Buna göre üniversitedeki öğretim görevlilerinin yaptığı buluşlar, “serbest buluş” sayılarak patent başvurusu hakkı buluşu yapan hocalarda kalıyordu. Çok yakın zamanda yürürlüğe gireceği düşünülen yeni kanun taslağında ise bu durum değişiyor.

Artık şirketler ve çalışanları arasındaki ilişkide olduğu gibi, üniversitede buluş yapan bir hoca bunu en kısa sürede bağlı olduğu üniversiteye yazılı olarak beyan etmek zorunda olacak. Buna karşılık üniversite, buluşta hak talebinde bulunabilecek. Böylece, üniversitelerde yapılan bilimsel çalışmalar sonucu patentlenebilecek buluşlar ortaya çıktığında, üniversitenin bunu sahiplenmesinin yolu açılıyor.

Tecrübelerim ışığında kişisel görüşüm bunun oldukça faydalı olacağı yönünde. Zira pek çok üniversite personeli, buluş yapsa bile bunun patentlenmesi ile sonrasında bunun ticarileştirilmesi konusunda tecrübesizlik ve maddi problemler yaşıyor. Bu nedenle, zaten kısıtlı kaynaklarla üretilmiş ancak lisans geliri getirebilecek buluşlar heba oluyordu. Halbuki, patentin üniversiteye ait olması ile birlikte üniversitelerin bünyesinde kurulacak teknoloji transfer ofisleri fikri haklara ilişkin süreçleri profesyonelce idare edebilir ve üniversiteler yeni bir gelir kaynağına kavuşabilir.

Gelişme, üniversite-sanayi işbirliğini de olumlu etkileyecektir. Zira henüz az sayıda olsa da üniversitelerle ilişki kurup yeni bir proje geliştirmek isteyen firmalar (örneğin çalıştığım firma), özellikle fikri haklarla ilgili durumlarda maalesef üniversite mensuplarının yeterince bilgi sahibi olmaması nedeniyle büyük sıkıntılar yaşayabiliyor. Süreçte sıradan sayılabilecek basit bir gizlilik sözleşmesi imzalanmasını talep etmemiz bile üniversite tarafından bir tehditmiş gibi algılanabiliyor ve bu durum ticari kaygıları olan sanayiyi, üniversiteden uzaklaştırıyor. Üniversite bünyesindeki teknoloji transfer ofislerinin muhatap alınması işbirliğini kolaylaştıracaktır.

Kanun taslağında başka önemli değişiklikler de var. Bunları da yakında paylaşacağım.

“Girişimci ne söylediğinde yatırımcı toplantılarında aniden amatör olarak yaftalanır?”

Risk sermayesi ve iş melekleri girişimcilerle yatırım toplantlarında aniden kapatabilecekleri bir butona sahiptir. Bazen söylenen bir cümle girişimcinin yatırım için henüz ham olduğu izlenimini doğurur. Bazen girişimcinin hemen bir gizlilik sözleşmesi dayatması veya babaannesini finanstan sorumlu icra kurulu üyesi olarak tanıtması amatör alarmının çalmasına neden olur.

Ne çeşit olaylar bunu tetikliyor?

Merak edip bir grup Boston’lu yatırımcıya sordum. Işte söyledikleri.

Larry Bohn, General Catalyst Partners

Tamamen eşsiz olduklarını rekabet olmadığını söylemeleri.

Elon Boms, Launch Capital

1. Şirketin büyük bir payını sıfır katma değerli bir danışmana veya hayalet kurucuya vermiş olması. 2. Ofise telefona yersiz aramalar. 3. Toplantı tamamlandıktan ve vazgeçildikten sonra yalvarmak. Daha uygun olanı neden istemediğimizi ve yatırım için ne tür kriterleri sağlaması gerektiğini sorması. 4. (Bir konferansta veya yatırım organizasyonunda)  değerlendirme ücreti ödenmesi. Bu tür organizasyonlardan nefret ederim. 5. Etrafta yemlemek için yatırım bankacısı tutanlar. 6. Kendi pazarlarında bir uzmanlıkları olmaması.

Dina Routhier, Massachusetts Technology Development Corp.

Bir girişimciyi amatör olarak nitelendirmek için bence en yaygın olan hemen etkileyici yeni teknolojiyi anlatmaya başlaması ve tartışmaya “benim pazarımda çözmek istediğim problem nedir” ile başlamayı unutması. Eğer problem ile başlamazlarsa amatör olduklarını anlıyorum.

Bu ve bir sunum planları bile olmadan gelip şirketleri hakkında “konuşmaya” başlamaları.

Ajay Agarwal, Bain Capital Ventures

Erken dönem girişimciler için (büyüme dönemindekinin aksine) işte aklımdakiler:

- Bankacı kullanarak fiyatı arttırmak veya soğuk e-mail. Iyi bir girişimci risk sermayesine sıcak bir tanıtım yolunu bulur.

- Elini birden fazla kere oynamak. Aşırı oyunculuk.

