“Girişimci ne söylediğinde yatırımcı toplantılarında aniden amatör olarak yaftalanır?”

Risk sermayesi ve iş melekleri girişimcilerle yatırım toplantlarında aniden kapatabilecekleri bir butona sahiptir. Bazen söylenen bir cümle girişimcinin yatırım için henüz ham olduğu izlenimini doğurur. Bazen girişimcinin hemen bir gizlilik sözleşmesi dayatması veya babaannesini finanstan sorumlu icra kurulu üyesi olarak tanıtması amatör alarmının çalmasına neden olur.

Ne çeşit olaylar bunu tetikliyor?

Merak edip bir grup Boston’lu yatırımcıya sordum. Işte söyledikleri.

Larry Bohn, General Catalyst Partners

Tamamen eşsiz olduklarını rekabet olmadığını söylemeleri.

Elon Boms, Launch Capital

1. Şirketin büyük bir payını sıfır katma değerli bir danışmana veya hayalet kurucuya vermiş olması. 2. Ofise telefona yersiz aramalar. 3. Toplantı tamamlandıktan ve vazgeçildikten sonra yalvarmak. Daha uygun olanı neden istemediğimizi ve yatırım için ne tür kriterleri sağlaması gerektiğini sorması. 4. (Bir konferansta veya yatırım organizasyonunda)  değerlendirme ücreti ödenmesi. Bu tür organizasyonlardan nefret ederim. 5. Etrafta yemlemek için yatırım bankacısı tutanlar. 6. Kendi pazarlarında bir uzmanlıkları olmaması.

Dina Routhier, Massachusetts Technology Development Corp.

Bir girişimciyi amatör olarak nitelendirmek için bence en yaygın olan hemen etkileyici yeni teknolojiyi anlatmaya başlaması ve tartışmaya “benim pazarımda çözmek istediğim problem nedir” ile başlamayı unutması. Eğer problem ile başlamazlarsa amatör olduklarını anlıyorum.

Bu ve bir sunum planları bile olmadan gelip şirketleri hakkında “konuşmaya” başlamaları.

Ajay Agarwal, Bain Capital Ventures

Erken dönem girişimciler için (büyüme dönemindekinin aksine) işte aklımdakiler:

- Bankacı kullanarak fiyatı arttırmak veya soğuk e-mail. Iyi bir girişimci risk sermayesine sıcak bir tanıtım yolunu bulur.

- Elini birden fazla kere oynamak. Aşırı oyunculuk.

Girişimci: “XYZ firması bana bir şartnane vermek üzere.” Risk sermayesi “Ortaklatına bir sunum yaptınız mı?” Girişimci “Hayır ama önümüzdeki hafta bir şartnamenin geleceğinden bahsediyorlar”

- Iyi bir girişimci dürüsttür ve sürecin rekabetçi olması halinde şeffaftır ancak diğer firmaların varlığını asla abartmaz ve bu işin içinde başka kimlerin olduğunu açığa vurmaz. Bir girişimcinin bunu yapmasını anlayamıyorum kendi ellerini zayıflatıyorlar.

- Şartnamenin tartışılması için rastgele bir danışman seçmesi. Iyi bir girişimci herşeyi kendisi doğrudan tartışır (danışman ile perde arkasından görüşür)

- Ünlü isimlerden (ör. Zuck ile yakın arkadaş) medet umma. Genellikle doğru bile değildir zaten doğru bile olsa risk sermayesi ile görüşmenizde size yardımcı olmaz.

Chris Sheehan, CommonAngels

Girişimciler işlerini açıklamak için popüler kelimelerin (buzzwords) aşırı kullanımından kaçınmalı. “Bulut etkileşimli geniş verili sosyal grafik platformuna sahibiz”

Rob Day, Black Coral Capital

1. Ilk beş yıl getirisini yüzmilyon dolarlar olarak göstermek. 2. Teknoloji veya çözüm ile ikili olarak üst seviye konsept bilgiyi bile açıklamaktan kaçınmak. 3. Aşikar bir rakibi bile duymamış olmak. 4. (Şirket değeri ile ilgili beklentilerin) henüz gelir getirmeyen şirketin nakit akış analizine bağlanması

Izhar Armony, Charles River Ventures

Pazarlık dinamiklerine çok fazla odaklanma (“24 saat içerisinde bir şartnameye ihtiyacım var”, “Şu gün şu veya bu risk sermatesinden şartnameyi bekliyorum”, “Şu veya bu iş meleği de konuyla ilgileniyor”), yürüyecek işinizin arkasındaki ürüne yeterince odaklanmamak.

Paul Maeder, Highland Capital Partners

- 2011 veya 2012 yerine yılların YIL1, YIL2 gibi isimlendirilmesi. Ne zaman hayata geçeceğine kendiniz ikna olmadıysanız, benim de buna dahil olmamı beklemeyin.
- “Bu projeksiyonlar temkinli” Her zaman öyledir ama nadiren yeterlidir. Hiçbir şey kolay değil.

- “Ürünü geliştirmeyi tamamladık ve bu zor kısım olduğundan kendimize bir prim verdik.” İnanın değil beyler. Ayrıca ürünler asla tamam değildir.

Bill Warner, Co-Flow Investing

Öğrenmeleri gereken şeyler olduğunu söylediğimde, her şeyi biliyor oldukları mesajını vermeleri. Aradığım insanlar her zaman öğrenmeye aç olanlardır.

Lee Hower, NextView Ventures

Bir gizlilik sözleşmesi imzalamamı istemeleri genellikle en yaygın olanı.

