Ürün Türkiye’ye düşer düşmez orjinal bir fikir üretmekten yoksun ve durumun bir hayır işi olduğunu umursamayan merdiven altı üreticiler garip renk tonlarında ve fikrin tüm orijinalliğini bozan taklitleri işporta yoluyla Türkiye’nin dört bir yanına saldılar. Bu durum, aklıma bu tür bir yeniliğin korunup korunmadığını ve nasıl korunabileceği sorusunu getirdi.

Koruma enstrümanlarınız belli, patent, marka, endüstriyel tasarım tescilleri ve telif hakları. Teknik bir sorun çözümü içermediğinden patentle korunduğunu sanmıyorum. Belki özel bir imal prosesi varsa veya malzemesi varsa korunabilir. Bu ürünü bir endüstriyel tasarım olarak düşünecek olursak kanundaki tasarım tanımına uygun.
Kanun tasarım için “bir ürünün tümü, veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü,” diyor ve “Yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlar belge verilerek korunur.” diye bu yeniliğin korunabileceğini anlatıyor. Ama bir endüstriyel tasarım en fazla 25 yıl korunur.

O halde bu ürünü koruma süre sınırı olmayan bir marka, bir üç boyutlu marka olarak korumak mümkün olur mu? Yurtdışında buna izin veren ülkelerde elbette mümkün. Shapeblog’da bunu tartışmış.

Türkiyedeki marka kanunundaki ilgili maddeler yüzünden bu konu bir hayli tartışmaya açık. Derişin sitesinde özetle bu tür bir marka başvurusunun TPE (Türk Patent Enstitüsü) tarafından reddedileceğini ama TPE’nin red kararı mahkemeye verilirse tescilin mümkün olabileceğini yazıyor. İlginç bir konu..

Sorumuzu tekstil daha ne kadar kan kaybedecek şeklinde revize etmemiz gerek. Zira Çin’in yükselişi dengeleri alt üst edecek diye bas bas bağırıyorken korktuğumuz başımıza geldi. Hükümet sıkı reform uygulaması arasında bence önemli bir teşvik verdi. KDV oranlarını indirdi. Ama hala her yerde, borçtan sırtını doğrultamamış bu ülkenin enerji fiyatlarını düşürüp yüksek istihdam vergilerini aşağı indirmesi bekleniyor.

İşin daha da kötüsünü söylüyorum. Hükümet olmazı başarsa ve bunu yapsa bile yetmeyecek. Bir süre sonra daha çok ve daha çok taviz istenecek. Türkiye’de çalışan maaşlarını Çin’deki seviyelere indirmediğiniz ve hiç vergi almadığınız sürece biz bunlarla rekabet edemeyiz denecek. (En azından içlerinden diyecekler)
Sorun burada. Sorun yanlış kulvarda rekabet peşinde koşmamızda. Çin ile rekabeti unutun. Çin’in bulunduğu yerlerden kaçıp yüksek katma değerli ürün üretmeye odaklanın. Ama bunun için büyük bir zihniyet değişimi gerekiyor.

Ticaret ve Sanayi odaları, birlikler hükümet nezdinde lobi faaliyeti yürüteceğine deneysel geliştirme için laboratuarlar kurmalı, ortak ileri teknoloji hedefleri belirlemeli ve tekstilciler de farklılaşmanın, markalaşmanın, inovasyonun (yenilikçilik) peşinde koşmalı.

Ama bunu nasıl yapacaksınız? Ya ortak olarak gelişmiş tekstil teknolojisi laboratuarları kurup bunun geliştirdiği yeni malzemeleri, örme, dokuma, boya tekniklerini hem kullanıp hem lisans satacaksınız ya da hemen şimdi kendi firmanızda patentleri araştırıp yenilik fırsatlarını yakalayacak bir iki kişi istihdam edeceksiniz.

Yenilik ve markalaşma ile kefeni yırtmazsanız solunum makinesine bağlı olarak nereye kadar ilerleyebilirsiniz ki… (Yazı biraz tepkisel olabilir, ama kdv indirimi yetmez şu da olsun bu da olsun diyenler arasında bir tanesi kalkıp yahu nasıl markalaşacağız, nasıl yeni ürün geliştireceğiz biri yol göstersin demiyor. Biraz insaf)

Bu durumdan yola çıkanlar, patent’in sadece büyük firmaların kullanabildiği acımasız kapitalizmin oyuncaklarından biri olduğunu ve bu dev firmaların daha da büyümesine neden olduklarını söylüyor. Patent, büyük firmaların büyük kalma enstümanlarından biri olarak kullanılıyor olabilir. Hatta bazı firmalar, patent kanunlarını ve ofislerin ağır iş yüklerini suistimal ediyor da olabilir. Ama bu durumdan çıkarım yapıp patentin küçük firma veya girişimcilerin aleyhinde olduğunu söylemek bilgisizlikten kaynaklı bir yanlış beyan olacaktır.

Zira patent sayesinde küçükleri ezmekle suçlanan büyük firmaların kuruluş öykülerine baktığınızda -doğru zemine basanlar veya ekonomik gelişmelerin rüzgârı arkalarından esenleri bir kenara bırakırsak- başarılarının temelinde yenilikçi yapıları ve patentin yenilikçiliklerini ödüllendirmek için sağladığı büyüme ortamı olduğunu görürüz. O halde büyük bir firma olmak için patenti kullanan yenilikçilerin, gelişim süreçlerinde de böylesine güçlü bir rekabet enstrümanını kullanmamaları beklenemez. Çok sayıda patente sahip olmaları, yenilikçilikleri ile açıklanabilir.

Küçük firmaların teknoloji geliştirmesini engellemek için patentlerin kullanılması sorunun çözümü ise patente karşı olmak değil kötü niyetli firmaların kötü patentler almasını engellemek için sektörünüzde neyin patentlendiğini, kimin başvuru yaptığını takip etmek olacaktır. Eğer ortada bir yenilik olmadığını görüyorsanız her zaman sürece itiraz edebilir ve deliller sunarak patent alınmasını engelleyebilirsiniz.

Maliyetlerin yüksekliğinden yakınanların da esasında konuyu yakından incelemedikleri düşüncesindeyim. Zira avrupa patentinin toplam maliyeti 36bin euro’dur demek, siz bir avrupa patenti için peşin olarak 36bin euro ödeyeceksiniz demek değildir.

Bilakis ilk başvuru maliyetleri çok düşük tutuluyor. Örneğin Türkiye’de bir patent başvurusunun maliyeti 49 YTL. Bu ücreti ödeyerek yaptığınız patent başvurusu size dünyanın neredeyse her ülkesinde geçerli olan bir yıllık rüçhan hakkı sağlıyor. Diğer ücretler ise (belge harcı, yıllık harçlar, araştırma ve inceleme ücretleri) patentin alma süreci içerisine yayılmış durumda. Rüçhan hakkı üzerinde ayrıca durulması gereken bir konu. İsterseniz bunu eğitim notlarım altında yeni bir yazı ile ele alalım.