2011 yılında Avrupa’da yılın mucidi ödüllerinde sanayi kategorisi ödülü Dramix markalı ürünüyle inşaat sektörünü kısa sürede değiştiren Bekaert firmasından ürünün Belçikalı mucidi Ann Lambrechts’in oldu.

Günümüzde inşaat endüstrisi giderek artan yenilikçi ve sıradışı mimariye imza atıyor. Geçtiğimiz on yıl içerisinde tasarımlar gelişti ve inşaat malzemelerinin daha kullanışlı ve düşük masraflı olmasını sağlamak gibi önemli rekabet alanları olarak ortaya çıktı. Beton dayanımı bu alanda yer alıyor. Yapısal stabilite vererek binanın sağlamlığı betonun gerilme dayanımı ile sağlanır. Geleneksel olarak güçlendirme çubukları ve nervürlü çubuklar betonun dayanımını arttırmak amacıyla kullanılmaktadır.

Maalesef, eski tip nervürlü çubuk çözümleri yüksek maliyetleri ve hantal tasarımı ile inşaat projeleri için mimari olasılıkları kısıtlamaktaydı. Nervürlü çubuklar geleneksel stilde yapılara izin veren genellikle ızgara veya kafes yapısındadır. Yenilikçi tasarım fikirleri, nervürlü çubukların inovasyonu kısıtlayan uygulama kapasitelerini aşmaktaydı. Bu sorunlar 2000 yılında Ann Lambrechts’in çelik tel elemanı pazara sunması ile sona erdi.
Lambrechts’in çelik elemanı güçlendirilmiş beton yapılarda eğilme mukavemetini arttırarak yeni bir mimari olasılıklar dünyasını açtı. İcadı sayesinde betonun eğilme mukavemeti %32 artarak, daha yenilikçi projelerin inşa edilmesini sağladı. Maliyet beklentilerinin dışında, çelik tel elemanın devrimci tasarımı betonun tüm dayanımını arttırdı. Çelik tel betona daha stabil yapı sağlayan ankrajı geliştiren yassı, çengel şekilli uçlar içermekteydi.

Öncekilerin aksine Lambrechts’in çözümü maliyet avantajına sahipti. Eski çözümler, betona eklenecek nervürlü çeliğin artışıyla maliyetleri önemli ölçüde yükseltiyordu. Sadece 55 mm uzunlukla, Lambrecht’in çelik tel elemanı ıslak harç ile etkilryici bir oranda 50 metreküpte 20 kg karıştırılabilmekteydi. Stabiliteden feragat etmeksizin daha az çelik lif gerekmekteydi.

Lambrechts’in çelik elemanları Çin Merkez Televizyonu (CCTV) Beijing’deki merkez binası inşaatında kullanıldı. Yapı yatay ve dikey kısımlarında sürekli döngüler içermekteydi. Bu vizyoner mimari stil sadece Lambrecht’in çelik tellerinin arttırdığı gerilme dayanımı ile mümkün oldu.

Çelik tel elemanlar çeşitli inşaat projelerinde yaygın olarak kullanılıyor. Evler, endüstriyel binalar, tüneller, kamu binaları Lambrechts’in icadı ile inşa ediliyor. Dramix adı verilen bu icat her yıl 5 milyon metreküpten fazla betonu güçlendiriyor. Dramix’i üretip satan Bekaert 28.000 çalışana ve 4.5 milyar dolardan fazla ciroya sahip.

2010 yılı adayları belli oldu. Sizinle bazı finalist mucitleri ve başarı hikayelerini paylaşacağım.

Sanayi alanında finalistlerden ilki, İsviçreli bir firma tarafından pazarlanan ve musluklar için su jeti olan Neoperl adlı bir ürünün mucitleri Alman mühendisler  Hermann Grether ve Christoph Weis.

Temiz içme suyu, gün geçtikçe daha zor bulunan bir kaynak haline geliyor. Dünyada şu anda  mevcut tatlısu rezervinin %30′unu kullanılıyor. Kaynakların kirlenmesi devam ediyorken, 2025′de bu oranın %70′e yükselmesi bekleniyor. Temiz suyun büyük kısmı, ev işleri esnasında lavabodan akıp gidiyor; örneğin el yıkamak için dakikada 7 litre ve duş için dakikada yaklaşık 12 litre.

Alman mühendisler, Hermann Grether ve Christoph Weis, su tasarrufunu yerinde yapmak için su ve havayı karıştıran yeni ve sürdürülebilir bir tapa geliştirdi. Bu cihaz “aeratör, havalandırıcı” özellikleri gösteren ve evinizdeki musluğa kolayca takılabilen özelliklerdedir.

Havalandırıcı tasarımı, çok zekice bir sır içerir: bir sıra plastik elek plakası, su akışını yavaşlatır ve tek kola dönmeden önce  akışı ayrı kollara böler.  Bu durumda, daha az su kullanacak şekilde akışa hava eklenir ve akış hacimli olur.

Buluştan önce, havalandırıcılar pahalı metal esaslı insertlerdi. Ancak Grether ve Weis’in geliştirdiği plastikten plakalar sadece daha ucuz değil, aynı zamanda daha yumuşak bir su akışı sağladı.

Buluş, Neoperl firması tarafından 2003′ten beri dünyanın 60 ülkesine satıldı. Sistem, hızlı bir ticari başarı sağladı. İlk yıl, yıllık satış rakamı 80 milyon Euroyu buldu. Firmanın, bu kısa zamanda ürünle ilgili 427 patent yayını var.

Development Water dergisine göre, yeni su havalandırıcılar evdeki su tüketimini %50′ye varan oranda azaltıyor. Neoperl, yılda 50 ila 100 milyon su havalandırıcı üretiyor ve bu alanda uluslararası pazarın lideri.

2008′de şirket satışları 130 milyon Euroyu aştı ve Avrupa, ABD, Asyadaki dağıtım ve üretim tesislerinde çalışan sayısı 600′e ulaştı.

Geçmişindeki 30 yıllık tecrübesiyle, Hermann Grether Neoperl’de teknik tasarım ve inovasyon konusunda çalışıyor. Christoph Weis ise şirketin araştırma ve geliştirme departmanını yönetiyor. Kaynak epo.org, çeviri, derleme: inovasyon.com

Isı transferi alanında inovasyon

Geçtiğimiz 30 yıl boyunca Joseph Le Mer çığır açıcı bir değişiklik yapan alanlardan birinin dışında, ısı transferi alanında icatlar yaptı. Birkaç zorlu başlangıç sonrasında, 1993′te Le Mer nihayet onu ve patentlerini bu sektörün en önüne fırlatan modeli geliştirdi.

