Yenilikçi ürünlerin pazara sunulması konusunda büyük firmaların bir yol haritası (roadmap) bulunuyor. Uzgörü (forecast) ile gelecek senaryoları oluşturuluyor ve sunulan ürün veya hizmetleri yeni teknolojilerle ne hale geleceğine yönelik veya yükselen alanlar, yeni ortaya çıkan bilimsel çalışmaların ürünlere hangi zaman diliminde adapte edilebileceğine dair sistematik bir çalışma yapılıyor.

Stratejiler, planlamalar, bütçelendirmeler ve ürün geliştirme departmanlarının çalışması ile hayata geçen tamamen yeni ürünler veya yeni özelliklere sahip yenilenmiş ürünler. Ürün ömrü yönetimi, şirketin rakipleri bu teknolojilerden en azından bir süre uzak tutmak için patent başvuruları ve bununla ilgili fikri hak stratejileri.

Çok sayıda insanın toplamda onbinlerce saat çalışması ve ürün lansmanı. Böyle sistemli ve planlı bir çalışmanın arasında bir üniversite hocasının “yeni bir fikrim var ve şu ürünlerin geleceğini değiştirecek”  açıklaması planları revize etmeye değer bulunabilir. Peki ya küçük bir işletmenin bir çalışanı, herhangi bir akademik ünvanı olmayan sıradan biri ya da bir emekli vatandaşımız yenilikçi, pratik bir fikrine dayanan veya uzun emeklerle oluşturulmuş bir prototipe sahip buluşunu, büyük bir gürültüyle dönen bu büyük dişlilerin arasında ezilmeden şirketlere nasıl duyurabilir? Onu bu yolculukta neler bekler?

Öncelikle uluslararası firmaların dışarıdan gelen fikirleri toplamak için eskiye nazaran daha fazla çaba sarfettiğini, burada icat edilmedi “not invented here” sendromunun akıllı yöneticiler tarafından ortadan kaldırılmaya başladığını görüyorum ve bu güzel bir gelişme. Ülkemizde bu tür fikirlere sıcak bakan yerli şirketlerin sayısının ise iki-üçü geçmediği inancındayım. Ancak onlar da sistematik değil. Bu yüzden, ülkemizdeki bağımsız mucitlerin seslerini doğru adrese duyurmak için, diğerlerine göre çok efor/emek sarf etmesi ve ümidini kaybetmeden ancak çok temkinli, dikkatli ilerlemesi gerekiyor.

Acı bir gerçektir ki ulusal televizyon kanallarında reklam veren ve iyi bilinen bazı firmaların sahiplerinin bile fikrinizi dinledikten sonra bir çay ikram edip sizi uğurladığı ve arkanızdan talimat verip dediklerinizi hayata geçirdiği (fikrinizi alenen çaldığı) ya da orta düzey bir ar-ge yöneticisinin sizi pek aldırış etmeden dinler gibi yaptığı ve kendisine ikramiye kazandıracak hedeflerinden biri olmadığından telefonu yüzünüze kapattığı anda sizi unutmak istediği şirketlerin toplama oranı kabaca %99,9.

Yazdıklarım çok acımasız görünebilir. Bir de şu açıdan bakın. Dyson, toz torbasız elektrikli süpürgesini ilk icat ettiğinde dünya devi firmaların hepsine tek tek giderek bu fikrini sundu ve herkes burun kıvırdı. Kendi finansmanını sağlayarak yaptığı girişimi ile yıllık milyar doların üzerinde cirolar yapan bir firmanın sahibi oldu. Şu an onu reddeden yöneticiler hala görev başında veya emekliye ayrılmış ve bu reddetme hikayesini hiç yüzleri kızarmadan eğlenerek anlatabiliyorlar.

Eğer yenilikçi ve güzel bir ürün düşünceniz veya mevcut bir ürünü iyileştirmek için fikriniz varsa aklınıza ilk kendi girişiminizi yapabilecek donanım ve kaynağa sahip olup olmadığını sorusu gelmeli.

Maddi kaynak veya girişiminize sahip çıkacak güvenilir bir çevreniz yoksa, siz de fikri olup parası olmayan %99 arasındasınız ve işiniz gerçekten zor.

Aşmanız gereken birçok engel var. Sırasıyla:

1) Firmalar yeni fikirlerle gelenlere önyargı ile bakar ve şüphelenir. Bu fikir orijinal mi? Sizce öyle. Peki ya patent veritabanında 1963′te ABD’de yayınlandıysa ve bu fikir zaten kamuya mâl olduysa ne olacak? Haberiniz yoktu. Ancak bu mazeret değil. Kimseden hiçbir şey isteyemeden yolunuzun yarısında geri dönmeniz muhtemel. O halde ilk yapmanız gereken buluşunuzun yeni olup olmadığını patent veritabanlarında araştırmak olmalı. Bunu yapmak için Türk Patent Enstitüsünün cüzi bir ücreti olan araştırma hizmetinden yararlanabilirsiniz.

2) Buluşunuz yeni. Hemen patente başvurmalısınız? Nasıl olsa bu işi ucuza yapanlar var. Hayır. Hiç patent başvurusu yapmamanın kötü tasarlanmış istemlere sahip bir patentiniz olmasından daha iyi olduğunu biliyor musunuz? Yeterki buluşu gizli tutun ve firmalarla paylaşmadan önce gizlilik sözleşmesi imzalatın.  Ciddi firmalar zaten kendileri bunu size teklif edecektir. Gizli tutacaklarına dair şirketin imza yetkilisi tarafından imzalı bir gizlilik sözleşmesi şart koşun. Ekinde buluş bilginiz olsun. Bu konuda işi yokuşa sürenleri ciddiye almayın ve hemen oradan uzaklaşın.

3) İlk yatırımınızı bir profesyonel tarafından doğru düzgün yazılmış bir patent başvurusuna yapabilirsiniz.  Buna harcanan her bir kuruşa değecektir. Uygun maliyetleri nedeniyle benim tavsiyem patentinizi bir vekile hazırlattıktan sonra Türk Patent Enstitüsü nezdinde bir patent başvurusu yapıp hemen araştırma raporu talebinde bulunmak. Bunun kabaca maliyetleri nitelikli vekillik hizmeti için 2.500-3.500 TL, resmi ücretler ve harçlar ise araştırma dahil 400 TL civarında.

1000 TLye patent yazan da bulabilirsiniz. İsterseniz daha ucuzunu arayın. Çin de bu işi 100 dolara yapan da varmış. Sonra büyük firmalar anlamlı bir tebessümle patentinizin etrafından tereyağından kıl çeker gibi dolaştığında tüm emeklerinizi çöpe atabilirsiniz.

Patent vekilinize, sizin buluşunuza en çok benzeyen patent yayınlarının ne olduğunu ve sizinkinin farkını sorun. Farkınızın hangi teknik problemi çözdüğünü düşündüğünü öğrenin. Patentinizin benzer hangi uygulamaları kapsayacak şekilde yazıldığını sorun. Benimkine benzeyen olamaz demeyin çünkü sadece Avrupa Patent Ofisi veritabanında 70 milyondan fazla patent var. Biri mutlaka benziyordur. Önemli olan farkınızın buluşunuzu önerdiğiniz firmalar için stratejik bir değeri olup olmayacağı. Eğer vekiliniz benzeyen bulamadım derse, değiştirin.