Girişimci: “XYZ firması bana bir şartnane vermek üzere.” Risk sermayesi “Ortaklatına bir sunum yaptınız mı?” Girişimci “Hayır ama önümüzdeki hafta bir şartnamenin geleceğinden bahsediyorlar”

- Iyi bir girişimci dürüsttür ve sürecin rekabetçi olması halinde şeffaftır ancak diğer firmaların varlığını asla abartmaz ve bu işin içinde başka kimlerin olduğunu açığa vurmaz. Bir girişimcinin bunu yapmasını anlayamıyorum kendi ellerini zayıflatıyorlar.

- Şartnamenin tartışılması için rastgele bir danışman seçmesi. Iyi bir girişimci herşeyi kendisi doğrudan tartışır (danışman ile perde arkasından görüşür)

- Ünlü isimlerden (ör. Zuck ile yakın arkadaş) medet umma. Genellikle doğru bile değildir zaten doğru bile olsa risk sermayesi ile görüşmenizde size yardımcı olmaz.

Chris Sheehan, CommonAngels

Girişimciler işlerini açıklamak için popüler kelimelerin (buzzwords) aşırı kullanımından kaçınmalı. “Bulut etkileşimli geniş verili sosyal grafik platformuna sahibiz”

Rob Day, Black Coral Capital

1. Ilk beş yıl getirisini yüzmilyon dolarlar olarak göstermek. 2. Teknoloji veya çözüm ile ikili olarak üst seviye konsept bilgiyi bile açıklamaktan kaçınmak. 3. Aşikar bir rakibi bile duymamış olmak. 4. (Şirket değeri ile ilgili beklentilerin) henüz gelir getirmeyen şirketin nakit akış analizine bağlanması

Izhar Armony, Charles River Ventures

Pazarlık dinamiklerine çok fazla odaklanma (“24 saat içerisinde bir şartnameye ihtiyacım var”, “Şu gün şu veya bu risk sermatesinden şartnameyi bekliyorum”, “Şu veya bu iş meleği de konuyla ilgileniyor”), yürüyecek işinizin arkasındaki ürüne yeterince odaklanmamak.

Paul Maeder, Highland Capital Partners

- 2011 veya 2012 yerine yılların YIL1, YIL2 gibi isimlendirilmesi. Ne zaman hayata geçeceğine kendiniz ikna olmadıysanız, benim de buna dahil olmamı beklemeyin.
- “Bu projeksiyonlar temkinli” Her zaman öyledir ama nadiren yeterlidir. Hiçbir şey kolay değil.

- “Ürünü geliştirmeyi tamamladık ve bu zor kısım olduğundan kendimize bir prim verdik.” İnanın değil beyler. Ayrıca ürünler asla tamam değildir.

Bill Warner, Co-Flow Investing

Öğrenmeleri gereken şeyler olduğunu söylediğimde, her şeyi biliyor oldukları mesajını vermeleri. Aradığım insanlar her zaman öğrenmeye aç olanlardır.

Lee Hower, NextView Ventures

Bir gizlilik sözleşmesi imzalamamı istemeleri genellikle en yaygın olanı.

Diğeri henüz ilk toplantıda şartları dikte etmeye çalışmaları. Bazen henüz tanıştığınız kişiler, henüz onları tanıma fırsatı bulamadan veya ne iş yaptıklarını tam anlamamıza izin vermeden 10 dakika içerisinde “Y$ değerlemesi ile X$ istiyoruz” diyorlar. Bu girişimciler şartları dikte edecekler demiyorum. Her şey müzakere, ancak bir müzakerede erken olan attan önce arabayı öne sürmek.

Ayrıca bir hizmet sağlayıcı (hukuk danışmanı, muhasebeci vs.) ile tanıştırılmak genellikle JV (Editör notu: sanırım birlikte yatırım, joint venture) gibi oluyor. İtibarlı bir firma olsa bile eğer bu bir girişimcinin kendisini tanıtabileceği en iyi yol ise, genellikle pek tecrübeli olmadıkları anlamını taşıyor.  Birçok yatırımcı girişimcilere doğrudan ulaşmayı veya bir organizasyonda tanışmayı ister.

Todd Dagres, Spark Capital:

1. “Teknoloji konusunda dış kaynak kullanıyoruz.” 2. “Gerçekten bir rakibimiz yok” 3. “Şifahen şartnamemiz var”

Joe Caruso, Bantam Group

“Üç patent BAŞVURUMUZ var” yerine “Üç PATENTİMİZ var” derler. Arada BÜYÜK fark var.

Jeffrey Bussgang, Flybridge Capital Partners

İşte bizim meşhur örneğimiz: girişimciler finansal projeksiyonlarını (4-5 yıl diyelim) gösterdiklerinde işlerin Microsoft veya Google’ın kar marjlarından daha fazla olduğunu iddia ederler. %50 EBITDA (VFÖK) aralıkları tekellere, mafyaya ve Microsoft’a aittir. Büyümek için savaşacak yepyeni bir girişime değil.

Amerikan Patent ve Marka Ofisi (USPTO) bu ay Steve Jobs’ı yad etmek ve etkisini hatırlatmak için özel bir sergi düzenledi.