Gerçekten de bir İtalyan yatırımcı, Rocco Giannoni, Le Mer’in fikirlerinden çok etkilendi ve Fransız mucide ona mali destek sağlayabileceğini söyleyerek birlikte Fransa’nın Morlaix şehrinde bir yatırım gerçekleştirdiler. Fransız mucidin ısı eşanjörleri tek tüplü tasarımıyla dikkat çekiciydi. Diğer ısı eşanjörleri iki hatta üç tüp kullanımıyla üretim maliyeti, iyi bir ısı transferi sağlamada zorluk ve ağırlık sorunlarına sahipti.

Le Mer’in eşanjörleri sadece ucuz üretim maliyeti ve nispeten hafifliğiyle değil aynı zamanda değişik ısıl ihtiyaçlara göre bir tüpün diğer tübe uç uca veya yan yana bağlanabilmesi  sayesinde daha dinamik bir tasarım sağlıyordu.

Ucuz üretim maliyetinin yanı sıra Le Mer’in patent portföyü ile koruduğu eşanjörler, endüstri standartlarının üzerinde bir enerji verimliliği sayesinde çevreye zarar vermemekteydi.

Giannoni-France’ın 1993′te kurulmasından itibaren şirket, bir kobi’den ısı eşanjörlerinde dünya pazarının önemli bir oyuncusuna dönüştü. Bugün şirket 700′ün üzerinde çalışanı ile yılda bir milyondan fazla eşanjör üretiyor ve yıllık cirosu 135 milyon euronun üzerine çıkmış bulunuyor.

Avrupa ve ABD’de devlet yetkilileri ve çevre koruma gruplarının ev ve işyerlerinde kullanılan geleneksel ısı eşanjörlerinin yoğuşmalı olanlarla değiştirilmesi konusundaki artan baskılarına rağmen, Giannoni firması La Mer’in patentli buluşları sayesinde bu alandaki  talep artışına şimdiden hazır.

Kaynak: epo.org Çeviri, derleme: inovasyon.com

Olimpiyat seviyesinde yüzme yarışmalarında bir saniyenin parçaları, atletin evine gümüş mü yoksa altın madalya ile mi döneceğini belirliyor. Teknik ve gücün değiştirilemiyorken, doğru mayo seçimi yüzücülere önemli bir rekabet gücü kazandırıyor.

Çığır açan “Fastskin” mayosu Speedo’da bir tekstil uzmanı olarak çalışan ve ar-ge ekibinin başına geçen Fiona Fairhurst ve ekibi tarafından tasarlandı. Mayoyu, insan vücudunu daha “hidrodinamik” hale getirmek yani suyun içerisinde süzülmesi esnasında en küçük su direncine maruz kalabileceği biçimde tasarladılar.

16 yaşından beri 37 yıldır yüzücü atlet olan Fairhurst bunun neyi gerektirdiğini biliyordu.

Fairhurst, yeni mayo için mükemmel kumaş ve kesimi bulmak için oluşturulan ar-ge ekibiyle birlikte 1999′de çalışmalarına başladı. Hidrodinamik alanındaki bilimsel uzmanlık, Uluslararası Su Araştırmaları Merkezinde bir araştırmacı olan Jane Cappaert’ten geldi.

Cappaert 1982 olimpiyatlarında yüzücülerin güç çıktıları üzerine bir çalışma yapmıştı. Amaçları su içerisindeki ten sürtünmesini azaltan bir malzeme bulmaktı. Fairhurst, bir model olarak hidrodinamik canlıları özellikle ilginç buluyordu.

Sonuç olarak, Fairhust’un takimi köpek balıkları üzerine odaklandı. Vücutları su altında yoğun türbülansa neden olmasına rağmen oldukça çevik yüzücülerdi. Speedo’nun öğrendiği sır, köpek balıklarının derisine dayanıyordu. Dişçikler (denticle) içeren küçük sırtlardan oluşan bir desene sahipti. Bu yapı, köpek balığı yüzeyken ona temas eden su miktarını azaltıyordu.

Speedo, köpek balıklarının deri yapısını taklit eden bir malzeme geliştirdi. Sonuç, örülü, dişçikler baskılı özellikli su geçirmez bir kumaştı.

Fastskin, onu giyen yüzücülerin madalyaların %83′ünü aldığı 2000 Sydney Olimpiyatlarında ilk kez tanıtıldı. 2004 Atina Olimpiyatlarında ikinci nesil Fastskin mayosunu (yüzücülere ikinci bir cilt gibi oturan eşsiz hidrodinamik kesime sahip özelliklere sahip) giyen yüzücüler toplam 47 madalya kazandı.

Kaynak: epo.org, Çeviri: inovasyon.com

Kronik myelositer lösemi (Chronic Myelogenous Leukaemia, CML) herhangi bir zamanda saldırabilmesi, çok acı verici olması hem yetişkim hem de çocukları etkileyebilmesi ile uzun bir süre kanserin en ölümcül formlarından biri olarak kabul edildi. İki öncü tıbbi araştırmacının çalışmalarından önce, bir CML tanısı ve müteakip tedavi denemeleri uzun süren ağrılara rağmen kesin olmayan bir tedavi ihtimali sunabiliyordu. Ancak günümüzde, Amerikalı onkolojist Brian Druker ve İsviçreli ilaç kimyageri Jürg Zimmermann’ın geliştirdiği kanser tedavisi ilacı Glivec sayesinde CML’de %98 iyileşme sağlayarak bu hastalığın eski ağırlığını ortadan kaldırdı.

1960′ta araştırmacılar CML hastalarının %95′inde philedelphia kromozomu olarak adlandırdıkları bir anormal kısa kromozom keşfettiler. Philedelphia kromozomo fenomeninin anlaşılması CML tedavisinde anahtar olarak görülüyordu. 13 yıllık bir araştırma sonunda, philedelphia kromozomunun DNA değişimindeki iki kromozomun sonucu olduğu keşfedildi.

1980′lerin başlarında araştırmacılar DNA değişiminin bir BCR-ABL olarak adlandırılan füzyon proteini (birleşen iki gen veya proteinin ürünü) ile sonuçlandığını gösterdiler.  BCR-ABL vücut içerisinde beyaz kan hücrelerinin aşırı üretimine neden olmaktaydı. Sağlıklı bir insanın kanında bir milimetreküpte 4.000 ila 10.000 beyaz kan hücresi bulunuyorken, CML hastalarında bu miktarın 10 ila 25 katı bulunuyordu.

1990′larda İsviçre merkezli bir ilaç firması olan Novartis’teki araştırmacılar BCR-ABL inhibitörlerini aramaya başladı ve bilim adamları BCR-ABL’yi azaltan bir bileşik tasarladılar. Jürg Zimmermann ve ekibi bileşiği geliştirmek üzere kuruldu ve çalışmalarının sonunda kuvvetli ve özel bir BCR-ABL inhibitörü tasarladılar.