4) Firmaların önce fikri haklar departmanı ile irtibata geçin. info@firmaadı.com adreslerine atacağınız maillerin sihirli bir şekilde doğru adrese ulaşacağını düşünmeyin. Telefon edin, fikri haklar konusunda yetkiliyle görüşün, yoksa pazarlama departmanına, o da yoksa ürün geliştirme müdürüne geçin. Unutmayın ki ürün geliştirme müdürleri sizden önce bu buluşu düşünemedikleri için pek hoşnut olmayacak. Ancak pazarlama müdürleri pazarlarını genişletecek inovasyon konusunda motivasyona sahiptir ve işlerin onun üzerinden ilerlemesi faydalı olabilir.

5) İrtibata geçtikten sonra gizlilik sözleşmeleri var mı diye sorun ve yoksa sizin sunacağınız bir gizlilik sözleşmesini imzalamalarını isteyin. İmzalamıyorlarsa fikrinizle ilgilenecek başkasını bulun (tekrar olduğunun farkındayım, gizlilik çok önemli)

6) Patent tarifnameniz ve olumlu araştırma raporuyla gittiğiniz bir fikri haklar departmanı, elinizde çalışan bir prototiple gitmenizden daha mutlu olur. Zira bu prototipi şirket üretebilir ama buluşun yeni olduğunu gösteren resmi bir evrak kadar etkili bir giriş enstrumanı yoktur. Firma en kötü ihtimalle patent başvurunuzu devralmak isteyebilir.

7) Fikri haklar departmanı mutlu olduktan sonra sırada pazarlama ve ürün geliştirmeyi etkilemek vardır. İşte prototip bu işe yarar. Buluşunuzun çalışan bir modeli ile görüşmeye gitmeniz her şeyi hızlandırır.

8.) Firmanın kendisini ikna ettiyseniz, tedarikçilerini ortak üretme konusunda ikna etmeniz çok kolay olacaktır. İpleri firmaya vermek yerine ürünü onlara tedarik etmeyi teklif edebilirsiniz. Bu sizin için de daha kârlı olacaktır.

Yapmamanız gerekenler:

1) Teknik bir bilgi veya beceriniz yoksa, hayallere veya rüyalara dayanarak insanları meşgul etmeyin.

2) Buluşlarınızla ilgili takıntılı olmayın, dünyayı değiştirmek o kadar kolay değil.

3) Sonsuz enerji konusunu UNUTUN!

4) Eğer bir buluş yapacaksanız, bu karışık olmasın. Mevcut bir ürünü iyileştirecek küçük bir konstrüksiyon değişikliği fikri, sıfırdan bir buluş ortaya koymaktan hem daha kolay hem de daha etkilidir.

5) Ucuza patent yazanlardan uzak durun. Yazdıkları muhtemelen haklarınızı koruyacak bir patent değil, hak kaybına neden olacak patente benzeyen bir dokuman olacaktır.

6) İnsanları bunaltmayın ancak ümidinizi hemen kaybetmeyin.

7) Zihni Sinir karikatürlerini bulun, bakın, eğlenin ancak böyle buluşlar yapmayın.

8.) 2. maddeye ek olarak, fikrinize eleştirilere kapalı olmayın.

Bugüne kadar firmamın kendi ürün geliştirme personelinin yüzlerce buluşunun patentini hazırladım ancak bağımsız mucitten gelen ve kabul ettiğimiz fikir sayısı 3-5 tanedir. İkna etmek için buluşunuzu önce gerçekten size değer veren birkaç kişiye okutun ve fikirlerini sorun. Bağımsız mucitlik zor iş!

Ekrem Soylu

Ayrıca programda büyük işadamlarımızın pekçoğunun yabancılarla ortak üretim yaptığı ve bu ortaklarının yerli patronlara rekabet imkânı vermeyeceği ifade edildi. Yabancı ortaklıkların sektörde kârın büyük kısmını aldığını, ar-ge ile ilgili Tübitak teşviklerinin çoğundan yararlandığını ifade etti.

Yabancı yatırımcıların ülkemize katma değeri aslında görünenden fazla. Hem nitelikli bir yan sanayi oluşmasına katkıda bulunuyorlar, hem de yerel ar-ge departmanlarıyla Türk mühendislerin önemli tecrübeler kazanmasını sağlıyorlar. Ancak bunlar sınırlı. Yerli bir otomobil, sağlayacağı bilgi birikimi, tecrübe, kuracağı ekosistem ve son olarak ihracatıyla, elde edilecek katma değer açısından ülkemiz ekonomisi için sürükleyici bir lokomotif olabilir.

Nasıl bir strateji izlenmesi gerektiğine dair Jan Bey’in fikirleri çok önemliydi. Malezya’nın Proton heyecanının istenen başarıyla sonuçlanmadığını, bunun nedeninin herkesin koştuğu rekabet kulvarında yer alması olduğunu ima etti.

Yeni bir ihtiyaç alanı yakalamanın başarı açısından çok önemli olduğunu söyledi. Elektrikli otomobillerin yeni bir alan olduğu kadar, otomobil dünyasının gitmesi zorunlu doğrultu olduğunu söyledi. Önemli bir “niché” alanının ise yaşlanan toplumun ihtiyaçlarını giderecek bir araç olduğunu, örneğin bir yaşlının tekerlekli sandalyesi, bir annenin bebek arabasıyla girebileceği bir platform geliştirmenin işe yarayacağından bahsetti.

Ayrıca şu an Karsan’ın geliştirdiği ve Newyork taksi yarışması finalisti aracın uluslararası bir yerli araç markası olabilecek potansiyeli taşıdığını anlattı. Beni heyecanlandıran ve başarılı olacağına inandığım bir başka proje ise Alphan Manas’ın elektrikli arabası. Devletin bu iki proje için her türlü teşvik kapısını sonuna kadar açması gerektiğini düşünüyorum.

Jan Nahum’um söyledikleri ufuk açıcıydı. Sayın Başbakan’ın koyduğu hedef, ülkemizin gelişmiş ülkeler arasında yer alması için hep birlikte kafa yormamız gereken bir konu. Hala bunu yapamayacağımızı ve hayaller kurduğumuzu söyleyen kendi ülkesine, mühendisine inanmayanlara ise kulakları tıkamak gerekiyor.

Açık kaynak severlerin çoğunda olduğu gibi, O’Reilly de de patente karşı bir antipati seziyorum. Aslında bunun arkaplanında ABD’de yazılımların patentleniyor olmasını suistimal eden bir grubun (Patent Trolleri) çektiği tepkiler ve Microsoft gibi firmaların tekel oluşturan patent portföylerinin büyüklüğü de
etkili. İstisnai suistimaller yüzünden bir tümevarım yapıp yüz yıldan fazla süredir teknolojinin gelişmesine katkıda bulunan patent sistemini kötü ve inovasyonun düşmanı ilan etmenin yanlış olduğu düşüncesindeyim. Sistemin faydası zararından çok daha fazla.

Bu girişi yapma nedenim, O’Reilly’nin geçenlerde yayınladığı bir tweetinde Nobel ödüllü Andre Geim’in Grafin’i elde etme metodunu patentlememesi hikayesinden yola çıkarak ifade ettiği “Patentin küçük girişimciye yardımcı olduğu yalanı”ndan bahsediyor olması.