Virginia’daki aynı zamanda ulusal mucitler onur listesine (hall of fame) de ev sahipliği yapan ana binasının girişinde Iphone benzeri panolarda Steve Jobs’ın buluşçusu veya eşbuluşçusu olduğu 300′den fazla patentini sergilediler. USPTO başkanı David Kappos bunu “global pazarlarda fikri hakların oynadığı rolyn çarpıcı bir örneği” olarak niteledi.

Siz de Steve Jobs patentlerine bu linke tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Benzer bir düzenleme, inovasyon odaklı gelişmiş bir sanayi ve rekabetçi bir ekonomiye önemli bir katkı sağlayabilir. Ben üzerime düşeni yapıp bu konuda http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/gorusgonder.aspx adresinden görüşümü gönderdim. 31 Aralık 2011′e kadar görüşler toplanıp komisyon uzmanlarınca değerlendirilecek.

Yeni sivil anayasanın bir an önce çıkarak toplumun yenilikçi dönüşümüne katkıda bulunup Türkiye’yi gelişmiş ülkeler arasına sokması dileğiyle.

Tanıtım yazısında şöyle diyor:

“Araştırmalar iş modelinizde inovasyonun,ürün ve süreçlerinizde inovasyona göre rekabet avantajını 25 kata kadar arttırabileceğini gösteriyor. Ancak Board of Innovation, şirketlerin sadece %17′sinin iş modellerine bakıp rakipleriyle kıyasladığını tespit etti. Bunu değiştirme zamanı!”

Philippe De Ridder’in önerilerini paylaşacağı bu atölye çalışması 21Kasım 2011′de Özyeğin Üniversitesi Üsküdar kampüsünde. Daha detaylı bilgi ve kayıt için http://istanbulinnovates2.eventbrite.com/

2011 yılında Avrupa’da yılın mucidi ödüllerinde sanayi kategorisi ödülü Dramix markalı ürünüyle inşaat sektörünü kısa sürede değiştiren Bekaert firmasından ürünün Belçikalı mucidi Ann Lambrechts’in oldu.

Günümüzde inşaat endüstrisi giderek artan yenilikçi ve sıradışı mimariye imza atıyor. Geçtiğimiz on yıl içerisinde tasarımlar gelişti ve inşaat malzemelerinin daha kullanışlı ve düşük masraflı olmasını sağlamak gibi önemli rekabet alanları olarak ortaya çıktı. Beton dayanımı bu alanda yer alıyor. Yapısal stabilite vererek binanın sağlamlığı betonun gerilme dayanımı ile sağlanır. Geleneksel olarak güçlendirme çubukları ve nervürlü çubuklar betonun dayanımını arttırmak amacıyla kullanılmaktadır.

Maalesef, eski tip nervürlü çubuk çözümleri yüksek maliyetleri ve hantal tasarımı ile inşaat projeleri için mimari olasılıkları kısıtlamaktaydı. Nervürlü çubuklar geleneksel stilde yapılara izin veren genellikle ızgara veya kafes yapısındadır. Yenilikçi tasarım fikirleri, nervürlü çubukların inovasyonu kısıtlayan uygulama kapasitelerini aşmaktaydı. Bu sorunlar 2000 yılında Ann Lambrechts’in çelik tel elemanı pazara sunması ile sona erdi.
Lambrechts’in çelik elemanı güçlendirilmiş beton yapılarda eğilme mukavemetini arttırarak yeni bir mimari olasılıklar dünyasını açtı. İcadı sayesinde betonun eğilme mukavemeti %32 artarak, daha yenilikçi projelerin inşa edilmesini sağladı. Maliyet beklentilerinin dışında, çelik tel elemanın devrimci tasarımı betonun tüm dayanımını arttırdı. Çelik tel betona daha stabil yapı sağlayan ankrajı geliştiren yassı, çengel şekilli uçlar içermekteydi.

Öncekilerin aksine Lambrechts’in çözümü maliyet avantajına sahipti. Eski çözümler, betona eklenecek nervürlü çeliğin artışıyla maliyetleri önemli ölçüde yükseltiyordu. Sadece 55 mm uzunlukla, Lambrecht’in çelik tel elemanı ıslak harç ile etkilryici bir oranda 50 metreküpte 20 kg karıştırılabilmekteydi. Stabiliteden feragat etmeksizin daha az çelik lif gerekmekteydi.

Lambrechts’in çelik elemanları Çin Merkez Televizyonu (CCTV) Beijing’deki merkez binası inşaatında kullanıldı. Yapı yatay ve dikey kısımlarında sürekli döngüler içermekteydi. Bu vizyoner mimari stil sadece Lambrecht’in çelik tellerinin arttırdığı gerilme dayanımı ile mümkün oldu.

Çelik tel elemanlar çeşitli inşaat projelerinde yaygın olarak kullanılıyor. Evler, endüstriyel binalar, tüneller, kamu binaları Lambrechts’in icadı ile inşa ediliyor. Dramix adı verilen bu icat her yıl 5 milyon metreküpten fazla betonu güçlendiriyor. Dramix’i üretip satan Bekaert 28.000 çalışana ve 4.5 milyar dolardan fazla ciroya sahip.