Diğeri henüz ilk toplantıda şartları dikte etmeye çalışmaları. Bazen henüz tanıştığınız kişiler, henüz onları tanıma fırsatı bulamadan veya ne iş yaptıklarını tam anlamamıza izin vermeden 10 dakika içerisinde “Y$ değerlemesi ile X$ istiyoruz” diyorlar. Bu girişimciler şartları dikte edecekler demiyorum. Her şey müzakere, ancak bir müzakerede erken olan attan önce arabayı öne sürmek.

Ayrıca bir hizmet sağlayıcı (hukuk danışmanı, muhasebeci vs.) ile tanıştırılmak genellikle JV (Editör notu: sanırım birlikte yatırım, joint venture) gibi oluyor. İtibarlı bir firma olsa bile eğer bu bir girişimcinin kendisini tanıtabileceği en iyi yol ise, genellikle pek tecrübeli olmadıkları anlamını taşıyor.  Birçok yatırımcı girişimcilere doğrudan ulaşmayı veya bir organizasyonda tanışmayı ister.

Todd Dagres, Spark Capital:

1. “Teknoloji konusunda dış kaynak kullanıyoruz.” 2. “Gerçekten bir rakibimiz yok” 3. “Şifahen şartnamemiz var”

Joe Caruso, Bantam Group

“Üç patent BAŞVURUMUZ var” yerine “Üç PATENTİMİZ var” derler. Arada BÜYÜK fark var.

Jeffrey Bussgang, Flybridge Capital Partners

İşte bizim meşhur örneğimiz: girişimciler finansal projeksiyonlarını (4-5 yıl diyelim) gösterdiklerinde işlerin Microsoft veya Google’ın kar marjlarından daha fazla olduğunu iddia ederler. %50 EBITDA (VFÖK) aralıkları tekellere, mafyaya ve Microsoft’a aittir. Büyümek için savaşacak yepyeni bir girişime değil.

Başlık Çin’de inovasyon kağıttan kaplan, Çin’in patent başvuruları ve Ar-ge harcamalarına yakından bir bakış ülkenin katedecek uzun bir yolu olduğunu gösteriyor.

online.wsj.com/article/SB10001424053111904800304576472034085730262.html

Yazının girişi şu şekilde; Çin’in ABD ve diğer gelişmiş ülkeleri inovasyon oyununda yeneceği ile ilgili bir manşetsiz hafta geçirmek zor. Patent başvuruları artıyor, Çin’in yüksek teknoloji mal ihraç ediyor, Batı’nın kıyameti geldi. Oysa gerçek çok farklı.

2002′de %1.1 olan Çin’in Ar-ge harcamalarının GSMH’ye oranı 2010′da %1.5′ına ulaştı. 2020′de ise 2.5′ine ulaşması bekleniyor. Dünyanın tolam Ar-ge harcamalarına oranı 2010′da %12.3 ile ABD’nin %34-35′lik sabit oranından sonra ikinci sırada. Dünya Fikri Mülkiyet Organizasyonuna (WIPO) göre Çin’li mucitlerin 2008′deki patent başvurusu 203.481. Bu rakam Çin’i Japonya (502,054 patent) ve ABD’den (400.769 patent) sonra üçüncü inovatif ülke haline getiriyor.

Ancak Çin’deki patent başvurularının %95′i ulusal başvuru. Yani ülke içinde yapılmış. Üstelik bu başvuruların çoğunluğu mevcut tasarımlarda çok küçük değişiklikler yapılmasıyla elde edilmiş “inovasyonlar”.

İnovasyonu ölçmenin daha iyi bir yolu Çin orijinli buluşların ABD, Avrupa ve Japon patent ofislerinde aldıkları patent başvuru veya belgesi sayıları.  Aynı buluş için bu üç ofiste patent alınması önemli bir buluş yapıldığının göstergesi. Bu rakamlarda Çin açık ara geride!

Bu delil triyadik patent sayısı olarak anılıyor.  OECD’ye göre 2008′de Çin’in Triyadik patent sayısı 473. ABD’de bu rakam 14.399, Avrupanın 14.525 ve Japonya’nın 13.446. Çin’in dünya nüfusunun %20′sine ve GSMH’nin %9′una, Ar-ge harcamalarının %12′sine sahip olduğu varsayıldığında Çin dışındaki patent ofislerine yapılan başvurularda %1′e tekabül eden patent başvuru veya belgeleri oranı ilginç. Ayrıca Çin orjinli patentlerin yarısının yabancı yatırımcıların ülkedeki firmalarından çıktığını unutmamak gerek.

O halde inovasyon girdisi ve çıktısı arasındaki bu büyük fark neden kaynaklanıyor?

Belki kısaca bir zaman sorunu. İnovasyon sadece yeni bir efor değil aynı zamanda zengin bir önceki bilgi stoğu gerektiriyor. Çinli firmaların teknoloji öncüleri arasında bu bilgi birikimini elde etmesi biraz zaman alabilir. Ancak diğer  faktörler de var. Örneğin Çin’de Ar-ge fonları son derece politize. Ayrıca araştırmanın niteliğinden ziyade sayısal fazlalığına önem veriliyor. Eğitim sistemleri ise yaratıcı problem çözme çabalarından ziyade ezbere dayalı. Microsoft dünyadaki ikinci en büyük araştırma laboratuarını Beijing’de açtığında istihdam ettiği mezunların çok zeki oldukları ancak araştırma konularında çok pasif kaldıklarını farketti. Bunu çözmek için araştırma direktörleri işe alımlarda her adayın üzerinde çalışmak istediği bir proje ile gelmesini istedi.

Çin’in elektronik ve haberleşme gibi bazı konularda hızlı bir ilerleme içerisinde olduğu doğru olsa da global bir inovasyon gücü olması için katetmesi gereken çok uzun bir yol var.