Hikayeden bahsedelim; Andre Geim Nature dergisine verdiği ropörtajda diyor ki  “Patente başvurmayı düşündük; bir patent hazırladık ve neredeyse başvuruyorduk. Bir konferansta birine yaklaşıp “Patente başvurmayı düşünüyoruz, bize bu konuda sponsor olmayı düşünür müsünüz?” dedim. Çünkü bir patenti 20 yıl boyunca geçerli tutmak oldukça masraflı. Adam bana dedi ki “Grafin ile ilgileniyoruz ve uzun vadede bir geleceği olabilir diye düşünoyoruz. Eğer 10 yıl sonra vaadettiği gibi iyi bulursak, yüz patent vekilini görevlendirir günde yüz patent yazdırırız, sen de küçük ülkenin gayrısafi milli hasılasını bize dava açmaya çalışarak harcarsın” Aynen böyle dedi” diyor ve patent başvurusundan vazgeçiyor.

Anti-patent topluluğu, Geim’in karşılaştığı bu kurnaz makyavelistin söylediklerini de delil gösterip patentin büyük oyuncuların silahı olduğunu, Nobel ödüllü bir mucidin bile işine yaramayacağını söylüyorlar. Bence Geim ile konuşan kurnaz kişi, Grafine patent lisansı ödemek istemediğinden Geim’i resmen kandırmış.

Geim, “Bu küstah yorumu düşündüm, ve yararlı buldum. (Ne kadar naif) Bu aşamada bir patente başvurmak anlamsızdı. Spesifik olmak gerekiyor: özel bir uygulamaya ve bir endüstriyel partnere ihtiyacınız var. Maalesef, burası da dahil çoğu ülkede bir patente başvurmanın başarı olduğu düşünülüyor. Benim durumunda bu vergi mükelleflerinin parasını ziyan etmek olurdu.” diyor.

İşte bu noktada iyi bir değerlendirme yapmak gerekiyor. Zira O’Reilly’nin tersine ben bu olayın patentin küçük girişimci için ne kadar kritik ve önemli olduğunu gösterdiğine inanıyorum.

Malzemenin naturel yapısına patent alınamayabilir ama bunu üretmek için kullanılan metot önemli bir patent değeri ve beraberinde lisans geliri ihtimali taşıyor. Asıl bunun patentlememesi ise vergi mükelleflerinin parasını ziyan etmek olur. Grafini geliştirme çalışması esnasında Üniversitede önemli miktarlarda araştırma fonlarını harcıyor, sonuçta elde ettikleri ürün veya metot patentli olmadığından, diğerlerinin, (Örn. Çinli firmalar) ucuza üretip kolayca pazar hakimiyetini kazanmasına neden olacak. Kısacası başkaları, İngiliz araştırma fonları ve profesörlerinin  emeği sayesinde dünyanın kârını elde edecek.

Bu hikayeden ülkemiz için de önemli bir ders te çıkarıyorum. Bilimadamlarının buluşlarını, ticari işletmelerin insafına bırakmadan, patentlenmesi için devletin ciddi bir destek vermesi gerekiyor. Ya ABD’de olduğu gibi bir bakanlık patentin başvuru sahibi olmalı ve profesöre lisans gelirinden pay vermeli ya da Tübitak gibi bir kurum aracılığıyla, klasik patent desteklerinin çok üzerinde ve kapsamlı bir destek sunulmalı.

Patentler mutlaka, mutlaka patent yazmayı çok iyi bilen, başarılı lisans anlaşmaları ile sonuçlanmış patentleri bulunan uluslararası tecrübesi olan bir patent vekilince yapılmalı. Yoksa lisans ücreti ödemek istemeyen uluslararası firmaların patent vekillerince bu patentlerin etrafından dolaşmak ya da patenti iptal ettirmek o kadar kolay olabiliyor ki.

Geçenlerde bir Türk bilimadamının çığır açacak bir bilimsel çalışmasının patentlenmesi ve ticarileştirmesi için uluslararası bir firma ile işbirliği anlaşmasında bizzat taraf oldum. Orada gözlemlediğim, bilimadamlarının ticari kuruluşların insafına bırakılmaması gerektiği. Benim örneğimde hocamızın kararlılığı ve stratejik kişisel becerileri olmasa, sonuç tamamen firmanın zorladığı şartlara boyun eğmek olacaktı.

Ünlü the limits to growth (büyümenin sınırları) kitabı yazarı Dennis Meadows’a göre şimdiden bir dünya yerine 1.3 dünya kaynağı üstelik hiç adil olmayan biçimde  tüketen gelişmiş toplumlar, günümüzde büyümeyi sağlayan alışkanlıkları ve süreçleri kullanarak gelecekte büyümeyi beklememeli. Bu yüzden Meadows önümüzdeki 20 yılda geçmiş 100 yıldan daha fazla değişeceğimizi söylüyor.

Devletlerin bu değişime katkısı, özellikle global karbon izlerimizin azaltılmasını sağlayacak girişimlere destek vermek ve bu konuda temel bilimsel araştırmalara daha fazla kaynak ayırarak bunun sonucunda çığır açan yeniliklerin doğmasına katkıda bulunması olacak.

İş dünyasının ise özellikle yenilikçi yeşil ürün ve üretim teknolojileri geliştirmek için üniversitelerde yürütülen çalışmaları takip etmesi ve bünyesine adapte etmesi gerekiyor.

Özellikle uluslararası şirketler için merkezi olmayan (decentralized) üretim ve tüketim yapısı, enerji kaynaklarını çeşitlendirmeye izin verebilir ve yerel sorunlara eşsiz kendi çözümlerini sunmalarını sağlayabilir. Yeni teknolojiler bu tür merkezi olmayan akıllı şebekeler oluşturmaya destek veriyor.

Meadows’un önerileri kişisel planda ve kısa vadede bilinçli hareket etmek (örneğin karbon izini azaltmak için daha az uçak yolculuğu tavsiye ediyor, enerji tüketimi az ürünleri kullanmak) ve tasarruf (örneğin yeni alınan bir arabayı 10-12 yıl kullanmak). Özellikle enerji ve gıda alanında çığır açan yeniliklere ihtiyaç çok fazla. Değişimin kaçınılmaz olduğu düşünüldüğünde sürdürülebilir büyümeyi adım adım inovasyon ile sağlamak, krizlerin şekillendirdiği ani kopma noktalarına sürüklenmekten daha akıllıca bir yol. Ancak Meadow’da, benim gibi, kaçınılmaz noktalara gelinene, krizler patlayana kadar insanların eski alışkanlıklarını terk etme konusunda maalesef pek istekli olmayacağı düşüncesinde. Bu nedenle olsa gerek Meadows’un geleceğe yönelik öngörülerinde, her türlü şok ve krize dayanıklı esnek yapılara sahip şirket, şehir veya ülke yapılarına ilgi duyuyor olmasına şaşırmamalı.

Daha fazla verimlilik sağlayan ürünler üreterek dünyaya daha az yük olmamızı sağlayacak mucitler ve ar-ge ekipleri belkide dünyanın geleceğini büyük bedeller ödeten şoklardan ve krizlerden kurtaran gizli kahramanlar olacak.

Yeşilköyden 7:10 uçağı ile 8:30 gibi Esenboğa havalimanına vardım. Ankara büromuzdan Aziz Bey ile Sabiha Gökçenden gelen Bay Klein’ı karşıladım ve ödül töreninin yapılacağı  Sheraton Otele geçtik. Ödül töreninin yapılacağı salon büyük olmasına rağmen fazlasıyla doluydu. İlk 5-6 sıra ödül alacaklar ve bürokratlara aitti. Konuklar oturacak yer bulma konusunda biraz sıkıntı yaşadılar.