Dean Kamen’in ünlü Segway’inden ilham alan Grant Ryan, projesinin amacının “Dünyada en yaygın kullanılacak nakil aracını tasarlamak” olduğunu söylüyor. 120 milyon satış ile bisikletin dünyada hala en yaygın nakil aracı olduğunu söylüyor.

Ürünü geliştiren üç kişilik çekirdek takım, “Eğer bir bisikleti alır, onu dışarıda bırakmaya gerek kalmayacak kadar küçültürsek ve yoğun trafiği olan bir şehirde bir aracın gidebileceği bir hıza eriştirebilirsek -bu hız ortalama 15 km/h- bu harika bir çözüm olurdu” diyor. Ryan, “Ürünün en iyi tarafı bütün şehre şarj istasyonları kurarak değiştirmeniz gerekmiyor, dünyadaki milyarlarca prizi kullanabilirsiniz ve şarjının size maliyeti 8 cent civarında” diyor.

Grant Ryan genç yaşından beri bir mucit olmak istiyor. “Kreatif olmak için düşünmeye çok zaman harcadım ve çok farklı denemeler yaptım. “ diyor. “Kanepede uzanmak işe yarıyor. İnsanlar bunun tembelce olduğunu düşünebilir ama bugün herkes o kadar meşgul ki kimse kendine rahatlamak ve düşünmek için zaman ayırmıyor.” Ayrıca artık “yeni fikirleri konuşup durmuyor…zira bir mucit olarak tam bir fikirle başlamıyorsunuz; bir sezginiz oluyor ve sonra hızlı prototipleme ve çok sayıda deneme yapmak bir sonuca ulaşmanın tek yolu”

“Hızlı prototiplemeye (rapid prototyping) inancımız güçlü ve ilk modellerimizi bu şekilde hazırlayarak bir çok ayarı hızla test etme şansı bulduk.” diyor. “Tümsekleri aşmak için uygun büyüklükte bir ön tekerleğe sahip olmamız gerektiğini biliyorduk ve sonra geri kalan herşeyi küçük yapmaya çalıştık. Bisikletin hızlanmasını nasıl sağlayacağımızı örneğin ileri-geri veya bir joystick ile mi yapacağımızı bilmiyorduk”. Bir deneme yanılma sürecinden sonra takım önemli bir ilerleme sağlıyor. “Bir şeyi deniyorduk, ayarlıyorduk, yeniden deniyorduk, değiştiriyorduk ve yeniden deniyorduk. Modern bisiklet gibi başka sağlam ve kolay binilen bir konfigürasyon olup olmadığından eminm değildik ama mühendisliğin bazı temel prensiplerini ve deneme yanılmayı uygulayarak yeni ve önemli ölçüde küçük bir araç yapabildik.”

“Elektriği seçme nedenimiz, bunun bize küçük, hafif ve çok daha verimli bir bisiklet yapma imkanı vermesi.” diyor Ryan. Bisiklet ışıklandırma ve dünyanın bisiklet için ilk elektronik kaymayan frenleri gibi çok sayıda güvenlik özelliklerini de barındırıyor.  Sıradan bir bisikletin gidebildiği her yere gidebiliyor, çukurları kolayca aşıyor, kullanın trafiği görmesini ve trafikte görülmesini sağlıyor.

YikeBike’ı pazara sunarken şirketin karşılaştığı en önemli sorunlardan biri standart bir bisikleti sürerken öne doğru eğilme konusundaki algı. İlk başta YikeBike sürenler, sürücünün dik konumunu pek hoş bulmuyor. Hatta verimsiz ve biraz tuhaf geliyor. Ancak sonra hoşlanıyor.

Grant Ryan orjinal bisikleti icat edenlerin de tasarımıyla ilgili benzer bir reaksiyon ile karşılaştıklarına inanıyor. “Gözlemlediğimiz bir şey yeni olanların insanlara her zaman tuhaf geliyor olması”. Bu durumda “kıymeti bilinmemiş ekonomik süper kahramanlar” olarak andığı sıkı teknoloji takipçileri anahtar bir rol oynuyor.

Yeterli sayıda sıkı teknoloji takipçilerinin (early adopters) yeni bir şeye şans vermesi, Grant Ryan için, “küçük firmaların inovatif ürünleri çıkarması için tek yol”. Bu durumda şirketler sermaye arttırımı yapabiliyor ve ürünleri herkesin alabileceği fiyatlara indirebiliyor.

Grant Ryan ve ekibi fikri hakların öneminin farkında ve geliştirmesinin ilk aşamalarından itibaren buluşlarını korumaya alıyor. Ryan, fikri haklara güçlü bir biçimde odaklandığını ve bir mucit olarak birçok patenti elinde tuttuğunu ve bu sayede YikeBike fikrine yatırımcı bulabildiğini söylüyor.

Geçenlerde yayınlanan uluslararası patent başvurusuna buradan ulaşabilirsiniz.