Rapora göre, şirketlerin yeniden büyümeye odaklanması, inovasyonu yine birinci gündem maddesi haline getirdi. Soruları cevaplayan üst düzey yöneticilerin %84′ü şirketlerinin büyüme stratejisinde inovasyonun aşırı derecede önemli olduğunu söylüyor. Raporda, şirketlerin yeni fikirler üretme ve bunları ürünler ve hizmetlere dönüştürme yaklaşımlarının kriz öncesine göre çok az değiştiğini, ya da yöneticilerin önceki yaklaşımlarının iyi işlediği düşüncesiyle değiştirmediğini ortaya çıkardı.

Bunun dışında, sorunların çoğu -doğru yeteneği bulmak, işbirliğini ve risk almayı teşvik, baştan sonra inovasyon sürecini organize etmek- olarak devam ediyor.

Önceki araştırmalara göre başarılı inovasyonun önündeki temel engeller değişmedi ve şirketler bunları aşmak yolunda az gelişim gösterebildi.

Sonuçlar, şirketlerin inovasyon için daha başarılı olabilecekleri bazı yolları da ortaya çıkardı. Özellikle, önceliklerin tanımlanması ve ürünlerin ticarileştirilmesi için süreç formüle edilebilir ve stratejik planlama çalışmalarına inovasyon entegre edilebilir.  Raporu pdf formatında buradan indirebilirsiniz.

“Yanılmıyorsam 1929 krizini haber veren başlangıç dönemlerinde ünlü General Electric’in araştırma departmanı neon lambalarla ilgili bir ön buluş geliştirir. Yıllar önce bu teknikten Thomas Edison’a büyük dâhi Nikola Tesla uzun uzadıya bahsetmiştir. İcat bazı alışkanlıkları değiştirecek, modern yaşama katkılar sağlayacaktır. GE pazarlama (satış) grubu buluşa hemen sahip çıkar.

Lakin yaklaşmakta olan krizin günlük sorunlarıyla boğuşan GE maliye uzmanları bu işe para ayrılmasının bu aşamada gereksiz olduğunu söyler. Yönetim sonuçta finansçıları haklı bulur ve proje rafa kaldırılır. Tam 2 yıl sonra Fransız mucit Georges Claude ufak bir değişiklikle “Neon” adıyla sahneye çıkar. Böylece dev şirket GE tarihinin en büyük fırsatını kaçırır! Ve sonradan anlaşılır ki krizde gelecek için daima eşgüdüm gerekmektedir!”

Bunu daha önce de yaşadık. O zaman şirketime, “Yatırım yapmaya devam edeceğiz, insanları çıkarmayacağız, onları Apple’a getirmek için çok uğraştık, yapacağımız son şey onları işten çıkarmak olacak. Araştırma geliştirme bütçemizi artıracağız ki düşüş bittiğinde rakiplerimizin ötesinde olacağız” demiştim. Ve tam olarak bunu yaptık. Ve işe yaradı.

Ve bu sefer de tam olarak bunu yapacağız.

Steve Jobs’un krizle ilgili Fortune dergisine yaptığı yukarıdaki açıklamayı  Farketing‘te okudum ve buradan da paylaşmam gerektiğini düşündüm. Kriz döneminde ar-ge faaliyeti için nereden destek bulalım sorusuna sanayi bakanlığının Ar-ge teşvik yasası güzel bir cevap.

Ar-ge teşvik kanunu mutlaka değerlendirilmesi gereken bir fırsat. Kriz sonsuza kadar devam etmeyecek ve krizden çıkıldığında önde olmanın yolu, şimdiden hazırlık yapmaktan geçiyor.

Ar-ge faaliyetlerinin desteklenmesi ile ilgili teşvik yasası, yönetmeliğe buradan, ar-ge merkezi başvuru formu ve kılavuzuna ise buradan ulaşabilirsiniz.

Ayrıca kriz döneminde büyük avantajlar sağlayan olan rekabet öncesi ar-ge işbirlikleri (örneğin, ortak platform geliştirme projeleri) ile ilgili kılavuza buradan, formlara ise buradan erişebilirsiniz.

(Tamamını zip dosyası olarak indirmek için tıklayın)

MIT’de görevli Amy Smith’in, yukarıdaki gibi, düşük teknolojili inovasyon olarak tanımlayabileceğimiz yenilikçi çözümler tasarlamak isteyenler için 7 tavsiyesi var:

1. Günde 2$’a yaşamaya çalışın. Bu aynı zamanda ben ve öğrencilerimin, onlara küresel kalkınmayı öğretmek istediğimde uyguladığımız yoldur. Sadece kısıtlı kaynaklara sahip olduğunuzda getiri-maliyet değerlendirmenizi nasıl yapmanız gerektiğini anlamaya başlamanıza yardımcı olur. Botswana’da barış gönüllüsüyken başımın üstünde su taşırken kovanın ne kadar ağır olduğunu farkettim, havanda un yapmak için süpürge tohumu döverken sırtımdaki ağrıyı hissettim. Bunlar, bir tasarımcı olarak su tesisatı ve değirmen teknolojilerinin önemini anlamamı sağladı.

2.Doğru insanları dinleyin. Evet, muhtemelen kafanızın üstünde 25 kiloluk odun taşımanın nasıl bir his olduğunu bilmiyorsunuzdur. Biliyor olmanızda gerekmez. Bunu yapan biriyle konuşun. Uluslararası kalkınmada anahtar inovasyonun problemi gerçekten anlamak olduğuna inanıyorum. Hayalgücünüzü kullanmak yeterince etkili değil.

3. Çalışmanızın önemli kısmını basit ve sade bir çözüm bulmaya ayırın. Leonardo da Vinci nin dediği gibi “Sadelik, karmaşıklığın en son noktasıdır” ve bu söz bu tür tasarımların anahtarıdır.