Hükümetten ve bürokratlardan en üst düzeyde kalabalık bir katılımcı topluluğu vardı. Sn. bakan Kürşat Tüzmen ile ayaküstü görüşerek yerimize geçtik. Görebildiklerim bakanlardan Sn. Mehmet Şimşek, Mehmet Aydın bulunuyordu.

TPE adına başkan Prof. Dr. Habip Asan konuştu. Ardından sayın başbakan konuşması ile yeni buluşların, tasarımların ve markaların tescili ile elde edilen fikri hakların gelişen Türkiye için neler ifade ettiğini, neden bu kadar önemsendiğini çok güzel bir şekilde ifade etti. Etkileyici bir konuşma olduğunu itiraf etmeliyim. Türkiyenin ekonomik gelişmesiyle artık kabuğuna sığamadığını, yeni demokratik ve gelişmiş Türkiye’nin hukuki alt yapısını oluşturmanın zorunluluğunu vurguladı. Marka ve tasarım tescili ile ilgili yeni kanunların meclise sevkedildiğini, patent kanunu üzerinde ise başbakanlıkta çalışmaların sürdüğünü ifade etti.

Şahsen patent kanunundaki bu gecikmeyi yadırgıyorum. Hükümetin en üst düzeyde katılımıyla patent ödülleri veriliyorken hukuki altyapının hala bir kanun hükmünde kararnameye dayanıyor olmasına anlam vermekte zorlanıyorum.

Ödül töreninde Türk Patent Enstitüsüne yapılan ulusal patent sayılarından elde edilerek ortaya çıkan patent ligi 1.si olan Arçelik adına ödülü Koç Holding  CEO’su Bülent Bulgurlu aldı. Hemen ardından ikincilik ödülünü, patent departmanının kurucusu olduğum, BSH Ev Aletleri adına şirketin CEO’su Norbert Klein sayın başbakan Recep Tayyip Erdoğan‘ın elinden aldı. 3. olan Ford Otosan’ın ödülünü yine Bülent Bulgurlu kabul etti.

Ardından bir ödül enflasyonu ortaya çıktı. Türk Patent Ödüllerinde ulusal patent liginde yer alan firmaların ödüllendirilmesi beklenir. Ama fotoğrafta da göreceğiniz üzere 30′dan fazla ödül alan var. Vakıfbank’tan RTÜK başkanına, ödül alanları seçen jüri adına ödül alan jüri başkanına, ödül törenini görüntüleyen firmadan bir mermer firmasına kadar herkese ödül vermeye kalkılınca sayın başbakanı oldukça yorduklarını söylemeliyim.

Üstelik bu durum, yeni buluşlarıyla patent üreten firmaların bir anda kalabalık arasında sıradanlaşmalarına neden oldu. Patent ödüllerinde patent üreten ülkemizin güzide kuruluşlarının yöneticileri aile fotoğrafında bile görünmeyecek kadar küçüldü. Sahne ödül alanlara dar geldi. Bu durum ödülün “firmaları buluş yapmaya motive etmek” olması gereken anlamını, “patent kavramının popülerleşmesine katkıda bulunulması” olarak değiştirdiğini, ayrıca marka başvurusu yapanlara patent ödülü verilmesi ile  “markaların patentlenmesi” gibi yanlış algıların, kavram karışıklıklarının ülkemizde kalıcı ve düzeltilemez şekilde oturmasına neden olacağını söylemeliyim.

Çetin seçim sürecinden sonra Avrupa Patent Ofisinin başına geçen Benoît Battistelli de ödül töreninde bir konuşma yaptı. Hiçbir Avrupa ülkesinde patent konusunda hükümetlerin bu kadar üst seviyede bir ödüllendirme yapmadıklarını, bunu çok ilginç bulduğunu ve takdir ettiğini ifade etti.

İlginç buluyor olması, gelişmiş ülkelerde rekabette ayakta kalmak için yeni buluşlar yapılmasının ve bu buluşların pazarda tekel oluşturacak şekilde patentlenmesinin firmalar için bir nevi hayatta kalma şartı olduğundan hükümetin bu konuda firmaları itiyor olmasından ziyade firmaların bu konuyu sürüklüyor olması. Ancak ülkemizde buluşlar ve bunların korunması ile rekabet avantajı elde edilmesinin gerekliliğine yönelik bir inanç, bu tür tanıtım ve cesaretlendirme organizasyonları ile hükümetin itici güç rolü üstlenmesi ile ortaya çıkabilir. Bu nedenle bu ödül törenini desteklemesi nedeniyle hem sayın başbakana hem de Türk Patent Enstitüsü yetkililerine milli inovasyon sürecine katkıları nedeniyle teşekkür etmek gerekir.

Diğer yandan organizasyonu yapanların, patent ödüllerini en çok patent başvurusu yapanlara verilmesi, diğer kişilere teşekkür etmek gerekiyorsa başka yollarla da bunun yapılabileceğini söyleme ihtiyacı hissediyorum. Zira ünlülere bu ödülü vermenin tek etkisi, patent ödülünün basının magazin sayfalarında yer alması oldu. Halbuki ekonomi gazetelerinde tek bir haber göremedim. Ayrıca marka başvurusu yapan firmalara patent ödülü verilmesi yüzünden ulusal gazetelerde  bu konuda örneğin “Eti patent altın ödülü aldı” haberleriyle karşılaştım. Bildiğim kadarıyla geçen yıl Eti’nin birçok yeni ismi marka olarak tescil ettirmiş olmasına rağmen ulusal patent başvurusuna konu olan bir buluşu yok.

Bunların dışında, bir önceki gün katıldığım arge merkezi sertifikası değerlendirmesiyle ilgili de birkaç hususu paylaşmak istiyorum. BSH Ev Aletleri benim de dâhil olduğum bir çalışma grubunun katkılarıyla ar-ge teşvik yasasından istifade eden arge merkezlerinden ilk sertifika alan kuruluş oldu. Hâliyle ilk denetlemeyi geçiren oldu. Denetleme esnasında firmamızın vergi müdürü Sn. İbrahim İndirkaş’ın sunumunda çok ilgi çeken tespitleri vardı. Arge teşvik yasasında arge harcamalarının tamamının kurumlar vergisinden düşüleceği söyleniyor olsa da gelirler idaresi başkanlığının çıkardığı yönetmeliğe göre gerçekte sadece %20si inebiliyor. Ayrıca SSK işveren payı borcu olmayan firmalardan %15 alınıyorken arge merkezlerinde bu oran %10. Yani büyük bir indirim olduğu söylenemez. Ortaya çıkan vergi indirimi rakamları da bu söylediklerini doğruluyordu. En ilginci ise mevcut düzenlemelerde başarısız olan projelerin daha fazla vergi avantajı sağladığı!!! “Bunun nedeni başarılı projelerin amortismana tabi olması” dedi sayın İndirkaş.

Çin ve bazı Avrupa ülkelerinde bile bizden çok daha etkin arge teşviklerinin bulunduğunu ifade etti. Özellikle uluslararası firmaların ülkemize daha fazla arge yatırımı yapabilmesi için hayati öneme sahip bu mevzuatta acilen gerekli  düzeltmeler yapılmalı ve teşvik oranı daha dikkat çekici hale getirilmeli. Bu durum beyin göçünü tersine çevirmek için de çok önemli.