1994′te, Novartis Brian Druker ile ekip kurarak inhibitörü 1999′da başlayan klinik testler için iyileştirerek hazırladılar. Günümüzde, Glivec olarak bilinen bileşik mucize bir ilaç olarak adlandırılıyor. Veriler Glivec terapisinin kronik aşamadaki CML hastalarında kan sayılarının kararlı hale getirilmesinde %98 oranında yardımcı olduğunu gösteriyor.

Ayrıca, örneklerin %92′sinde, Philedelphia kromozomunun halen bulunmakla birlikte tamamen etkisizleştirildiği tespit edildi. Hastaların CML tedavisinde bir kemik iliği naklinin takip ettiği Glivec tedavisinin %60 ila 80 oranında başarılı bir iyileşme sağladığı görüldü. Glivec’in yan etkileri hafif ve idare edilebilir bulunmakla birlikte, hastaların %5′ten azında ciddi yan etkiler görüldü.

Zimmerman-Druker işbirliği, Novartis kaynakları ve yorulmak bilmeyen medikal araştırmacıların çalışmaları sayesinde, kanserin bir tedavisininin bulunma ihtimali gerçekten de mümkün görünüyor.

Kaynak: epo.org, Çeviri: inovasyon.com

2009 ödülleri 28-30 Nisan tarihleri arasında yapılacak Avrupa Patent Forumunda AB dönem başkanı Çek Cumhuriyetinin başkenti Prag’ta verilecek. Ödül için adaylar açıklandı. Endüstri alanındaki adaylar ve buluşlarını kısaca tanıtacağım.

İlk adaylar düşük sıcaklıklarda pik demir üretimi sağlayan Siklon Konvertör Fırın (CCF) üzerine yaptıkları buluşları ile Corus Staal firmasından Hollandalı Hendrikus Meijer ve Huibert den Hartog.

Meijer ve den Hartog tarafından inovatif  “Siklon Konvertör Fırın” geliştirilmeden önce sıvı pik demir üretmenin tek yolu demir cevherinin elektrik ark fırınında (EAF) pik demir ile eritilmesi daha sonra sıvı formda çelik tesisine taşınmasıydı. Pik demirin çeliğe dönüştürülmesi ise, bu tesiste artık karbonun yakılması ile mümkün oluyordu.

Yıllık 12 Milyar paund geliri ve 20 milyon ton çelik üretimi ile Avrupa’nın ikinci büyük çelik üreticisi Corus Staal’de çalışan Meijer ve den Hartog pik demir üretiminin daha ucuz ve çevre dostu bir yöntemi olması gerektiğini düşünüyordu.

2001 yılında Meijer ve den Hartog siklon konvertör fırınlarını yaparak ön üretim aşamasında bir eritme siklonu kullanımı ve son indirgeme sürecinde bir metalürjik tekne kullanan iki adımlı bir proses ile doğrudan demir cevheri ve kömür kullanarak düşük sıcaklıklarda erimiş pik demir üretimini mümkün hale getirdiler.

Her iki aşama indirgeme esnasında salınan gazları kullanıp, daha düşük sıcaklıklar ve az miktarda kömür yani daha az enerji kullanımına izin veriyordu.

Bununda ötesinde pik demir üretimindeki katı bir atık olan cüruf katmanını eritme prosesi içerisinde birleştirmenin bir yolunu keşfettiler. Cürufun üretim prosesinde kullanımı yeni bir fikirdi ve daha temiz bir cüruf tasfiye metoduydu.

Meijer ve den Hartog’un siklon konvertör fırını, bilinen eritme proseslerinde ihtiyaç duyulandan çok daha az bir değer olan üretilen pik demirin bir tonu için 500 ila 1000 kg kömür kullanıyor. Kullanılan kömürün azalması, Corus Staal’in masraflarını ve çevreye zararı önemli ölçüde azalttı.

Pik demirin çelik üretiminde, çeliğin ise modern inşaat süreçlerinin anahtar bileşeni olduğu düşünüldüğünde, pik demirin endüstriyel ilerlemedeki değeri küçümsenemez. Meijer ve den Hartog tasarımı hem üretim maliyetlerini düşürmek isteyen çelik üreticileri hem de çevreyi koruma adına iyi bir haber.

100 yılı aşkın zamandır halâ aynı temel prensiple çalışan sileceklere sahip arabalar kullanıyor olmamız düşündürücü. Belki de nanoteknoloji ile imal edilecek hidrofobik bir cam kaplamaları ve ultrason gibi alternatif ileri teknolojileri içeren bir çözüm yakındır.

1997′de Robert Bosch’un Bursa fabrikasındayken iyice inceleme imkânı bulduğum; süpürge, silecek kolu, hareket iletim mekanizması ve bir tahrik motorundan oluşan ve ilk olarak 1903 yılında bir kadın mucit, Mary Anderson tarafından icat edilen silecek, zaman içerisinde gelişimini sürdürerek taşıtlar için vazgeçilmez bir temel parçayı oluşturdu.

Bir mühendis olan ve  Wayne State üniversitesi makine mühendisliğinde öğretim görevlisi olarak çalışan Dr. Robert Kearns, 6 çocuğu ve eşiyle yaptığı gezintiler esnasında yağmurun şiddetini değiştirmesi durumunda, örneğin hafif çiseleyen bir yağmur için sürekli silecek hareketinin sabit hızının fazla geldiğini, görüşü olumsuz etkilediğini farketti. Bu sorunu çözmek için 1963′te evinde yaptığı çalışmalar esnasında, basit ama etkili bir fasıla ayarlı (intermittent) silecek kontrol devresi geliştirdi.

Buluşunu 1963′te başvurduğu ve 1967′de belgeye bağlanan patent başvurularıyla koruma altına aldı. Bu esnada Ford gibi ünlü otomobil firmalarına bu teknolojiyi üretip satma teklifini götürdü. Kearns patentli buluşunun pazarlanmasında başarılı olamadığı gibi, bütün üreticiler Kearns’ın geliştirdiği teknolojiyi içeren fasılalı silecek sistemlerini kullanmaya başladı. Bu durum Kearns’ın bütün hayatını değiştirdi ve artık kendini,  otomotiv devlerine açtığı patent davalarına adadı. 1978′de Ford’a, 1982′de Chrysler’e dava açtı. Mahkeme Ford’un Kearns’ın patentini kasıt olmaksızın ihlal ettiğine karar verdi. Ford temyize gidilmemesi ve davanın kapanması karşılığında Kearns’e 10.1 milyon dolar ödedi. Mahkeme diğer davada Chrysler’in de 18.7 milyon dolar ödemesine karar verdi. Ancak bu karar Kearns’ın hatalarının da etkisiyle temyizde bozuldu.