4. Kullanıcılarının kolayca anlayabileceği “Transparan teknolojiler” oluşturup yerel inovasyonu teşvik edin.

5. Ucuza yapın. Arkadaşım Paul Polak, meşhur bir sözü bu duruma uyarladı. “Satın alınabilirlik en önemli şey değildir, tek önemli olandır” ve bu sözde büyük haklılık payı var. Dünde sadece 2 dolar kazanabilen insanlar için tasarlıyorsanız önce mümkün olduğunca ucuza yapın, sonra daha da ucuzlatın.

6. Bir şeyi 10 kat daha ucuza yapmak istiyorsanız, malzemenin %90′ını çıkarmanın yollarını bulun.

7. Sadece tamamlanmış teknolojiler değil yetenekler sağlayın. Gelişmekte olan ülkelerde tasarımın şu anki devrimi, sadece çözümü sunmaktan ziyade, yardımlaşa oluşturmak, çözümü oluşturmak için gerekli becerilerin öğretilmesidir. Toplumu tasarım sürecine dahil ederek, halkı inovasyon için techiz etmek ve ürünün evrimine katkıda bulunmasına yardımcı olmak mümkündür. Bununda ötesinde, çok daha çeşitli sorunlarını çözmek için ihtiyaç duydukları yetenekleri kazanırlar. Güçlenirler.

Populer Mechanics’in Ağustos 2008 sayısında yayınlanacak olan Amy Smith ve öğrencilerinin Peru’da yaptıkları çalışmalara ilişkin bir yazısı bu linkte bulabilirsiniz.

Programda önce Hindistan ve Singapur’daki geleceğe hazırlık çalışmaları gösterildi. Singapur biyoteknoloji için çalışmalar yapılan Biopolis binasında firmalar, sanayi bakanlığı ve milli eğitim bakanlığının aynı yerde olması ve ortak strateji geliştirdiklerini görmek ilginçti. Bu binada yüksek lisanstan, doktora sonrası çalışmasına 10 yıllık bir dönemi kapsayan araştırmalar destekleniyor. Kanser araştırmaları gibi ilaç konusunda araştırmalar yapan singapurlular, buradan uluslararası ilaç ve biyoteknoloji firmalarına transfer oluyorlar. Burada bir Türk ile ropörtaj yapıldı. Alman bir meslektaşının bu çalışma ortamını çok övdüğünü bu yüzden geldiğini söyledi. Böyle bir cazibe merkezine çalışanların %22si Avrupadan geliyor.

Hindistan ise bilgi iletişim teknolojilerine yaptığı altyapı yatırımları ve genç, hırslı insan gücü ile dünyanın en büyük 3. ekonomisi olma hedefinde. Çin ise 2020 yılında hiç yoksul kalmaması için ar-ge ile geleceğe hazırlanıyor.

Akabinde stüdyoya dönüldü. Türkiye Singapur olur mu ile başlayan tartışmada inovasyonun tanımı yapıldı. Herkes Türkiyede tüm aktörlerin (hükümet, sanayi, akademisyenler) sanayi üniversite işbirliklerinin öneminin farkında olduğu, çalışmaların arttığı konusunda mutabıktı. Aynı zamanda son yıllarda ar-ge konusunda firmaların yaptığı projelerin arttığı ve Tübitak’ın başarılı çalışmalara imza attığı ifade edildi.

Peki bunlara rağmen neden somut sonuçlar görünmüyor?

Prof. Terzioğlu; Tübitak’ın son dönemlerde yapılan ve takdir edilen çalışmalarından biri olan doktora çalışması yapan akademisyenlere verilen aylık 1500 dolar burstan bahsetti. Ar-ge yapabilmek için doktora yapmış daha fazla araştırmacıyla ihtiyacımız olduğu muhakkak. Ancak yine Prof. Terzioğlu, üniversitede Yar. Doç. maaşınının bu bursun bile altında kaldığından bahsetti. Yine Eğitim harcamaları konusunda verdiği bilgiler şaşırtıcıydı. Avrupa esas alındığında GSMH’de oran olarak Finlandiya ile Türkiye eğitim harcamalarında birinci. Ama Türkiye hep bahsedilen kıt kaynaklarını yine yanlış politikalarla eğitim yerine ÖSS’ye hazırlanmak için harcıyor.

Ali Özgenç bütün dünyanın global bir pazara dönüştüğünü bunun ise şirketler için büyük fırsatlar getirdiğini söyledi. İnovasyona dayalı bir model oluşturup bu pazarda yer edinebilmek için tüm kuruluşlarımızın ahenk içerisinde odaklanarak çalışması gerekiyor.

Prof. Terzioğlu odaklanma için gerekli enstrümanlarımızın mevcut olduğunu ifade etti. 1963′te kurulan Tübitak gibi bir kuruluş bizim için büyük bir fırsat ayrıca btyk başbakan başkanlığında özellikle son yıllarda muntazam toplanıyor. Ancak çok ilginçtir ki bu önemli toplantıya devlet kuruluşlarından kavgalı olduğu için gitmeyenler bulunduğunu ifade etti. Önemli aktörlerin olmadığı piyesten yeteri kadar fayda gelmeyeceğini söyledi.

Tek tek bakıldığında ise inovasyonu doğuracak çok ciddi gelişmeler bulunuyor. Bilimsel makale sayısı yüzde olarak Çinden daha çok arttı. Tübitak teşviklerine başvuru sayısı arttı. Bunların tek başına yetmediğini ifade etti.

Bu vesileyle Sabancı Üniversitesindeki örneklerinden bahsetti. Örneğin sanayici ve malzeme mühendisliği yeni bir proje için önce işbirliği gizlilik anlaşması, proje anlaşması yapıyorlar. Araştırma ve Lisansüstü Politikalar Direktörlüğündeki proje yönetim ofisi koordine ediyor. Fikri mülkiyete büyük önem verdiklerini ifade etti. Yenilikçi araştırma projeleri ve sonuçlarının patentlendiğini ve bunların İnovent adlı firmaları vasıtasıyla ticari ilgi duyanlara pazarlandığından bahsetti. Hatta bu firmanın diğer akademisyenlerin patentlerini de ticarileştirme yönünde yardımcı olduğunu anlattı.