Yukarıdaki yapıcı eleştirilerimle birlikte şunu da söylemeliyim. Arge faaliyetlerinin artması, buluşların ve patentin özendirilmesi gibi son yıllara özgü gelişmeler bu küçük sorunlara rağmen mutluluk verici. Sayın başbakanın ifade ettiği gibi ülkemizin dünyanın en büyük ilk 10 ülkesi hedefine ilerlemenin gereği olan güzel gelişmeler.

Dönüşüm YHT ile Eskişehir ve oradan Bursa’ya oldu. Daha önce Fransa, Hollanda ve Almanya’da ICE ve TGV ile çeşitli yolculuklar yapan biri olarak Yüksek Hızlı Trenin Avrupa standartlarında olduğuna, inanılmaz konforuna ve TCDDnin hizmetinin yeterli olduğuna şahit oldum. Ulaştırma bakanlığını tebrik eder ve YHT’nin bir an önce İstanbula gelmesini dilerim.

Elektrikli otomobil denince ilk akla gelen Tesla Motors’un, roadster’larından sonra, bir şarjla 480 km gidebilen ve 7 kişiyi taşıyabilen Tesla Model S için siparişleri almaya başlaması ve küresel krize rağmen hala kâr ediyor olması, somut bir başarı hikayesi olarak dikkat çekici.

Elektriğe geçiş ve hibritlerin önemi ve otomotiv devlerinin bu konudaki rekabeti şu an devam eden Frankfurt fuarında da gözler önündeydi. Audi E-tron, Volkswagen E-up, bu konuda öncü Toyota Prius’un yeni nesil aracı ve diğer üreticilerin geliştirme ve lansman çalışmaları, yakın bir zamanda hibrit araçların pazarın önemli bir kısmını oluşturacağını düşündürüyor.

Otomotivi statejik sektör olarak tanımlayan ve kendine 2 milyon üretim hedefi koyan ülkemiz ise elektrikli veya hibrit araç geliştirme çalışmalarında otomotiv devlerine katkıda bulunuyor mu? Otomotivde inovasyon denince ilk akla gelenlerden biri mi olacağız, yoksa her alanda olduğu gibi bu alanda da ucuza üretim yapan ve “lojistik avantajı” olan düşük katma değerli bir tedarikçiden mi ibaret kalacağız? Otomotiv ile ilgili politika veya strateji geliştiricilerin bu soruyu kendilerine sorması ve sonuçlarını düşünmesi gerekiyor.

Hibrit araç ile ilgili ülkemizdeki bildiğim tek proje, Ford Otosan’ın İnci Akü gibi partnerleriyle Tübitak desteğinde geliştirdiği elektrikli ticari araç.

Diğer taraftan, Jale Özgentürk’ün Referans’ta sadece ticari araç alanında yan sanayi gelişiminin ülkemiz için otomotivde inovasyon ve gelişim açısından dezavantaj olabileceğine dair dikkat çekici bir yazısı var.

“Otomotiv sanayiinin önde gelen uzmanlarından Ahmet Yılmaz, “İçinde bulunduğumuz dönem ve gelecek birkaç yıl, taşların yeniden yerli yerine oturacağı bir dönem” diyor. “Yeni trende son vagon olmak istemiyorsak ya makiniste çok yakın olmalıyız ya da makinist olmak gerekiyor” yorumunu yapıyor. Yılmaz, Türkiye’de ne ana ne de yan sanayi açısından büyüme stratejileri oluşturulduğunu dile getirirken Türkiye’nin otomotiv sektörü yapısının da global anlamda risk taşıdığını söylüyor.

“Binek otomobillere teknolojik parça üreten inovativ firmalar, ticari araçlara parça veren yan sanayi firmalarına nazaran daha avantajlı durumda. Maalesef Türkiye’de yan sanayi firma profili daha çok ticari araçlara hizmet veren türden. Bu, global anlamda bir risk taşımakta” diyor.”

Ahmet Yılmaz, Hindistan’ın otomotiv sektöründe tedarikçi zincirinin en önemli oyuncularından biri olmak için stratejiler oluşturduğunu ve ar-ge yeteneği ile know-how konusundaki açığını kısa sürede kapatabilmek için Avrupa ve ABD’den firmalar satın aldığını vurguluyor.

Türk otomotiv sektörüne tavsiyeleri ise:

• Gelecek stratejileri için firmalar Almanya gibi bu konuda gelişmiş havzaları sık sık ziyaret etmeli. 82 ülkeye ihracat yapıyorum demekle olmaz. Bu merkezlerden 3 bin kilometre öteden ve kendi fabrika duvarları içine sıkışmış bir analiz yeterli değil.
• Planlı, sağlıklı büyüme şartlarını ve stratejisini oluşturmak bizim elimizde. Önümüzdeki dönem Ar-Ge, tasarım ve yalın üretim yeteneğine sahip firmalar süreci belirleyecek. Bunun için acilen strateji oluşturulmalı.
• Hükümet bu stratejileri desteklemeli ve koordine etmeli. Ülke stratejisi belirlenmeli. Bunun için Avrupa’daki gelişmeler yakından izlenmeli. Kriz nedeniyle Avrupa ve Amerika’da birçok firma satışa çıkmış durumda. Bu şansı Türk firmaları iyi kullanmalı
• Yeni dönemde yeni teknolojileri bilen kalifiye çalışanlara ihtiyaç olacak. Bu konuda eğitimin hızlandırılması şart.

Ülkemizdeki pekçok sektörde know-how açığının kapatılabilmesi için gelişmiş ülkelerde küresel kriz nedeniyle finansal açıdan zora düşmüş firmaların satın alınması, ışık hızıyla yükselişler yapmak isteyenler için önemli bir fırsattı.

Tekstil’in Çin’i otomotivin Hindistan’ı derken, göz göre göre gelen bu tehditleri ve değişimi umursamayan veya önlem almayan, ya da kendini eski düzene mahkum edip “kâr edemedikleri” derdini ekonomi sayfalarına anlatıp, sadece nostalji ile avunanların pazardan silinmesi üzülecek bir durum olmasa gerek. Jack Welch’in dediği gibi “Kurum içindeki değişim hızı, dışarıdaki değişim hızından düşükse, son yakındır.”

Eclipse Aviation‘u satın alıp ülkemizin kendi uçağını üretebilme fırsatını görerek yakalamak için büyük emek harcayan yenilikçi işadamı Sn. Alphan Manas‘ın, ünlü işadamlarımız ve devlet bürokrasisini ikna turlarında kendisine ilgisiz kalmaları nedeniyle ülke olarak bir fırsatı kaçırmamız akabinde bir yazısında belirttiği “makus talihimiz: fasonculuk” fikrine üzülerek inanmaya başlıyorum.

Belki yeni nesil işadamları, tepe yöneticileri ve bürokratlar daha vizyon sahibi, risk almaya ve değişime açık olur, ama onların önüne bu tür nadir fırsatlar gelir mi, bu fırsatları geri çevirenleri nasıl yad ederler bilemiyorum.

Sürdürülebilirlik gözde bir kavram. Şaşırtıcı ama firmaların hedeflerine koydukları sürdürülebilirlik (sustainablity) kavramının mevcut tanımı Prof. Braungart’ın düşüncesine göre sıkıcı!

“Azaltma, minimize etme ve tasarruf.”

Braungart’a göre, her şeyi aynı şekilde yapmaya devam edip sadece eskisi kadar kötü sonuçlar elde etmemek, iyi bir şey yapmak anlamına gelmiyor.