Konusunu Robert Kearns’ın adalet arayışından alan Flash of Genius filmini, yeni buluşlar yapma konusunda istekli olanlara tavsiye ederim. Onun hayatından, önemli dersler çıkarmak mümkün.

Filmi izlememden sonraki ilk önerim, buluşunuzu (patent başvurusu yapılmış olsa dahi) başkalarıyla paylaşmadan önce karşı tarafa, verilen bilgilerin içeriğinden de bahseden bir gizlilik anlaşması (non-disclosure agreement, NDA) imzalatmanız olacak.

Kearns’ın 5 davasına bakan yargıç Avern Cohn, 2005 yılında vefat eden Kearns’ı “alıngan ve kararlı” olarak tanımlıyor “otomotiv endüstrisine yaptığı katkının eşsiz olduğunu takrir ettirdi” ve “şevki, hüküm verme kapasitesinin önünde” diyor. Kızı da evini mahkeme dosyalarıyla doldurduğunu, hayatının bu mücadeleden ibaret olduğunu söylüyor. Bu süreç eşinden de ayrılmasına neden olmuş.

Kearns patentten doğan haklarını mahkemede sonuna kadar aradı. Ancak bazen, hukuki sürecin uzunluğu ve maddi/manevi maliyeti düşünüldüğünde mahkeme öncesi anlaşmak daha mâkul oluyor. Filmi mutlaka seyredin. Bence 30 milyon doları almalıydı!

Önce buluş konusu yeni su şişesini ihtiyacını doğuran sorunlara bir göz atalım.

• “İngiltere´de 1500 kişi üzerinde yapılan araştırmada, gıda sektöründe paketlemede kullanılan Bisfenol A (BPA) adlı maddenin kanda normal seviyenin üzerinde bulunmasının kalp problemlerini artırdığı belirlendi.”(Kaynak Su Vakfı)

• Deniz biyologları geçtiğimiz yıllarda Büyük Okyanusta, San Fransisco ve Hawaii arasında bir alanda Türkiye’nin yüzölçümünün iki katından fazla büyüklüğe sahip yoğun bir çöp birikiminin oluşturduğu Büyük Pasifik Çöp Alanını (Great Pacific Garbage Patch) keşfetti. Bu alanın %80inden fazlasını plastik atıkları (şişe vs.) oluşturuyor ve bu zehirli çorba büyümeye devam ediyor.

• Dünyada şişelenmiş suya olan talep hızla artıyor ancak bu şişelerin sadece 5′te 1′i geri dönüştürülüyor. Geri kalanı çöp alanlarını dolduruyor.

Bu sorunların doğurduğu tüketicilerin sağlıklı ürün talebini gören Kor Water, ürün farklılaştırma,  Bisphenol-A (BPA) içeren su şişeleri tehlikesine dikkat çekme, boş su şişelerinin atılmasıyla oluşan devasa çöp yığını sorununa bir çözüm üretme motivasyonu ile 2005 yılında “Water ReDesigned” (Su yeniden tasarlandı) sloganı ile ürün çalışmasına başlıyor. Temel amaç estetik, yeniden kullanılabilir bir su şişesi tasarlamak.

Çeşitli endüstriyel tasarım firmalarıyla görüşmelerinin akabinde RKS Design adlı firmayla çalışma kararı alınıyor. RKS ise “Psikoestetik” adını verdiği tasarım stratejisiyle, karşılanmamış duygusal ihtiyaçları ortaya çıkarma ve su içme ritüelinin temel elementlerini belirlemeye dayalı bir çalışma yapıyor. Bu çalışma su şişesini kullananların su içmenin daha iyi ve saf bir yolunu keşfettikleri hissini yakalamalarına dayalı. Bu kahraman evanjelistler markayı inşa edecek viral talebi ateşleyecek buji görevi görecekler.

KOR ONE adı verilen ürünün önceliklerinden biri sağlamlığıydı. Şişe malzemesi ve yapısı, ürünün sürdürülebilirliğine katkı sağlayacak şekilde uzun ömrünü desteklemeliydi. Ürün hem tüketiciler hem de çevre için sağlıklı bir malzemeden yapılmalıydı. Üründen su içmek kolay olmalı ve büyük hacimde, susuzluğu giderecek su sağlayacak bir büyük yudum özelliği olmalıydı. Bir musluk, buzdolabı veya su sebilinden kolayca doldurulabilmeliydi. Kapağı tek elle açılabilmeli ve kapağın kaybedilmesi imkansız olmalıydı. Üstelik tüm bu özellikler, tüketicinin hayat standardını yükselten lüks ve göz alıcı bir görünümde sunulması gerekiyordu. Ürünü aldıklarında tüketiciler en az şu üç alanda kendilerini iyi hissetmeliydi. Kendileri için sağlıklı birşey yapıyorlar, gezegen için doğru olanı yapıyorlar ve evlerinde, ofiste veya yanlarında taşıyıp göstermekten gurur duyacakları üst seviye ürün alıyorlar.

KOR ONE ürününü gerçeğe dönüştürecek en önemli faktör doğru malzeme seçimiydi. Çoğu şişede kullanılan polikarbonat malzeme, hormonlar üzerindeki menfi etkisi kanıtlanan BPA’yı içeriyordu. Cam ise BPA risklerini taşımıyor ancak kolayca kırılıyordu. Aluminyum kırılmıyor ancak Alzheimer gibi sağlık sorunları ile ilişkilendiriliyordu. RKS gitar serisini geliştirirken, Eastman Chemical Company ile işbirliği yapmıştı. Bu firmayla yeniden irtibata geçip, polikarbonata uygun bir alternatif soruldu. Cevap kesin bir “hayır” değildi ama “henüz yok” şeklikdeydi. Firma o sıralarda mükemmel bir berraklığa sahip ve çeşitli kalınlıklarda dayanıklılığı sağlayan yeni bir plastik geliştiriyordu. Bu plastik darbelere dayanıklı, polikarbonal enjeksiyon kalıplarında kullanılabilen ve bulaşık makinesinde güvenle yıkanabilen bir malzemeydi ve BPA içermiyordu. Eastman Tritan markalı bu kopolyester malzeme KOR ONE’in geliştirilmesinde temel parçayı oluşturdu. Tritan’ın berraklığı KOR’un gerekli lüks algısını sağlıyordu.