Radikal yazarı Uğur Gürses değişim konusundaki öneme vurgu yaparak farklılaşmanın artık şart olduğundan bahsetti. Bu doğrultuda kendini besleyen bir süreç olduğunu ama uzun vadeli planlar için geleceği planlayacak siyasetçilere düştüğünü ifade etti.

Son mesajlarda Ali Bey firmalara düşük katma değerli işlerden yüksek katma değerli işlere doğru kayma çağrısı yaptı. Katılımcılar Singapur gibi bir ada devlet gibi olmayan devletlerin bölgesel kümelenmeye önem verdiğini söylediler. Hindistanın meşhur yazılım bölgesi Bangalore, Çindeki motosiklet üretilen bölge gibi kümelerin başarısından bahsetti.

Haftaya aynı programda devlet yetkililerinin bulunacağı söylendi. Kendilerine şimdiden ne sormak istedikleri ifade edildiğinde katılımcılardan Prof. Dr. Terzioğlu, Prof. Dr. Cemil Arıkan’ın başkanlığında hazırlanan Ulusal İnovasyon Girişimini geliştirdiklerini, hükümete ulaştırdıklarını ifade etti. Bu girişim konusunda ne düşündüklerini sordu.
Ali Bey Çin, Hindistan gibi devlerle kalite-maliyet parametreleri ile rekabet zor görünüyor. İnovasyon ile nasıl başarabilirizi konusundaki planlarını sordu.
Uğur bey ise önümüzdeki 3-5 yıl değil 20 yıllık perspektif koyulması gerektiğini ifade ederek. Bu anlamda Türkiyenin geleceği için ne düşünüyorlar. Ayrıca bir şirket yöneticisi olsalar inovasyon konusuna nasıl bakarlardı diye sordu.

Programı sunan Şirin hanım Singapur gibi modellerde kültürel farklılıklara rağmen ortak çalışabilme, farklılıkları hoşgörmenin gerekliğini vurguladı. Program gündeme inovasyonu getirmesi bakımından çok güzeldi. Önümüzdeki haftaki programında ilgi çekici olacağını düşünüyorum.

Akabinde ise yine çok beğenerek izlediğim, Taha Akyol’un “Eğrisi doğrusu” vardı:) Dolu dolu programlar..

Gizliliğin hangi başlıkları içerdiğine ve gizliliği sağlamak için neler yapmanız gerektiğine başlamadan şunu belirtmek istiyorum. Bu bölümde yer alan yazılar, 7 yıllık profesyonel patent vekilliği geçmişimde edindiğim tecrübe ve bilgilere dayanıyor ama şahsi fikirlerimden ibaret. Özel durumlarınızda, her zaman bu konularda uzman bir firma veya avukat desteğinde ilerlemenizde fayda var.

Aklınızdaki parlak bir fikri buluşa dönüştürmenizin ardından, ticarileştirme çalışmanızda ister kendi başınıza hareket edecek olun, isterseniz bir finansör arayışına girin ilk yapmanız gereken buluşunuzu gizli tutmak ve yeniliğini öldürmemek. Zira her halükarda buluşunuzun ticari olarak pazarlık konusu haline gelebilmesi için bir patent başvurusu yapmanız gerekiyor. Patentlenebilirlik kriterlerinden ilki ise yenilik (novelty) yani buluşunuzun tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması.

Avrupa patent sözleşmesine göre tekniğin bilinen durumu “avrupa patent başvuru tarihinden önce, yazılı veya sözlü açıklama, kullanım veya herhangi bir diğer yol vasıtasıyla umuma sunulan herşeyi kapsar.” Bu tanım oldukça geniş. Yani buluşunuzu, size bir rüçhan (öncelik) hakkı sağlayacak patent başvurusu yapmadan önce, aranızda gizlilik sözleşmesi olmayan birilerine şifahen dahi açıklarsanız, tekniğin bilinen durumuna sokmuş; yani yenilik şartını sağlayamamış ve patent alamayacak bir buluş haline getirmiş olabilirsiniz. Bu durum buluşunuzu artık herkesin serbestçe kullanabileceği anlamına gelir.

Bu tehlikeli duruma düşmemek için buluşunuzun resimlerinin çizilmesinde, prototiplenmesinde veya büyük firmalara pazarlanmasında görüştüğünüz kişilere açıklamadan önce buluşunuzu onlara aranızda kalması şartıyla açıkladığınızı ifade eden bir gizlilik sözleşmesi imzalatmalısınız.

Sıkça karşılaştığım bir durum mucitlerin buluşlarını yazıya dökerek bir notere tescil ettirmesi. Bu durum buluşunuzu patentlemediğiniz sürece bir başkasıyla paylaşmanız halinde tekniğin bilinen durumuna düşmekten kurtaramayacak. Türkiye ve A.B.D.’de kanunlarla buluşunuzu kendi ifşanızdan sonra bir yıllık patent başvurusu süresi tanınmış olsa da Avrupa patent sözleşmesinde böyle bir hak verilmemiş (fuar rüçhanı ve kötü niyetli kişilerin açıklamaları hariç). Çok dikkatli olmanız gerekiyor.