Prof. Braungart’ın 30 milyar insan kadar enerji harcayan ancak hiç atık üretmeyen dünyadaki tüm karıncalar gibi bir sürdürülebilir sistem kurmak üzere hayatı yeniden icat etme hedefi de (cradle-to-cradle) sanırım çıtayı yüksek tutmak istemesi ile ilgili.

Kişisel düşüncem, çığır açan buluşlar ve bunları takip eden teknolojiler gelene kadar, klasik tanıma sıkıca sarılmanın gerekli olduğu yönünde. Küçük adımlarla ilerlemek, daha azaltmak, minimize etmek ve daha tasarruflu ürünler üretmek için yeni teknolojiler hedeflenmeli.

Artan nüfus ve hayat standardı göz önüne alındığında, dünya bizi üzerinden atmadan veya Kehanet filmindeki gibi, birileri bizi dünyadan silmeden devam edebilmenin tek yolu sürdürülebilirliğin sağlanması görünüyor.

Klasik sürdürülebilirlik hedeflerine sıkıca bağlı kalmaya ve ürünleri bu yönde radikal biçimde değiştirmeye imkân veren yenilikçi teknolojilere fonlar ayırmaya devam edilmesi halinde, belki de uzun vadede gezegenimizi tüketip başka galaksilere yelken açmamıza gerek kalmaz.

Sürdürülebilirlikten bahsediyorken, ev aletleri alanında bu konuda yakın zamanda atılmış önemli bir adımı da paylaşmak istiyorum. Ev aletlerinin çevreye menfi etkisinin %90’ı çalıştırılmaları esnasında oluşuyor. Yani ev aletlerinin üretiminde kullanılan malzemeler ve diğer etkenler sadece %10’luk bir etkiye sahip. Türkiye’de dâhil olmak üzere dünyanın çeşitli yerlerindeki ikibinin üzerinde çalışanın oluşturduğu bir ağdan oluşan BSH ar-ge takımı, sürdürülebilirlik konusunda üzerine düşeni yapmak için büyük bir efor sarf ederek, ev aletlerinin çalışma esnasındaki tüketim değerlerini azaltmak için çalışıyor.

Son büyük başarıları ise yük başına 1.9 kWh elektrik harcayan çamaşır kurutma makineleri. Standart bir hava tahrikli kurucuda bu değer tam tamına 4.1 kilo-watt saat. Yani çamaşır kurutma makinelerinde yarı yarıya elektrik tasarrufu sağlanmış. Yenilikçi bir ısı pompası ile elde edilen bu başarı, geçenlerde Fransa’daki Avrupa’nın en büyük fuarı olan “Foire de Paris”in inovasyon podyumunda çevrecilik ödülüne layık görüldü. Sürdürülebilirlik konusunda çıtamızı belirleyen karıncaların yolunda önemli bir adım.

Prof. Braungart ile yapılan bir söyleşi ve BSH’nın yeni kurutucusunun geliştirilme öyküsünü merak ediyorsanız, Pictures of the Future dergisinin Bahar 2009 sayısı online yayınına (siemens.com/pof) bir göz atmanızı tavsiye ederim.

Teknoparktaki Nano-en‘in kadrosu üniversitenin bilimadamlarından oluşuyor ve dünyaca ünlü Olympus şirketinin lenslerini incelip hafifletmesini sağlayan bir kaplama icat etmişler. Ancak haberin sonunda öyle bir ayrıntı var ki kara kara düşünmeme neden oldu.

Şirket müdürü Nedim Erinç “Bilgimizi ortaya koyalım, ihtiyacı olan şirketlere arge satalım diye düşündük. Burada ürün üretmiyoruz, ürün üretmek için yola çıkmadık. Özellikle Türkiye’de katma değeri yüksek ürünlere ihtiyaç var. Nanoteknoloji de katma değeri yüksek ürünler üretmede bir fırsat. Bizim de bu konuda tecrübemiz var. Tecrübeyi ve yeteneği bir araya getirip şirketlere hizmet vermeye başladık. Şu anda yurtiçinde 5, yurtdışında ise 7 firmaya proje hazırladık. Şirketler çalışma sonunda bu ürünün patentini alıyorlar, ancak kullanılan teknolojiyi bulan biziz.” demiş.

Son cümlesine kadar çokta  güzel söylemiş. Ama çok merak ettiğim şey, bu kadar entellektüel insanın bilgi birikimi ve emeği ile elde ettikleri bir hazineyi nasıl olup ta firmalara “bir nevi” hediye ettikleri. Proje zaten ücreti karşılığı yapılıyor olabilir, ama bu projeyi gerçekleştirmek için icat ettiğiniz yöntem, cihaz, aparat, yeni bir kullanım şekli, projeyi satın alanın hiçbir katkısı yoksa sizin patentlemeniz gereken know-how’ınız.

Kaldı ki kanun nezdinde teknolojiyi bulan, patent hakkının sahibi olandır. Patent portföyü ise bu tür teknoloji şirketlerinin en büyük varlığı ve performans göstergesidir. Sahibi, patent hakkını hatrı sayılır bir meblağa satabilir, tek veya çok firmaya kiralayabilir (lisans) ancak patent almayı projeyi sattıkları firmaya bırakmanın stratejik bir hata olacağı düşüncesindeyim.

Patent maliyetlerini (Tübitak’ın patent hibeleri ve kredilerini saymazsak) yüksek bulmaları halinde ise en azından Olympus’un patent profesyonellerinin hazırlayacağı yüksek nitelikli bir patent başvurusunun ortak başvuru sahibi olmaları gerektiğini düşünüyorum. Böylece bu teknolojiyi kullanmak isteyen diğer üreticiler, Olympus’la birlikte size de başvurur ve yapacağınız bir anlaşma ile lisans gelirini paylaşabilirsiniz.

Türkiye’deki mevcut patent kanunu, akademisyenlerin üniversite imkanlarını kullanarak yaptıkları buluşların okula değil, akademisyene ait olduğunu söylüyor (Md. 41). Hak sahipliği ve gelir paylaşımı anlamında üniversite ile personeli arasında muhtemel bir sürtüşmeyi bertaraf eden (ancak üniversitelerin teknoloji transferini ve lisans gelirlerini imkânsız kıldığı için üniversite yönetimlerinin patente ilgilerini azaltan) bu düzenlemeye rağmen patent başvurusu yapmaksızın elde edilen tüm projeyi firmaya devretmenin altın yumurtlayan (lisans getirileri) tavuğun (patent) kesilmesi olduğu düşüncesindeyim.

Değerli hocalarım, çok kıymetli vakitlerinizi harcayıp elde ettiğiniz bilgilerin kamuya mâl edilmesi elbette insanlık için anlamlı. Yine de patentlenebilecek çalışmalarınızı firmalara lisanslayıp, inovasyona dönüşmesini sağlayarak çalışmalarınıza daha fazla kaynak sağlama opsiyonunu da mutlaka değerlendirmeniz gerektiği düşüncesindeyim.

Bakınız espacenet’te Olympus yazdığımda gelen 71.996 patent başvurusundan son yayınlanan Olympus ile Japon Keio Üniversitesinin ortak başvurusu.

(Patent haklarının tesis edilmesine yönelik bilgilendirilme konusunda desteğe ihtiyacı olan üniversite camiasına yardımcı olma konusunda her zaman gönüllüyüm.)