 2011 09 16 YASED-TEKPOL CALISMASI SUNUM

 YASED_TEKPOL I BOLUM

 YASED_TEKPOL II BOLUM

 YASED_TEKPOL III BOLUM

Başlık Çin’de inovasyon kağıttan kaplan, Çin’in patent başvuruları ve Ar-ge harcamalarına yakından bir bakış ülkenin katedecek uzun bir yolu olduğunu gösteriyor.

online.wsj.com/article/SB10001424053111904800304576472034085730262.html

Yazının girişi şu şekilde; Çin’in ABD ve diğer gelişmiş ülkeleri inovasyon oyununda yeneceği ile ilgili bir manşetsiz hafta geçirmek zor. Patent başvuruları artıyor, Çin’in yüksek teknoloji mal ihraç ediyor, Batı’nın kıyameti geldi. Oysa gerçek çok farklı.

2002′de %1.1 olan Çin’in Ar-ge harcamalarının GSMH’ye oranı 2010′da %1.5′ına ulaştı. 2020′de ise 2.5′ine ulaşması bekleniyor. Dünyanın tolam Ar-ge harcamalarına oranı 2010′da %12.3 ile ABD’nin %34-35′lik sabit oranından sonra ikinci sırada. Dünya Fikri Mülkiyet Organizasyonuna (WIPO) göre Çin’li mucitlerin 2008′deki patent başvurusu 203.481. Bu rakam Çin’i Japonya (502,054 patent) ve ABD’den (400.769 patent) sonra üçüncü inovatif ülke haline getiriyor.

Ancak Çin’deki patent başvurularının %95′i ulusal başvuru. Yani ülke içinde yapılmış. Üstelik bu başvuruların çoğunluğu mevcut tasarımlarda çok küçük değişiklikler yapılmasıyla elde edilmiş “inovasyonlar”.

İnovasyonu ölçmenin daha iyi bir yolu Çin orijinli buluşların ABD, Avrupa ve Japon patent ofislerinde aldıkları patent başvuru veya belgesi sayıları.  Aynı buluş için bu üç ofiste patent alınması önemli bir buluş yapıldığının göstergesi. Bu rakamlarda Çin açık ara geride!

Bu delil triyadik patent sayısı olarak anılıyor.  OECD’ye göre 2008′de Çin’in Triyadik patent sayısı 473. ABD’de bu rakam 14.399, Avrupanın 14.525 ve Japonya’nın 13.446. Çin’in dünya nüfusunun %20′sine ve GSMH’nin %9′una, Ar-ge harcamalarının %12′sine sahip olduğu varsayıldığında Çin dışındaki patent ofislerine yapılan başvurularda %1′e tekabül eden patent başvuru veya belgeleri oranı ilginç. Ayrıca Çin orjinli patentlerin yarısının yabancı yatırımcıların ülkedeki firmalarından çıktığını unutmamak gerek.

O halde inovasyon girdisi ve çıktısı arasındaki bu büyük fark neden kaynaklanıyor?

Belki kısaca bir zaman sorunu. İnovasyon sadece yeni bir efor değil aynı zamanda zengin bir önceki bilgi stoğu gerektiriyor. Çinli firmaların teknoloji öncüleri arasında bu bilgi birikimini elde etmesi biraz zaman alabilir. Ancak diğer  faktörler de var. Örneğin Çin’de Ar-ge fonları son derece politize. Ayrıca araştırmanın niteliğinden ziyade sayısal fazlalığına önem veriliyor. Eğitim sistemleri ise yaratıcı problem çözme çabalarından ziyade ezbere dayalı. Microsoft dünyadaki ikinci en büyük araştırma laboratuarını Beijing’de açtığında istihdam ettiği mezunların çok zeki oldukları ancak araştırma konularında çok pasif kaldıklarını farketti. Bunu çözmek için araştırma direktörleri işe alımlarda her adayın üzerinde çalışmak istediği bir proje ile gelmesini istedi.

Çin’in elektronik ve haberleşme gibi bazı konularda hızlı bir ilerleme içerisinde olduğu doğru olsa da global bir inovasyon gücü olması için katetmesi gereken çok uzun bir yol var.

Yenilikçi ürünlerin pazara sunulması konusunda büyük firmaların bir yol haritası (roadmap) bulunuyor. Uzgörü (forecast) ile gelecek senaryoları oluşturuluyor ve sunulan ürün veya hizmetleri yeni teknolojilerle ne hale geleceğine yönelik veya yükselen alanlar, yeni ortaya çıkan bilimsel çalışmaların ürünlere hangi zaman diliminde adapte edilebileceğine dair sistematik bir çalışma yapılıyor.

Stratejiler, planlamalar, bütçelendirmeler ve ürün geliştirme departmanlarının çalışması ile hayata geçen tamamen yeni ürünler veya yeni özelliklere sahip yenilenmiş ürünler. Ürün ömrü yönetimi, şirketin rakipleri bu teknolojilerden en azından bir süre uzak tutmak için patent başvuruları ve bununla ilgili fikri hak stratejileri.