Yakında bu yazı ekine model olarak ekleyeceğim bir gizlilik sözleşmesi olacak. Acil ihtiyacı olan mucitler şahsen deniz@inovasyon.com dan talep edebilir. Yol göstermesi bakımından gizlilik sözleşmenizde neler bulunması gerektiğini kısaca listeliyorum:

* Sözleşmenin tarafları, adresleri;
* Nelerin gizli tutulacağına dair bir tanımlama, gizli tutulacak bilgilerin listelenmesi. Modern gizlilik sözleşmeleri tipik olarak hangi unsurların koruma kapsamında olduğunu, varsa yayınlanmamış patent bilgileri, know-how, şemalar, finansal bilgiler, sözlü tanıtımlar, iş planınız vb. bilgileri içerebilir.
* Nelerin gizlilik kapsamında istisnai durumlar oluşturacağı. Genellikle aşağıdakilerden biri oluştuğunda gizlilikle ilgili sınırlamaların geçersiz sayılacağı:
o bilgiyi alan tarafın materyallerle ilgili daha önceden bir bilgiye sahipse
o bilgiyi alan bir başka kaynaktan materyallerle ilgili bilgi edinmişse
o materyaller zaten tekniğin bilinen durumuna dahilse veya
o celpnameye, ör. tanıklık, konu ise. Her halukarda celpname genellikle aşağıdaki hususları geçersiz kılamaz;
* milli güvenliği tehdit edecek veri transferini kısıtlayıcı maddeler;
* gizliliğin süresi (yıl olarak), gizlilik zaman periyodu;
* sözleşmenin bağlayıcılık süresi (yıl olarak);
* tedbir kararının kaldırılması için izin;
* alıcının gizli bilgiyle ilgili zorunlulukları, genellikle aşağıdaki zorunlulukların bazı versiyonlarını içerir:
o verilen bilginin sadece sıralanmış nedenler için kullanılması;
o bilginin söz konusu nedenler için sadece bilmesi zorunlu insanlarla paylaşılması;
o bilginin alıcı tarafından kendi benzeri gizli bilgilerini koruyor gibi gizli tutulması için her türlü önlemin alınması ve
o bilginin zorunlu olarak paylaşıldığı diğer taraflarında kullanımının, açıklamasının ve gizli tutma konusundaki güvencesinin aynı zorunluluklara tabi olması
* izin verilen ifşa durumları – örneğin kanun veya mahkeme kararı gereklilikleri.

Yeni bir buluşa imza atan kişilerin, büyük bir heyecan ile bunu diğer kişilerle paylaşma isteği duyduklarını çok iyi biliyorum. Ama buluşunuzun bir değere dönüşebilmesi için gizli tutulması gerektiğini, paylaşımlarınızda önce gizlilik sözleşmesi imzalatmanız gerektiğini, aksi durumda size hiç bir yarar sağlamayacağını lütfen sakın unutmayın. Buluşunuzla ciddi olarak ilgilenen bütün profesyoneller zaten bu tür bir talep yapmasanız bile size hatırlatacaklardır. Kötü niyetli kişilere karşı dikkatli olmanın buluşu yapanın görevi olduğunu lütfen unutmayın.

Buna rağmen firmaların, teknik çözümler elde etme veya yeni ufuklar açma beklentisine düşmeden, kullanıcıların ürünleriyle ilgili fikirlerini toplamasının ise hayati bir öneme sahip olduğunu düşünüyorum. Cihazın işleyişini kullanıcı beklentilerini önemsemeden değiştirme yönündeki yenilikçi çalışmalar pazarda tutunamıyor ve inovasyonu doğurmuyor.

Bugün Dell ve IBM’in, ürünlerini kullananlara yönelik fikirlerini toplamak için açtığı portal dikkatimi çekti. Firmalarımız için de güzel birer model olabileceğini düşünüyorum.

Dell, IdeaStorm adlı sitesinde, Yeni bir Dell ürün veya hizmeti için fikirlerinizi paylaşın / Diğerlerinin ilginç fikirlerini beğenmeniz halinde puan verin / Dell ve diğer kullanıcılarla paylaşın / Yeni hayata geçirilecek ürün ve hizmetlerimizi görün
başlıkları altında kategorilere ayırdığı kullanıcı önerilerini aynı zamanda diğer kullanıcıların oylamasına sunuyor.

IBM ise Innovation Jam adlı sitesinde, Siemens’in MegaTrends’ine benzer şekilde belirlediği 4 tematik pazarda yeni teknolojiler ışığında çözüm önerilerini sunan binlerce kişinin katılımıyla yapılan büyük bir beyin fırtınası platformu oluşturulmuş. InnovationJam etkinliklerine, IBM çalışanları, aile üyeleri, üniversiteler, iş ortakları ve müşterilerinden oluşan, 104 ülkeden 150,000′den fazla insan katılmış. 72 saat süren oturumlarda katılımcılar 46,000′den fazla fikir postalamış. Bu fikirler IBM’in en gelişmiş araştırma teknolojilerinin incelenmesi ve yükselen iş fırsatları ile gerçek hayatta yaşanan problemlerin çözümü fikirlerinden oluşuyor. IBM CEO’su Samuel J. Palmisano, InnovationJam etkinliğinde elde edilen fikirler doğrultusunda 10 alana toplam 100 milyon dolar kaynak ayıracaklarını söyledi.

Konferansa ilgi büyüktü. Akademik çevreler ve iş adamlarını inovasyon temasıyla bir araya getirmesi bakımından oldukça önem verdiğim konferansta hem firmamı temsil ettim hem de blog editörü olmanın sorumluluğuyla bolca not aldım.