Bunu daha önce de yaşadık. O zaman şirketime, “Yatırım yapmaya devam edeceğiz, insanları çıkarmayacağız, onları Apple’a getirmek için çok uğraştık, yapacağımız son şey onları işten çıkarmak olacak. Araştırma geliştirme bütçemizi artıracağız ki düşüş bittiğinde rakiplerimizin ötesinde olacağız” demiştim. Ve tam olarak bunu yaptık. Ve işe yaradı.

Ve bu sefer de tam olarak bunu yapacağız.

Steve Jobs’un krizle ilgili Fortune dergisine yaptığı yukarıdaki açıklamayı  Farketing‘te okudum ve buradan da paylaşmam gerektiğini düşündüm. Kriz döneminde ar-ge faaliyeti için nereden destek bulalım sorusuna sanayi bakanlığının Ar-ge teşvik yasası güzel bir cevap.

Ar-ge teşvik kanunu mutlaka değerlendirilmesi gereken bir fırsat. Kriz sonsuza kadar devam etmeyecek ve krizden çıkıldığında önde olmanın yolu, şimdiden hazırlık yapmaktan geçiyor.

Ar-ge faaliyetlerinin desteklenmesi ile ilgili teşvik yasası, yönetmeliğe buradan, ar-ge merkezi başvuru formu ve kılavuzuna ise buradan ulaşabilirsiniz.

Ayrıca kriz döneminde büyük avantajlar sağlayan olan rekabet öncesi ar-ge işbirlikleri (örneğin, ortak platform geliştirme projeleri) ile ilgili kılavuza buradan, formlara ise buradan erişebilirsiniz.

(Tamamını zip dosyası olarak indirmek için tıklayın)

Geçen hafta ise haberlerde daha önce şurada bahsettiğim “TÜBİTAK MAM Enerji Enstitüsü ile Ford Otosan’ın birlikte tamamladığı hibrid hafif ticari araç prototipi “Ford Transit” ile sıkıştırılmış hidrojen ile çalışan yakıt pilli “Ford Focus” tanıtımı” vardı.

Yine aynı hafta “Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), roketlere karşı üstün koruyuculu “kompozit zırh” geliştirdi.” haberi gündemdeydi. Ayrıca göçük altında kalp atışını tespit eden radar çalışması haber olmuştu.

Bir başka haber ise şurada bahsettiğime benzer bir biyo-bozunur plastik çalışmasıyla TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi Gıda Enstitüsü (MAM GE) araştırmacılarından Dr. Mehlika Borcaklı ve ekibinin Uluslararası Buluş ve Yeni ürünler Fuarı’nda (IENA) iki altın madalya ve bir plaket ile ödüllendirilmesiydi.

Tebrikler! Tübitak’ın bu yüksek teknolojiye dönük başarılı çalışmalarıyla, gelişmiş ülkelerdeki benzeri kuruluşlar gibi lisans gelirleri elde edecek güzel bir patent portföyü oluşturacağına da eminim. Bu hızları yüzünden Tübitak haberlerini takip etmekte bile zorlanır oldum.

Uludağ taşıt araçları ve yan sanayicileri ihracatçıları birliği’nin (UTAYSİB) başkanı Ferit Süneli’nin açıklaması dikkate değer:

“ABD ve AB’deki ürün geliştirme maliyetlerindeki olağanüstü artış stratejik olmayan ar-ge ve ür-ge’nin bizim gibi ülkelere ihale edilmesini mecburi bir hale getirecektir. ancak, tek mesele bu noktaya hazırlıklı olabilmektir. Bu hazırlık yapılabilirse, 2023 yılında ülke olarak, sadece ar-ge ve ür-ge ihracatından çok büyük kazançlar sağlayabiliriz.”

İlave: Bugün Referans gazetesi köşe yazarı Nuri Demirok’un bu konuda çok değerli tespitleri var. Bu yazıyı kaçırmamanızı tavsiye ederim.

Ayrıca bir uyarı olarak ” …eski stabil ortamın koşullarından dolayı kıpırdayacak imkanı bulamamışken yeni koşulları doğru okuyup yeni ortama uyum yeteneği gösteren, hatta bu koşulları fırsata dönüştürmesini bilen devrimcilerin…” kazanacaklarını ifade eden Selim Tuncer’in şu iki yazısını da (link1, link2) kaçırmayın.

İSTANBUL – Türkiye Bilişim Vakfı (TBV) Başkanı Faruk Eczacıbaşı, bilim ve teknolojiden sorumlu devlet bakanlığı kurulmasının, bilgi toplumu olma yolundaki Türkiye’ye büyük güç katacağını belirtti.

Eczacıbaşı, yaptığı yazılı açıklamada, bilişim sektörünün, Başbakan Recep Tayyip Erdoğan’ın “yeni kurulacak hükümette bilim ve teknolojiden sorumlu bir bakanlığın yer alacağına” ilişkin açıklamasını büyük bir heyecanla karşıladığını ifade etti.

Bu gerçekten heyecan uyandıran bir haber. Ülkemizin hızla ilerlemesi, bilimsel çalışmaları akılcı politikalarla yönetilip, inovasyona dönüşecek yeni teknolojiler geliştirmemize bağlı.

Stratejik sektörlerinden biri otomotiv olan ülkemizde de bu konuda çeşitli çalışmalar var. 2005′ten beri devam eden ve 2010′da tamamlanması beklenen hibrid motor teknolojisi Tübitak desteği sayesinde Ford otosan ile Arçelik tarafından ortak gerçekleştirilecek.

Dünyanın bize sunduğu imkanların hiç bitmeyecekmiş gibi tüketilmesi, bir anda küresel ısınma ve bunun getirdiği kuraklık, seller gibi etkilerin ortaya çıkmasına neden oldu. Türkiye’de bu yıl yaşamakta olduğumuz susuz günler ve aşırı sıcaklar bunun çok açık bir göstergesi. Tüm dünyada üreticiler ve ar-ge kurumlarının, kaynaklara zarar vermeyen sürdürülebilir ürünler üretmeye yönetmesi ve bunların dünyada önemli sayıda alıcılar bulması bizim üreticilerimizin de dikkatini çekmeli. Üstelik çevre dostu yeni ürünler geliştirmek isteyenler ve bunu projelendirenler, hem Tübitak-Teydeb desteklerinden, hem de AB fonlarından çok daha kolay istifade edebiliyor.

Sanayi bakanlığının stratejik olarak adlandırdığı Elektronik, makina, otomotiv ve beyaz eşya sektörlerinde yeşil inovasyonun nasıl hayata geçirileceğine dair eylem planları hazırlanmalı ve vergi avantajları ile diğer teşviklerde bu alandaki projelere pozitif ayrımcılık yapılmalıdır. (Suyu ve kaynakları en acımasızca kullanan sektörlerin ağırlığı mutlaka azaltılmalıdır.) Pazarlamacılarada önemli bir görev düştüğünü düşünüyorum. Yeşil inovasyon ile firmanızın aslında tüketicisinin geleceğine yatırım yaptığını onlara en iyi sizler anlatabilir, bu segmentteki ürünlerin satışının arttırılmasına yönelik ekstra projeler hayata geçirebilirsiniz. Yeşil inovasyona önem vermek ve çevre dostu ürünler geliştirmeye önemli kaynaklar ayırmak ise ar-gesinden yöneticisine herkesin katılımıyla büyük bir başarı öyküsüne (ör. biyo-çözülebilen ambalajlar) ve bir firmanın en büyük sosyal sorumluluk projesine dönüşebilir.