Malzeme seçimi akabinde mühendislik ve tasarım ekipleri el ele çalışmaya başladı. Üretilebilir değilse bir harika bir tasarım mükemmel bir tasarım değildir. Güzellik, kullanışlılık olmaksızın pek işe yaramaz ve KOR’un hedefi mevcut şişe fonksiyonelliğini arttırmaktı. Bu safhada en büyük sorun ideal ağızlık büyüklüğünün belirlenmesi ve kapağın çalışma yapısını belirlerken yaşandı.  Bir su şişesinin oluk veya ağızlık kısmı kullanıcı ile etkileşimde en önemli noktadır. Çok küçükse suyun emilmesi veya şişenin sıkılması ya da suyun serbestçe akmasını sağlayacak bir ikinci musluğa ihtiyaç duyulur. Eğer çok genişse, hareket halindeyken su içmek zorlaşır ve ekstrem durumda sızıntıya yol açan yapıyla sonuçlanır. Zorluk kolayca içmeyi sağlayacak ve kullanıcının dudaklarının üstünden hava girişine izin verecek ideal bir ağızlık kısmı tasarlamak ve buz küplerinin girişine izin verebilmek olarak tanımlandı. Yoğun testler sonunda ağızlık için ideal boyut ve şekil belirlendi.

Birçok rakip şişe, bir elle şişeyi tutup diğeriyle tepenin gevşetileceği vidalı üst kısma sahipti. KOR tasarımcıdan sezgisel, tek el ile çalışan ve kullanıcıların kaybetme kaygısı yaşamayacakları bir kapak istedi. Model atölyesinde yapılan testlerle bir dil ve inovatif bir sürgü mekanizması geliştirildi. Bir mandala basıldığında, sürgü açılarak dili geri çekip tutarak serbest bırakmakta ve ağız kısmına engelsiz açık bir erişim sağlamaktaydı. Dil kapatıldığında sürgü yeniden kuruluyordu. Yumuşak entegre contalar KOR ONE bir düz masada yada çantada uzanıyorken bile sızdırmazlığı sağlıyordu.

Günümüzde, algılanan değeri arttırmanın temel taşlarından biri, tasarımın itibarını azaltan vidaların ortadan kaldırılmasıdır. RKS mühendislik takımı KOR ONE’ı bir çin bulmacası gibi birbirine geçen elemanlara sahip şekilde tasarladı. Şişe gövdesi tek parça enjektör kalıbından çıkmış Tritan’dan imal edildi. Trim parçaları şişe üzerine geçmeli yapıdaydı ve tepe kısmı yerine oturtulduğunda kilitleniyorlardı. RKS, KOR ve Eastman üretim partneri Nypro ile şişe gövdesinin merkezdeki kapı ya da çentiğin giderilmesi için yakın şekilde çalıştılar. Normalde, bu çentik plastik akışını optimize etmek için merkezde bulunur. RKS’nin inovasyondan sorumlu başkan yardımcısı Kurt Bosai “Şişe dibinin temiz ve kristal gibi görünmesi için bu çentiği yana taşıdık” diyor. Bu ortakların son ürünün tasarım vaadini yerine getirebilmesi için birlikte çalıştığı çok sayıda olaydan biriydi.

Tasarımda dikili taş (obelisk) şekli seçildi ve dış trimin uzun süre dayanması ve çevreci olması için metalik görünüm sağlayan boyadan kaçınıldı. Şişe gövdesinde yarı şeffaf mavi renk kullanıldı. Kullanıcıların su şişelerini genellikle tepelerinden tutarak taşıdıkları gözlendiğinden tasarımcılar parmakların tepeden geçirilmesine imkan veren bir açıklık tasarladı. Böylece eller dolu konumdayken bile şişeyi parmağa takmak mümkün.

KOR ONE kapağı altında sürpriz bir özellik gizli. Dilin altındaki bir pencere KOR taşını saklıyor.

KOR taşı, üzerinde istediğiniz bir mesajın veya hedefin yazılabildiği küçük yuvarlak bir parça. KOR taşı, yumuşak, esnek kapak kaldırılarak yerine oturtulabiliyor. Her şişe ile birlikte çeşitli özelleştirilebilen taşlar geliyor. Özelleştirdiğiniz KOR taşları yazıdırılabiliyor ve KOR WATER web sitesinden paylaşılabiliyor.

“Sadece bir su şişesinin” yenilikçi bir biçimde ele alınmasıyla, fark yaratan ve bu yazıma da konu olacak kadar dikkatleri üzerine çeken bir ürün elde edildi.

Bilimsel çalışmalarını, günlük problemleri çözen araçlar olarak pazara sunan bu ekibin çalışmaları, son yılların önemli inovasyon başarı hikayelerinden biri. Prof. Rodney Brooks, o güne kadar robot araştırmalarının yoğunlaştığı ve karmaşık olan hissetme-planlama-hareket modelini yerine önerdiği kapsam mimarisi ile anlık verileri değerlendiren, tepkisel çalışan çok başarılı özerk robot tasarlanmasını sağladı.

Irobot’un kurulması yolundaki ilk çalışma da, 1989 yılında MIT’de Prof. Brooks gözetimindeki Colin Angle’ın bitirme ödevi olan 1kg ağırlığında 6 bacaklı, etraftaki engelleri aşmak için 32 sensör ve 2 mikroişlemciye sahip Ghengis adlı saha keşif robotunun tasarımıyla başladı.

Ghengis vücutlardan yayılan kızılötesi yayını tespit ediyordu. Bir hayvan Genghis önünde yürüdüğünde, sensörler robotun ileri yürümesini tetikliyordu. Hayvan durduğunda, Genghis’te duruyordu.

Brooks, sensör kullanımı ile karmaşık davranışları basit reaksiyonlara indirgiyordu. Kombine edildiğinde, bu hareketler doğal görünen davranışlar üretiyordu.

Çalışmalar, Angle’in mezun olması ardından, yüksek lisans derecesi almasını sağlayan 12 mikroişlemcili ve 150 sensörlü Attila adlı robot ile devam etti. Tasarlanan robotlar halen Smithsonian Havacılık ve Uzay müzesinde sergileniyor.

Okuldaki ilk yılından beri yakın arkadaşı olan MIT buz hokeyi oyuncusu Helen Greiner, profesörleri Rodney Brooks ve Colin Angle, Isaac Asimov‘un 1950′de yayınlanan ünlü romanından esinlenerek Irobot ismini verdikleri şirketi kurdular. Amaçları para kazandıracak robotlar yapmaktı. Birkaç askeri kontrat ve oyuncak tasarımı dışında ilk on yılda önemli bir başarı gösteremediler. Üçlü, gıdıklandığında gülen bir oyuncak ve Jurrassic Park’tan esinlenen ve hiç yakalanamayan bir velociraptor yaptılar. Greiner bu konular hatırlatıldığında “bizimki gelmiş geçmiş en uzun süren gecelik başarı hikayesi” diyor.

Irobot firması, 1996 yılında Amerikan ordusundan bir mayın temizleme robotu kontratı, 1998 yılında ise maliyeti 100.000 doları bulan ve 1.500′e yakın sattıkları packbot‘u geliştirmek üzere bir DARPA ihalesi kazandı. Packbot’un zor koşullara dayanan bir pentium işlemcisi, şasisinde bir GPS sistemi, elektronik bir pusulası, lazer pointer, kameralar, ses ve sıcaklık sensörleri bulunuyordu.