Girişte kaydımı yaptırdıktan sonra çeşitli yayınlar verdiler. Bunlardan biri oldukça kalın ve dikkat çekiciydi. Tüsiad‘ın Ekim 2003 tarihli Ulusal İnovasyon Sistemi adlı kavramsal çerçeve, Türkiye İncelemesi ve ülke örneklerini içeren yayını (PDF versiyonu burada), Tübitak ve AB Çerçeve programı bültenleri, Tübitak destek programları (Ayrıca hatırlatayım patentlerle ilgili karşılıksız hibe şeklindeki destekler yakında başlıyor)

Konferansta genel gözlemim taraflar arasındaki iletişimsizlik ve her ne kadar ortak vizyondan söz edilip durulsa da strateji eksikliği oldu. Akademisyenlerin amacı bilimsel çalışma, sanayicilerinki daha fazla mal üretmek ve satmak. İkisinin kesişimi bir türlü istenen seviyeye çıkmıyor. Her iki taraf ise karşı tarafın adım atması gerektiğini düşünüyor.

Çalıştığım uluslararası firmanın İspanya’daki tesisleri Zaragoza Üniversitesiyle kıskandıracak derecede sıkı çalışıp her hafta yeni bir buluşa imza atıyorlarken Türkiye’de sanayi-üniversite arasında hala belirsiz bir hava bulunması can sıkıcı. Konuşmaların hep çerçeveler çizmesi halbuki katılımcıların somut uygulamalar, çalıştaylar (workshop) istiyor olması da dikkat çekiciydi. Hatta hocalarımızdan birinin bu konferansta hep istatistik ve çerçevelerden bahsedildi eleştrisi oturum başkanının pek hoşuna gitmedi.

Konferanstan önemli notlarıma dönüyorum iyisi mi yorumları sona saklayalım…

Maalesef veri kaybında silindi. Halen arıyorum.

Sizde de girişimci ruhu varsa Business 2.0‘da gördüğüm (buraya tıklayarak erişebileceğiniz) bir girişimcinin el kitabı olmaya aday mini kılavuzu incelemenizi tavsiye ederim. [Haber linki]

Sadece buluşlar patent ile korunur. İyi bir fikir ise bir buluş doğurabileceği gibi tek başına ticari bir değer ifade etmeyebilir. O yüzden buluşa dönüştürülmelidir.
Öncelikle tanımları netleştirmek ve buluş ile fikirden neleri kastettiğimi açıklamak istiyorum. TDK web sitesine danışmakta fayda var. Buluş kavramı için: “Bilinen bilgilerden yararlanarak daha önce bilinmeyen yeni bir bulguya ulaşma veya yöntem geliştirme, icat:” fikir için ise “Düşünce, mülahaza, mütalaa” yani “Düşünme sonucu varılan, düşünmenin ürünü olan görüş” veya “Niyet, tasarı.”

Aradaki farkı göstermek bu konuda nasıl bir tutum içerisinde olmak gerektiği konusunda yeterli olacaktır. Düşünce sistemi genellikle bir neden-sonuç ilişkisi içerisinde çalışıyor. Bir buluş yapmak için düşünmeye başlamakta bir neden gerektiriyor ve bu nedenlerin başında karşılaşılan problemler geliyor.

Örneğin, sabah kahvaltıyı hazırlıyorsunuz. Buzdolabının kapısına yüklendiniz. Açılmadı. Siz de kolay açılan bir buzdolabı kapısı olsa ne güzel olurdu diye düşündünüz. Güzel fikir. Ama buluş değil. Kolay açılan bir buzdolabı kapısı fikri üzerine düşünmeye devam ettiniz. Bu defa çekmek zorunda kalmamalıyım kapı kendiliğinden açılmalı dediniz. Hala bir buluş yapmış değilsiniz.
Sorunu yaşamanız neden-sonuç ilişkisi içerisinde zihninizi çalıştırdı ve sorunu ortadan kaldırma veya hayatı kolaylaştırma isteğini gerçekleştirmek için bir fikir ortaya attı. Akabinde ortaya attığınız fikire bir nasıl sorusu yönelttiniz. Nasıl kolay açılmalı? Kendiliğinden açılarak. Nasıl kendiliğinden açılır? İşte bu sorunun cevabı bir buluş teşkil edebilir. Ta ki siz TDK’nın da dediği gibi bilinen bilgilerden yararlanıp daha önce bilinmeyene ulaşana kadar.

Bilinen bilgi: Dışarıdan gelen hava dolap içerisine girip soğuduğunda vakum oluşturup kapıyı kendine doğru çekiyor. Fikrim kapının bu vakumu yenip kendiliğinden açılması. Çözüm kapıyı açmadan önce vakumun boşaltılması için hazneye açılan bir tıpanın açılması olabilir, yada kapının bir motorla itilmesi olabilir. Sebebi, örneğin sorunu ortadan kaldıracak işlemin nasıl yapılacağı bilgisiyle sonuca ulaştığınızda fikriniz artık bir buluştur.

Sadece sebep yüzünden ne sonucun elde edileceği değil bunu nasıl yapacağınız bilgisini de elde edene kadar analize devam edin. Nasıl buluş yapılır apayrı bir yazı konusu olacak. Bu yazıyla aklınıza gelen her yeni düşüncenin bir buluş olmadığı, bir fikir olabildiğini göstermek ve buluş yapabilmek için nasıl düşünmeniz gerektiğini ortaya koymak istedim.

Kanun metninde de benzeri bir durum ortaya konuyor. Zira patent, aslında sizin toplumla yaptığınız bir anlaşma değil miydi? (Bkz. patent nedir) Siz işe yarar bir bilgi vermedikçe sadece ulaşmak istediğiniz sonuçları ifade ederek bunları koruma altına alsanız aslında haksızlık olmaz mı? İşte kanun ve yönetmeliğin ilgili maddeleri;

KHK 551; “Madde 46 – Tarifname, buluş konusunun ilgili olduğu teknik alanda uzman olan bir kişi tarafından buluşun uygulanabilmesini sağlayacak nitelikte açık ve yeterli yazılır.”

Patent Yönetmeliği Madde 9, Paragraf 4; “İstemlerde buluş, erişilmesi arzulanan bir sonuç ile tanımlanamaz.”