Çok sayıda insanın toplamda onbinlerce saat çalışması ve ürün lansmanı. Böyle sistemli ve planlı bir çalışmanın arasında bir üniversite hocasının “yeni bir fikrim var ve şu ürünlerin geleceğini değiştirecek”  açıklaması planları revize etmeye değer bulunabilir. Peki ya küçük bir işletmenin bir çalışanı, herhangi bir akademik ünvanı olmayan sıradan biri ya da bir emekli vatandaşımız yenilikçi, pratik bir fikrine dayanan veya uzun emeklerle oluşturulmuş bir prototipe sahip buluşunu, büyük bir gürültüyle dönen bu büyük dişlilerin arasında ezilmeden şirketlere nasıl duyurabilir? Onu bu yolculukta neler bekler?

Öncelikle uluslararası firmaların dışarıdan gelen fikirleri toplamak için eskiye nazaran daha fazla çaba sarfettiğini, burada icat edilmedi “not invented here” sendromunun akıllı yöneticiler tarafından ortadan kaldırılmaya başladığını görüyorum ve bu güzel bir gelişme. Ülkemizde bu tür fikirlere sıcak bakan yerli şirketlerin sayısının ise iki-üçü geçmediği inancındayım. Ancak onlar da sistematik değil. Bu yüzden, ülkemizdeki bağımsız mucitlerin seslerini doğru adrese duyurmak için, diğerlerine göre çok efor/emek sarf etmesi ve ümidini kaybetmeden ancak çok temkinli, dikkatli ilerlemesi gerekiyor.

Acı bir gerçektir ki ulusal televizyon kanallarında reklam veren ve iyi bilinen bazı firmaların sahiplerinin bile fikrinizi dinledikten sonra bir çay ikram edip sizi uğurladığı ve arkanızdan talimat verip dediklerinizi hayata geçirdiği (fikrinizi alenen çaldığı) ya da orta düzey bir ar-ge yöneticisinin sizi pek aldırış etmeden dinler gibi yaptığı ve kendisine ikramiye kazandıracak hedeflerinden biri olmadığından telefonu yüzünüze kapattığı anda sizi unutmak istediği şirketlerin toplama oranı kabaca %99,9.

Yazdıklarım çok acımasız görünebilir. Bir de şu açıdan bakın. Dyson, toz torbasız elektrikli süpürgesini ilk icat ettiğinde dünya devi firmaların hepsine tek tek giderek bu fikrini sundu ve herkes burun kıvırdı. Kendi finansmanını sağlayarak yaptığı girişimi ile yıllık milyar doların üzerinde cirolar yapan bir firmanın sahibi oldu. Şu an onu reddeden yöneticiler hala görev başında veya emekliye ayrılmış ve bu reddetme hikayesini hiç yüzleri kızarmadan eğlenerek anlatabiliyorlar.

Eğer yenilikçi ve güzel bir ürün düşünceniz veya mevcut bir ürünü iyileştirmek için fikriniz varsa aklınıza ilk kendi girişiminizi yapabilecek donanım ve kaynağa sahip olup olmadığını sorusu gelmeli.

Maddi kaynak veya girişiminize sahip çıkacak güvenilir bir çevreniz yoksa, siz de fikri olup parası olmayan %99 arasındasınız ve işiniz gerçekten zor.

Aşmanız gereken birçok engel var. Sırasıyla:

1) Firmalar yeni fikirlerle gelenlere önyargı ile bakar ve şüphelenir. Bu fikir orijinal mi? Sizce öyle. Peki ya patent veritabanında 1963′te ABD’de yayınlandıysa ve bu fikir zaten kamuya mâl olduysa ne olacak? Haberiniz yoktu. Ancak bu mazeret değil. Kimseden hiçbir şey isteyemeden yolunuzun yarısında geri dönmeniz muhtemel. O halde ilk yapmanız gereken buluşunuzun yeni olup olmadığını patent veritabanlarında araştırmak olmalı. Bunu yapmak için Türk Patent Enstitüsünün cüzi bir ücreti olan araştırma hizmetinden yararlanabilirsiniz.

2) Buluşunuz yeni. Hemen patente başvurmalısınız? Nasıl olsa bu işi ucuza yapanlar var. Hayır. Hiç patent başvurusu yapmamanın kötü tasarlanmış istemlere sahip bir patentiniz olmasından daha iyi olduğunu biliyor musunuz? Yeterki buluşu gizli tutun ve firmalarla paylaşmadan önce gizlilik sözleşmesi imzalatın.  Ciddi firmalar zaten kendileri bunu size teklif edecektir. Gizli tutacaklarına dair şirketin imza yetkilisi tarafından imzalı bir gizlilik sözleşmesi şart koşun. Ekinde buluş bilginiz olsun. Bu konuda işi yokuşa sürenleri ciddiye almayın ve hemen oradan uzaklaşın.