Elbette bu rakamlar Çinlilerin 2006′da teknolojide %20 büyüdüğü anlamına gelmiyor. Dünyada yıllık toplam patent başvurusu yapılan buluş sayısının 1 milyon civarında olduğunu düşündüğümüzde nasıl oluyor da Çin’den bu kadar patent başvurusu çıkıyor?

Geçenlerde, Çin-ABD arasındaki ticaret açığının Çin’in lehine büyük artışlar kaydettiğini gösteren açıklamaların hemen ardından, ABD, Çin’in fikri mülkiyet hakları konusunda hassas davranmadığı ve patent ile telif haklarının ihlaline karşı etkin önlemler almadığı gerekçesiyle Dünya Ticaret Örgütü’ne iki şikayette bulundu. Çin patent ofisi başkanı ise ABD’nin, Çin’in bu konuda attığı çok sayıda adımı görmezden gelerek heveslerini kırdığı içerikli ilginç bir açıklama yaptı.

Tom Peters’in Türkiye’ye geldiğinde, yaptığı sunumda ifade ettiği bir durum vardı. Çin, bugünkü ucuz işgücünden kaynaklanan üretim atılımını sadece 200 milyon insanla gerçekleştirdi ve daha tarlalardan kente göçmeyi bekleyen 1 milyar insan var. Ucuz işgücünün, Çin’in iç talebiyle zamanla ortadan kalkıp rekabet şartlarının dengeleneceğini unutun!

Bunun farkında olan gelişmiş ülkelerin global şirketleri, Çin’de üretim merkezleri kurup, kendi ar-ge’leri ve markalarını güçlendirerek Çin’i bir tehditten fırsata çevirmeye çalışıyor. Ancak ucuz işgücünün keyfini(!) sürerken, kabus başlıyor. Taklit. Bunu durdurabilmelerinin tek yolu ise Çin’in, yeni ürünler geliştiren firmaların patent haklarına saygı duyması. Çin’i fikri mülkiyet hakları ihlalleri konusunda daha agresif olmaya zorlamaları işte bu yüzden. Aksi taktirde, Çinli firmaların başkalarının haklarına saygı duymadan yaptığı kopyalardan elde ettiği korsan ürün gelirleriyle beslenen bir yapı, gelişmiş ülkelerin kendi elleriyle doğurduğu bir frankenstein’dan farksız olabilir. Bakın son dört yıldır dünyanın en büyük mal ihracatçısı olan Almanya, taklit ürünler yüzünden yıllık 25 Milyar Euro kaybettiğini (bir başka ifadeyle taklitçilerin kazandığını) söylüyor.

Çin’in ise, Dünya Ticaret Örgütü eliyle önüne yeni bir set çekilmesi korkusu zamanla istenen konularda daha aktif önlemler almasına neden olabilir. İşte Çin’deki inanılmaz patent sayıları (ki yerli patentlerinin pekçoğu uluslararası firmaların o ülkedeki yatırımlarının buluşları) bir anda inanılmaz bir inovasyon potansiyelinin patlamasından ziyade, Çin gelecekte önlem alır ümidini taşıyan firmaların geleceğe yaptıkları birer yatırım veya aldıkları bir piyango biletinden ibaret.

Bu arada yukarıdaki yazıdan Çin’in inovasyon konusunda hiç adım atmadığı düşünülmesin. Yabancı sermaye düşmanlığı yapmadan, kendi ülkesine yatırım yapan bu yaratıcı insanlardan öğrendikleri çok şey var. Bu ise, kendi ayakları üzerinde durup, gelişmiş ülkeler gibi yeni teknolojiler geliştirmelerini, bir inovasyon modeli kurmalarını sağlayacak.

Ülkemizde de firmaların -biraz zorlama ile de olsa- inovasyonu hayata geçireceklerine inanıyorum. Buna inanmamda iki neden var. Biri ortamın düşük kur ve ihracat baskısı ile yüksek katma değerli ürün hayata geçirme, dışarıya satmaya zorlaması ve Tübitak gibi politika belirleyici otoritelerin teknoloji geliştirmek isteyenlere teşviklerle uygun zemin hazırlaması, diğeri ise ülkemize gelen yabancı sermayeli dünya devlerinin, kendi inovasyon odaklı kültürlerini bizim yapımıza, hem çalışanları hem tedarikçileri kanalıyla aşılaması. Üstelik Çin’deki gibi ucuz işgücüne dayanmayan bir model ortaya koymamızın ülke imajımız açısından da olumlu olduğu kanaatindeyim. Tek korkum, kendi bindiği dalı kesmeye eğimli, marjinal bir kitlenin bu trendi bozmak için birşeyler yapmaya yeltenmesi. Dünya ile entegregrasyonumuz arttıkça normalleşmemiz ve gelişmemiz sürecek.

Ayrıca Sn. Başbakan’ın konuşmasındaki şu kısmı vurgulamaya değer buldum. “Araştırmayı kapalı bir kutu gibi, sadece meraka, sadece laboratuarlara, sadece üniversite kampüslerine ait bir mefhum gibi düşünme devri geçmiştir. Aksine, Ar-Ge fabrikaya, hizmete, iş dünyasına, ihracata, pazar payına, milli gelire, eğitime, yönetime, diplomasiye yansıyan çok temel bir alandır.”

Bu ifadenin inovasyon ile ilgili önemli bir farkındalığın yansıması ve Tübitak’ın sanayiye hibe şeklinde desteklerini yoğunlaştırmasını sağlayan kaynak tahsisinin nedeni olduğu düşüncesindeyim. Zira toplantıdan çok kısa bir süre sonra Nüket Hanım bu yıl Tübitak’ın sanayi ar-ge projelerine ödeyeceği hibe miktarını 328 Milyon YTL olarak açıkladı.

Bir yılda 328 Milyon YTL. Bir ar-ge projesine 75 Milyon YTL’ye kadar destek. Ar-ge proje maliyetinin %60′ına kadar destek!

Bunlar büyük bütçeli uluslararası firmalar için bile göz ardı edilemeyecek değerde. İşin güzel taraflarından biri ise bu paranın yerli-yabancı sermaye ayrımı yapılmadan veriliyor olması. Zira bu destekleri gören pekçok dünya devinin, ar-ge ile ilgili üslerden biri olarak başka bir ülke yerine Türkiye’deki tesislerini tayin etmesi için güzel bir gerekçe sağlıyor. Bu durum ise Türkiye’de daha fazla kalifiye işgücüne istihdam, daha fazla üniversite-sanayici işbirliği ve tabi know-how transferi anlamına geliyor.

Bu yazdıklarım temenni değil, çeşitli dünya devi firmaların Türkiye’deki geliştirme yöneticileri ile görüşmelerimde bizzat şahit olduğum gelişmeler. Türk insanının problem çözme yeteneği ve değişime hızlı adaptasyonunun, gelen yabancı ar-ge yatırımlarının kalıcı olmasını sağlayacağına eminim. Yeter ki Tübitak’ın bu önemli teşvikleri sürdürülebilir, istikrarlı, uzun vadeli bir projeksiyona sahip olsun.

Tübitak’ta değerli uzmanlar ile tanıştığım ve yapılan işin kalitesina dair hassasiyetlerine şahit olduğumdan, teşvik işlerinin idaresi konusundaki yeterlilikleriyle ilgili hiç şüphem yok. İnovasyonu doğuracak yeni ürün veya üretim teknikleri geliştirmek için ar-ge yeteneğini arttırabilecek insan kaynağı ve cihazlara yatırım yapmayı düşünenler için hızlı bir aksiyon planı çıkarma zamanı!