Özellikle vekillerin dahi yazdığı patentlerin istemlerinde, yani taklitlerde aranan hususlar bölümünde hala bu yönetmelik maddesine uyulmadığını görüyorum. Bunun nasıl olması gerektiğini yine birlikte bir başka yazıda, istem inceleme kısmında tartışacağız. Buluş ulaşılması arzulanan sonuç değil, teknik sorunun nasıl çözüldüğü bilgisidir.
Artık fikirden buluşa geçtiğimize göre bir sonraki yazımızda hangi buluşların patentlenebileceğini tartışabiliriz.

Bu kadar sıkıcı konudan sonra şimdi biraz eğlenmeniz için sourtimes’ten icad edilmesi istenen ürünlere ilişkin bir fikir listesi. Einstein’in de ilginç bir sözüyle de noktalayalım “ortaya atilan yeni fikirlerde bir ilginçlik, saçmalik yoksa bu fikirde umut yok demektir..” Buluşa ulaşma umudunu mu kastediyordu acaba..

Daha önce de belirttiğim gibi patent, sadece başvurulduğu ülkelerde geçerli. Halbuki bir ülkede yapılan bir buluşun diğer ülkelerde koruma işlemlerinin aynı anda başlatılması için patent başvurularını aynı gün içerisinde yapmamız çok zor. Bu problemin üstesinden gelmek üzere 20 Mart 1883′te imzalanan paris anlaşmasında rüçhan yani öncelik hakkı adlı bir hak tanımlandı. Bu hak sayesinde patent başvurusu sahipleri 12 ay, marka ve endüstriyel tasarım başvuru sahipleri ise 6 ay boyunca ilk başvuru tarihleri esas olmak üzere diğer ülkelerde bir başvuru yapabilecek.

Örneğin 01/01/2006 da Türkiye’de bir patent başvurusu yaptınız. Bu başvurunuzun doğurduğu rüçhan hakkından yararlanıp 01/01/2007′ye kadar Almanya’da (veya bir başka ülkede) yaptığınız patent başvurusunun ilk başvuru tarihi 01/01/2006′ymış gibi öncelikli işlem göreceksiniz. Bu süreç zarfında bir başkası sizinle aynı konuda bir patent başvurusu yapsa da öncelik size ait olduğundan o ülkede de sizin başvurunuz geçerli sayılacak.

Bu durum bakış açısına göre bir fırsat bir de tehdit doğuruyor. Başvuruyu yapan taraf sizseniz Türkiye’de sadece 49YTL bir başvuru harcı ödeyerek bir yıl boyunca neredeyse tüm dünyada başvuru önceliği elde ederek patenti devam eden ürününüzü global olarak pazarlama şansını elinizde tutuyorsunuz. Örneğin Fransa veya Amerika’da veya dünyanın herhangi bir yerinde buluşunuzla ilgili bir pazar oluşumu söz konusu olursa ilk yıl o ülkelerde rüçhan hakkınızı kullanarak başvuru gerçekleştirebilirsiniz.

Diğer açıdan, üretici olarak bir ürünü piyasaya sürmek üzereyseniz ve bu ürüne ilişkin patent başvurusu dünyanın herhangi bir yerinde yapılmışsa yapıldığı andan itibaren ilk yıl hala Türkiye’de veya Türkiye’nin üye olduğu EPC gibi anlaşmalara yönelik bir patent başvurusu yaparak bir anda sizi risk altına sokabilir.

Yani bir patent başvurusu, dünyanın neresinde başvurulmuş olursa olsun ilk yıl için Türkiye’de hala başvuru şansına sahip ve risk oluşturuyor. Altının çizilmesi gereken yerleri kısaca özetleyecek olursak;

• Sadece 49 YTL’ye bir patent başvurusu yaparak bir yıl boyunca tüm dünyada rüçhan hakkınızdan kaynaklı sanal bir koruma alanı elde edebilirsiniz.
• Biri size ürününü Brezilya’da (veya bir başka ülkede) dahi patentlediğini söylediyse ve henüz patenti ilk yılını doldurmadıysa ürünü Türkiye’de üretmek risk almak demektir.

Burada kısaca bahsetmek istediğim bir başka konu ise birden fazla rüçhan kullanılması hali. Diyelim ki daha önce buzdolabının içinde lamba yoktu ve siz bunu ilk kez uygulayarak 01/01/2006 tarihinde Türkiye’de bir patent başvurusu yaptınız. Bu başvurunun doğurduğu ve 01/01/2007′ye kadar kullanabileceğiniz bir rüçhan (R1) mevcut. Akabinde bu R1 ile buzdolabı içerisinde ampul kullanımı için ABD’de bir başvuru yapmaya karar verdiniz ve ampulu daha iyi ışık vermesi için silindir formuna getirdiniz. ABD’de 15/04/2006′da başvurdunuz.

Yeni başvurunuz yenilik içerdiğinden hem buzdolabı için bir ampulü koruyan R1′e sahip hem de silindir formlu buzdolabı ampulü olan R2′yi doğurdu. İlk rüçhanın sonunda (R1, 01/01/2007) Çin’de bir başvuru yapmaya karar verdiniz. Bu başvuru birinci isteminde (istemler, claims mevzu ayrı bir eğitim konusu) buzdolabı içinde ampülü korurken ikincisi silindirik ampulü koruyor. Bu başvurunuzun başvuru tarihi 01/01/2007 ama hem R1 hem de R2 rüçhanlarına sahip. Benzeri kombinasyonlar stratejik tercihlere göre değerlendirilebilir. Rüçhan tanımını ele aldığımız bu yazımız devam etmemiz için yeterli arkaplanı oluşturuyor. Bir sonraki yazıda espacenet’e dönüyoruz.