12 km/s üzerinde hızı, bir iki dakikada göreve hazır olması ve 2m’lik bir yükseklikten beton zemine düşmelere bile dayanabilen yapısı ile firmaya büyük prestij kazandırdı.

Robot, laboratuardan ilk kez 12 Eylül saldırılarında enkazda aramalar yapmak için çıkarıldı.

Firmanın karlılığına en büyük destek, ev temizlik robotu Roomba satışlarından geldi. 34cm çapında ve 9cm yüksekliğindeki bu robot, ön yarısını kaplayan büyük bir temas sensörü tampon ile tepesinin ön orta kısmına yerleştirilmiş bir kızılötesi sensör içeriyordu.Tabana monte edilen dört kızılötesi sensör sayesinde merdiven gibi yerlerden düşmesi engelleniyordu.

İkinci ve üçüncü nesil Roomba’lar kir tespit sensörü ile kirli bölgeleri tespit edebiliyor, temizliği bu kısımlara odaklayabiliyordu. Bazı modellerinde sanal duvar oluşturulabiliyor bu sayede istenen yerlere girmesi engelleniyordu. İkinci nesilden itibaren, pili azaldığında şarj ünitesininin yerini kendi tespit edip bulabiliyor ve kendini şarj edip temizliğe devam ediyordu.

Bu başarıları, pazara yeni temizlik robotlarını pazara sürmeleri ile devam etti. Sert zeminleri yıkayan Scooba, garaj, bodrum gibi yerleri temizleyen Dirt Dog, havuz temizlik robotu Verro ve oluk temizleme robotu.

Roomba robotlar, temizlenecek oda planını çizmek yerine spiral temizleme, duvar takibi ve duvar veya cisme çarptığında yön değiştirme ve rastgele yürüme gibi birkaç basit algoritma tasarımına dayanıyordu. Bu tasarım, şirketin CTO’su Rodney Brooks’un felsefesi, robotların böcekler gibi çevrelerine uyum sağlayan basit kontrol mekanizmaları ile donatılması. Bu nedenle Roomba’lar temizlik açısından başarılı olmasına karşın bazı kısımlara ulaşamıyor, bazılarına ise birkaç kez temizlik yapıyordu.

Firma endüstriyel robot tasarımına ise mesafeli bakıyor. Bunun nedenini kısaca “biz buick üretmiyoruz” sözleri ile ifade ediyorlar.

Robotik, ülkemize yenilikçilik ile büyük katma değerler sağlayabileceğimiz bir alan. Bu konuda 1990′da İTÜ’de yine bir bitirme ödevinde ülkemizin ilk robotunu yapan Hakan Altınay ve onun kurduğu robot konusundaki başarılı firmamız Kale Altınay yapılabileceklere güzel bir örnek.

İstanbul’da Sabancı ve Ankara’daki Atılım Üniversitelerinin Mekatronik Mühendisliği bölümleri ve İTÜ’deki Mekatronik yüksek lisans programı, ülkemizin roomba’larını yapacak ve belki de dünya çapında önemli başarılara imza atacak nitelikli kadroları yetiştiriyorlar.

Ann Moore 1960′ta Batı Afrika’daki Togo’da barış gücü bünyesinde hemşirelik görevini yaparken Afrikalı annelerin bebeklerini sırtlarına bir kumaş sargı ile bağlayarak taşıdıklarını gördü. “Bebekler annelerine çok yakın oldukları için çok sakindi” diyor ayrıca “bende ilk bebeğimi doğurduğumda kızımı afrikalı annelerden gördüğüm gibi taşımak istedim.” Moore’un afrika macerası bazı özel taşıyıcılar ile birlikte ünlü bebek taşıyıcı Snugli’yi icat etmesine giden yolu açtı.

Moore’un asıl uzmanlık alanı pediatri hemşireliği. New York ta Columbia Üniversitesi Bebek Hastanesindeki görevinden sonra Almanya’da Doğu Avrupalı sığınmacılar için ardından Tunus’ta deprem mağdurları için uluslar arası çalışma kampında çalıştı. Barış gücü görevini duyduğunda 33. Gönüllü kişi olarak “aynı insanlık ailesinin bir ferdi olarak” yardıma koştu. Togo’da annelere beslenme kursları verdi. “Bu kurslarda onlara öğrettiklerim kadar bende onlardan öğrendim” diyor.“Binlerce yıldır dünyanın çeşitli yerlerinde anneler bebeklerini kendilerine çok yakın taşıyor. Bu fikir Amerika’da ilk zamanlar çok radikal bulundu. Şimdi buna bağlanma diyoruz. Bilimsel çalışmalar gösteriyor ki annelerine yakın tutulan çocukların dil öğrenim becerileri ve öz güvenleri yüksek oluyor.” Bunun yanı sıra Afrika’da annelerin hastanede hasta bebeklerinin yanından ayrılmadığını, bunun da sonraları Amerikan hastaneleri tarafından kabul gördüğünü söylüyor.

Kocası Mike ile Afrikadan döndüklerinde doğan kızları Mandela doğdu. Hastaneden çıktığında Afrikalı kızını anneler gibi sırtına bağladı ancak bebeğin kaydığını gördü. Bunun üzerinde annesi Lucy Auckermann’dan yeni bir sırtta taşıyıcı dikmesine yardım etmesini istedi. Bebeği sırtına sarılıyken Moore, günlük işlerini yapıyor, yemek yapıyor hatta bisiklet sürebiliyordu. Gittiği her yerde insanlar, bunun radikal bir fikir olduğuna dair yorumlar yapmaya başladı.

Kısa zamanda düzinelerce insan böyle bir bebek taşıyıcıyı nereden bulabileceklerini sormaya başladı. Moore ürün ile ilgili bir reklam yapmamıştır ama yeni bebek taşıyıcı fikri ile ilgili haberler ağızdan ağza hızla yayıldı. Ann’in annesi talepler için dikiş yapmaya devam etti. Birkaç yıl içinde Ann bölgedeki çiftliklerden onlarca insanı işe aldı. Ann bir yandan ürünü geliştirmeye devam etti. Bacaklar için delikler açıldı, ekstra vatkalar konuldu. Pli ve penseler ile bebek büyüdükçe genişletilebilmesi sağlandı. Ayarlanabilir bağlar, bebeğin başı için ekstra cep ve çeşitli revizyonlar yapılarak bebek taşıyıcıya Snugli adı konuldu. 1969 yılında ise bu buluş patente hak kazandı ve Moore pazarda tek başına önemli bir büyüme şansı yakaladı. Ürünün zamanlaması çok iyiydi.