3) İlk yatırımınızı bir profesyonel tarafından doğru düzgün yazılmış bir patent başvurusuna yapabilirsiniz.  Buna harcanan her bir kuruşa değecektir. Uygun maliyetleri nedeniyle benim tavsiyem patentinizi bir vekile hazırlattıktan sonra Türk Patent Enstitüsü nezdinde bir patent başvurusu yapıp hemen araştırma raporu talebinde bulunmak. Bunun kabaca maliyetleri nitelikli vekillik hizmeti için 2.500-3.500 TL, resmi ücretler ve harçlar ise araştırma dahil 400 TL civarında.

1000 TLye patent yazan da bulabilirsiniz. İsterseniz daha ucuzunu arayın. Çin de bu işi 100 dolara yapan da varmış. Sonra büyük firmalar anlamlı bir tebessümle patentinizin etrafından tereyağından kıl çeker gibi dolaştığında tüm emeklerinizi çöpe atabilirsiniz.

Patent vekilinize, sizin buluşunuza en çok benzeyen patent yayınlarının ne olduğunu ve sizinkinin farkını sorun. Farkınızın hangi teknik problemi çözdüğünü düşündüğünü öğrenin. Patentinizin benzer hangi uygulamaları kapsayacak şekilde yazıldığını sorun. Benimkine benzeyen olamaz demeyin çünkü sadece Avrupa Patent Ofisi veritabanında 70 milyondan fazla patent var. Biri mutlaka benziyordur. Önemli olan farkınızın buluşunuzu önerdiğiniz firmalar için stratejik bir değeri olup olmayacağı. Eğer vekiliniz benzeyen bulamadım derse, değiştirin.

4) Firmaların önce fikri haklar departmanı ile irtibata geçin. info@firmaadı.com adreslerine atacağınız maillerin sihirli bir şekilde doğru adrese ulaşacağını düşünmeyin. Telefon edin, fikri haklar konusunda yetkiliyle görüşün, yoksa pazarlama departmanına, o da yoksa ürün geliştirme müdürüne geçin. Unutmayın ki ürün geliştirme müdürleri sizden önce bu buluşu düşünemedikleri için pek hoşnut olmayacak. Ancak pazarlama müdürleri pazarlarını genişletecek inovasyon konusunda motivasyona sahiptir ve işlerin onun üzerinden ilerlemesi faydalı olabilir.

5) İrtibata geçtikten sonra gizlilik sözleşmeleri var mı diye sorun ve yoksa sizin sunacağınız bir gizlilik sözleşmesini imzalamalarını isteyin. İmzalamıyorlarsa fikrinizle ilgilenecek başkasını bulun (tekrar olduğunun farkındayım, gizlilik çok önemli)

6) Patent tarifnameniz ve olumlu araştırma raporuyla gittiğiniz bir fikri haklar departmanı, elinizde çalışan bir prototiple gitmenizden daha mutlu olur. Zira bu prototipi şirket üretebilir ama buluşun yeni olduğunu gösteren resmi bir evrak kadar etkili bir giriş enstrumanı yoktur. Firma en kötü ihtimalle patent başvurunuzu devralmak isteyebilir.

7) Fikri haklar departmanı mutlu olduktan sonra sırada pazarlama ve ürün geliştirmeyi etkilemek vardır. İşte prototip bu işe yarar. Buluşunuzun çalışan bir modeli ile görüşmeye gitmeniz her şeyi hızlandırır.

8.) Firmanın kendisini ikna ettiyseniz, tedarikçilerini ortak üretme konusunda ikna etmeniz çok kolay olacaktır. İpleri firmaya vermek yerine ürünü onlara tedarik etmeyi teklif edebilirsiniz. Bu sizin için de daha kârlı olacaktır.

Yapmamanız gerekenler:

1) Teknik bir bilgi veya beceriniz yoksa, hayallere veya rüyalara dayanarak insanları meşgul etmeyin.

2) Buluşlarınızla ilgili takıntılı olmayın, dünyayı değiştirmek o kadar kolay değil.

3) Sonsuz enerji konusunu UNUTUN!

4) Eğer bir buluş yapacaksanız, bu karışık olmasın. Mevcut bir ürünü iyileştirecek küçük bir konstrüksiyon değişikliği fikri, sıfırdan bir buluş ortaya koymaktan hem daha kolay hem de daha etkilidir.

5) Ucuza patent yazanlardan uzak durun. Yazdıkları muhtemelen haklarınızı koruyacak bir patent değil, hak kaybına neden olacak patente benzeyen bir dokuman olacaktır.

6) İnsanları bunaltmayın ancak ümidinizi hemen kaybetmeyin.

7) Zihni Sinir karikatürlerini bulun, bakın, eğlenin ancak böyle buluşlar yapmayın.

8.) 2. maddeye ek olarak, fikrinize eleştirilere kapalı olmayın.

Bugüne kadar firmamın kendi ürün geliştirme personelinin yüzlerce buluşunun patentini hazırladım ancak bağımsız mucitten gelen ve kabul ettiğimiz fikir sayısı 3-5 tanedir. İkna etmek için buluşunuzu önce gerçekten size değer veren birkaç kişiye okutun ve fikirlerini sorun. Bağımsız mucitlik zor iş!