Doğal doğumlar ve anne sütü ile besleme popülerleşmişti. Anne sütü ile besleme savunucuları olan La Leche League International tüm üyelerine bu ürünü satmaya başladı. Moore bu birliğe 1968′de üye oldu ve tüm üyelerin bebeklerini Snugli ile göğüslerinde taşıdıklarını fark etti. İleri doğru eğildiklerinde omuz askılarının düştüğünü söylediler. Moore omuz askılarına 18 inç ekleyerek ebeveynlerin bebeklerini snugli ile önlerinde taşımaları halinde arkada birleştirmelerini sağladı.

Snugli zamanla Amerikan kültürünün bir parçası haline geldi. Moore, “Buluş eski devirlerden kalma bir konsepte dayanıyordu ama aynı zamanda radikal biçimde farklıydı” diyor. “Ürün kültürümüze yerleşecek şekilde batılılaştırılmış bir versiyonu”. 1985′te Snugli ile ilgili tüm fikri hakları sonradan Evenflo tarafından satın alınan Huffy Corp. adlı firmaya sattılar. Bu şirket Snugli’yi seri üretim için ucuzlaştırdı ve indirim marketlerde satışa sundu. Ann tam olarak şoke olmuştu. “Bu, bizim icat ettiğimiz ürün değildi. Birçok önemli özelliğini çıkardılar ve tasarımı tamamen değiştirdiler.”

12 yıl sonra bir torunları doğduğunda Weego adıyla bir bebek taşıyıcı yaparak Ekim 99′da pazara yeniden girdi. “Çok sayıda insan orjinal Snugli’yi nerede bulabileceğimizi soruyordu. Belkide bu 60′larda icat ettiğimiz Snugli’nin modern bir versiyonunu pazara sunmak için doğru bir zamandı” diyor. Weego ile ayarlanabilir omuz askıları, yıkanabilir mama önlüğü, iç ve dış cepler ve snap bağlantıları olan bir taşıyıcı ürettiler. Ayarlanabilir şerit ve tokalar, orjinal snuglide olduğu gibi pli ve penslerle değiştirildi.

Ann’in “değerli kargo” taşıyıcı yapma konusundaki yeteneği ve kocası Mike’ın bu ürünleri pazarlama konusundaki yetenekleri çifti Colorado merkezli oksijen tüpleri taşıma alanında uzmanlaşan hassas yüzeyli taşıyıcılar üreten Air Lift şirketini kurmaya yöneltti. 1986′da bir solunum terapisti’nin talebi üzerine Ann, likit oksijen tüpleri taşıyıcıları tasarlamaya başladı. Taşıyıcıların ağ yapıları ve hava delikleri, kolay alevlenebilir sıvı içeren silindirlerin güvenle taşınmasını sağladı. Böylece oksijene bağımlı hayat sürdürenlerin yürümesi, tırmanması, bahçe işleriyle uğraşması ve daha aktif bir hayat sürmesini kolaylaşmıştır.

Yakın zamanlarda Moore, medikal ve yüksek teknoloji cihazların taşınması için taşıyıcılar icat etmeye başladı. Geçenlerde Hewlett Packard’ın mikrodalga bölümü için bir spektrometre kasası tasarladı.“İnsanlar dik yamaçlara indiriliyor. Bunun ardından mikrodalga kulelerinin tepelerine tırmanıyorlar. Sırtlarındaki çantanın o pahalı ekipmanın korunduğuna emin olmak için dayanıklı ve koruyucu olduğuna emin olmalısınız” Moore’un patentleri olmasına ve buluşlarıyla ilgili ödüller kazanmasına rağmen kendini bir mucit olarak görmüyor. “Kendimi daha çok problem çözücü olarak görüyorum.” diyor. “Mühendislik resimleri geldiğinde hemen panik yapıyorum çünkü anlamak oldukça zor Ama biri bana bir enstrüman verdiğinde çok rahatım. Nasıl kullanılacak? Kimler kullanacak? Bu cihazın amacı nedir? sorularını sorarım. Resimlerle çalışmam. Etrafından dolaşan tasarımlar yapmak için cihazın kendisi ile daha başarılı olurum. Bu bir çeşit deneme yanılma süreci. Tamamen deneysel.” “Dualarımda çok defalar hep Afrikalı annelere olan minnetimi belirttim. Onlar bizim ilham kaynağımızdı ve bizlerin de amerikada bebeklerimize aynı yakınlıkta olduğumuzu düşünmek çok harika. Şimdi Afrika’da anneler bizim yaptığımız hassas bebek taşıyıcıları satın alıyor. Bu fikrin tam bir döngüyü tamamlaması beni heyecanlandırıyor.”

Ann Moore’un; başka bir kültürün doğurduğu mevcut bir fikri radikal sayıldığı bir ortama rağmen geliştirmesi, cesur bir biçimde uygulaması, kendi kültürüne kabul ettirip ticari bir başarı elde etmesi inovasyon ile gelen başarının örneklerindendir.

Kaynaklar: Smithsonian Institution, USPTO, Wikipedia
Çeviri, derleme, yorumlar: inovasyon.com

Gizliliğin hangi başlıkları içerdiğine ve gizliliği sağlamak için neler yapmanız gerektiğine başlamadan şunu belirtmek istiyorum. Bu bölümde yer alan yazılar, 7 yıllık profesyonel patent vekilliği geçmişimde edindiğim tecrübe ve bilgilere dayanıyor ama şahsi fikirlerimden ibaret. Özel durumlarınızda, her zaman bu konularda uzman bir firma veya avukat desteğinde ilerlemenizde fayda var.

Aklınızdaki parlak bir fikri buluşa dönüştürmenizin ardından, ticarileştirme çalışmanızda ister kendi başınıza hareket edecek olun, isterseniz bir finansör arayışına girin ilk yapmanız gereken buluşunuzu gizli tutmak ve yeniliğini öldürmemek. Zira her halükarda buluşunuzun ticari olarak pazarlık konusu haline gelebilmesi için bir patent başvurusu yapmanız gerekiyor. Patentlenebilirlik kriterlerinden ilki ise yenilik (novelty) yani buluşunuzun tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması.

Avrupa patent sözleşmesine göre tekniğin bilinen durumu “avrupa patent başvuru tarihinden önce, yazılı veya sözlü açıklama, kullanım veya herhangi bir diğer yol vasıtasıyla umuma sunulan herşeyi kapsar.” Bu tanım oldukça geniş. Yani buluşunuzu, size bir rüçhan (öncelik) hakkı sağlayacak patent başvurusu yapmadan önce, aranızda gizlilik sözleşmesi olmayan birilerine şifahen dahi açıklarsanız, tekniğin bilinen durumuna sokmuş; yani yenilik şartını sağlayamamış ve patent alamayacak bir buluş haline getirmiş olabilirsiniz. Bu durum buluşunuzu artık herkesin serbestçe kullanabileceği anlamına gelir.