Ekrem Soylu

Güncelleme: Sunumlar http://www.tusiad.org/bilgi-merkezi/sunumlar/tusiad-fikri-hak-yonetimi-seminerleri—2–fikri-hak-portfoyu-bakimi-ve-yonetimi/ adresinde.

Ekrem Soylu

Ayrıca programda büyük işadamlarımızın pekçoğunun yabancılarla ortak üretim yaptığı ve bu ortaklarının yerli patronlara rekabet imkânı vermeyeceği ifade edildi. Yabancı ortaklıkların sektörde kârın büyük kısmını aldığını, ar-ge ile ilgili Tübitak teşviklerinin çoğundan yararlandığını ifade etti.

Yabancı yatırımcıların ülkemize katma değeri aslında görünenden fazla. Hem nitelikli bir yan sanayi oluşmasına katkıda bulunuyorlar, hem de yerel ar-ge departmanlarıyla Türk mühendislerin önemli tecrübeler kazanmasını sağlıyorlar. Ancak bunlar sınırlı. Yerli bir otomobil, sağlayacağı bilgi birikimi, tecrübe, kuracağı ekosistem ve son olarak ihracatıyla, elde edilecek katma değer açısından ülkemiz ekonomisi için sürükleyici bir lokomotif olabilir.

Nasıl bir strateji izlenmesi gerektiğine dair Jan Bey’in fikirleri çok önemliydi. Malezya’nın Proton heyecanının istenen başarıyla sonuçlanmadığını, bunun nedeninin herkesin koştuğu rekabet kulvarında yer alması olduğunu ima etti.

Yeni bir ihtiyaç alanı yakalamanın başarı açısından çok önemli olduğunu söyledi. Elektrikli otomobillerin yeni bir alan olduğu kadar, otomobil dünyasının gitmesi zorunlu doğrultu olduğunu söyledi. Önemli bir “niché” alanının ise yaşlanan toplumun ihtiyaçlarını giderecek bir araç olduğunu, örneğin bir yaşlının tekerlekli sandalyesi, bir annenin bebek arabasıyla girebileceği bir platform geliştirmenin işe yarayacağından bahsetti.

Ayrıca şu an Karsan’ın geliştirdiği ve Newyork taksi yarışması finalisti aracın uluslararası bir yerli araç markası olabilecek potansiyeli taşıdığını anlattı. Beni heyecanlandıran ve başarılı olacağına inandığım bir başka proje ise Alphan Manas’ın elektrikli arabası. Devletin bu iki proje için her türlü teşvik kapısını sonuna kadar açması gerektiğini düşünüyorum.

Jan Nahum’um söyledikleri ufuk açıcıydı. Sayın Başbakan’ın koyduğu hedef, ülkemizin gelişmiş ülkeler arasında yer alması için hep birlikte kafa yormamız gereken bir konu. Hala bunu yapamayacağımızı ve hayaller kurduğumuzu söyleyen kendi ülkesine, mühendisine inanmayanlara ise kulakları tıkamak gerekiyor.

Yenilikçi, daha verimli ve etkin rüzgar türbini teknolojileri geliştirmek ve hızla büyüyen bu pazardaki yerini sağlamlaştırmak isteyen gelişmiş ülkelerin üretici firmaları arasında büyük bir rekabet var. Devletleri de bu rekabette kendi oyuncularının avantajlı hale gelmesi için açık destekler sağlıyor.

Pazar payına bakıldığında en büyük üç rüzgar türbini üreticisi Danimarkalı Vestas, ABD’den General Electric ve Çinden Sinovel. İlk on firma arasında 3′te Alman firması var.

ABD pazarında GE, patent portföyü ile diğer üreticileri pazardan uzak tutmaya çalışıyor. GE’nin meşhur Enron iflası esnasında Enron Wind’den aldığı değişken hıza sahip rüzgar türbini patentleri gibi varlıkları içeren değerli patent portföyü ile uzun zamandır Japon Mitsubishi’yi bu pazara girme konusunda engellemeye uğraştığı biliniyor.

Enron bu patentleri Zond’dan, o ise iflas sürecindeki Kenentech adlı bir firmadan satın almış. Ancak bu patentlerin en önemlilerinden biri olan 5,083,039 numaralı ABD patenti 1 Şubat 2011′de 20 yıllık koruma süresi sona ereceğinden teknolojisi kamuya mâl olacak. Yani artık herkes kullanabilecek. Yine de GE’nin elinde 7,321,221 6,924,565 6,921,985 ve 5,369,353 (bunun da süresinin dolmasına az kaldı) gibi önemli patentler var.

İnovasyon sürecinde, yeni bir ürünü icat etmek kadar, başkalarına ait korumasız mevcut yenilikçi teknolojilerin adapte edilip pazara sunulması da önem taşıyor. Yukarıda bahsettiğim gibi kamuya mâl olmuş güçlü patentlerle açıklanan teknolojilerin incelenmesi ve hızlı bir biçimde hayata geçirilerek pazara sunulması da yeni icatlar yapmak kadar önemli.