Bu tehlikeli duruma düşmemek için buluşunuzun resimlerinin çizilmesinde, prototiplenmesinde veya büyük firmalara pazarlanmasında görüştüğünüz kişilere açıklamadan önce buluşunuzu onlara aranızda kalması şartıyla açıkladığınızı ifade eden bir gizlilik sözleşmesi imzalatmalısınız.

Sıkça karşılaştığım bir durum mucitlerin buluşlarını yazıya dökerek bir notere tescil ettirmesi. Bu durum buluşunuzu patentlemediğiniz sürece bir başkasıyla paylaşmanız halinde tekniğin bilinen durumuna düşmekten kurtaramayacak. Türkiye ve A.B.D.’de kanunlarla buluşunuzu kendi ifşanızdan sonra bir yıllık patent başvurusu süresi tanınmış olsa da Avrupa patent sözleşmesinde böyle bir hak verilmemiş (fuar rüçhanı ve kötü niyetli kişilerin açıklamaları hariç). Çok dikkatli olmanız gerekiyor.

Yakında bu yazı ekine model olarak ekleyeceğim bir gizlilik sözleşmesi olacak. Acil ihtiyacı olan mucitler şahsen deniz@inovasyon.com dan talep edebilir. Yol göstermesi bakımından gizlilik sözleşmenizde neler bulunması gerektiğini kısaca listeliyorum:

* Sözleşmenin tarafları, adresleri;
* Nelerin gizli tutulacağına dair bir tanımlama, gizli tutulacak bilgilerin listelenmesi. Modern gizlilik sözleşmeleri tipik olarak hangi unsurların koruma kapsamında olduğunu, varsa yayınlanmamış patent bilgileri, know-how, şemalar, finansal bilgiler, sözlü tanıtımlar, iş planınız vb. bilgileri içerebilir.
* Nelerin gizlilik kapsamında istisnai durumlar oluşturacağı. Genellikle aşağıdakilerden biri oluştuğunda gizlilikle ilgili sınırlamaların geçersiz sayılacağı:
o bilgiyi alan tarafın materyallerle ilgili daha önceden bir bilgiye sahipse
o bilgiyi alan bir başka kaynaktan materyallerle ilgili bilgi edinmişse
o materyaller zaten tekniğin bilinen durumuna dahilse veya
o celpnameye, ör. tanıklık, konu ise. Her halukarda celpname genellikle aşağıdaki hususları geçersiz kılamaz;
* milli güvenliği tehdit edecek veri transferini kısıtlayıcı maddeler;
* gizliliğin süresi (yıl olarak), gizlilik zaman periyodu;
* sözleşmenin bağlayıcılık süresi (yıl olarak);
* tedbir kararının kaldırılması için izin;
* alıcının gizli bilgiyle ilgili zorunlulukları, genellikle aşağıdaki zorunlulukların bazı versiyonlarını içerir:
o verilen bilginin sadece sıralanmış nedenler için kullanılması;
o bilginin söz konusu nedenler için sadece bilmesi zorunlu insanlarla paylaşılması;
o bilginin alıcı tarafından kendi benzeri gizli bilgilerini koruyor gibi gizli tutulması için her türlü önlemin alınması ve
o bilginin zorunlu olarak paylaşıldığı diğer taraflarında kullanımının, açıklamasının ve gizli tutma konusundaki güvencesinin aynı zorunluluklara tabi olması
* izin verilen ifşa durumları – örneğin kanun veya mahkeme kararı gereklilikleri.

Yeni bir buluşa imza atan kişilerin, büyük bir heyecan ile bunu diğer kişilerle paylaşma isteği duyduklarını çok iyi biliyorum. Ama buluşunuzun bir değere dönüşebilmesi için gizli tutulması gerektiğini, paylaşımlarınızda önce gizlilik sözleşmesi imzalatmanız gerektiğini, aksi durumda size hiç bir yarar sağlamayacağını lütfen sakın unutmayın. Buluşunuzla ciddi olarak ilgilenen bütün profesyoneller zaten bu tür bir talep yapmasanız bile size hatırlatacaklardır. Kötü niyetli kişilere karşı dikkatli olmanın buluşu yapanın görevi olduğunu lütfen unutmayın.

Sanayi alanında yılın mucidi, Alman Bosch GmbH firmasında mikro elektromekanik sistemler (MEMS) konusunda çalışan, Dr Franz Lärmer ve Andrea Urban oldu. Mucitler, literatüre Bosch prosesi olarak geçen, pekçok diğer faydasının yanında hava yastıklarının yaygınlaşmasını sağlayan buluşları ile bu prestijli ödüle hak kazandı.

Yazının devamında tanıtacağım ve “KOBİ – Araştırma” kategorisinde ise kazanan isim İtalyan Novamont S.p.a firmasından Catia Bastioli oldu. Bastioli ve ekibinin gerçekleştirdiği buluş, örneğin doğa dostu çöp poşetleri imalinde kullanılan, nişastadan elde edilen biyolojik çözünürlüğe sahip yenilenebilir bir plastik hammadde.

“Avrupa dışı ülkeler” kategorisinde ödül alan isim ABD, Merck Araştırma Laboratuarlarından Dr Joseph P. Vacca ve ekibi “Crixivan” adlı HIV tedavisinde çığır açan ve hastalığı ölümcül sonuçtan kronik mertebeye çeviren protease inhibitorü ile aldı.

Yaşam boyu başarı ödülünü ise Londra’daki Kennedy Romatoloji Enstitüsünden Professor Marc Feldmann aldı. Sitokinlerin Romatoid Artrit gibi otoimmün bozuklukların iyileştirilmesindeki rolünü bularak dünya çapında milyonlarca insanın tedavisine yardımcı oldu.

Geçen yazımızda, sanayi alanındaki finalistleri tanıtmıştık. Şimdi inovasyon yolunu açan buluşları ile modern hayatımızı önemli derecede etkileyen; KOBİ ve araştırma, avrupa dışından mucitler ve yaşam boyu başarı ödülü finalistlerine kısaca göz atalım.

Mutlu Alışverişler
İtalyan ekibin icadı sayesinde artık plastik poşetler sahiplerinden uzun ömürlü olmayacak

1990′larda Dr. Catia Bastioli liderliğindeki bir grup bilimadamı, normal plastiğin bütün avantajlarına sahip ama kolayca bozunan biyo-çözünebilir plastik geliştirdi. Yılın mucidi ödülüne KOBİ/Araştırma alanında aday gösterilen buluş aynı zamanda sera etkisine neden olan gaz emisyonları ve yenilenemeyen kaynakların tüketimini azaltıyor.

Geleneksel plastiklerin üretimi kirli, petrole dayalı ve doğal olacak çözünemez durumdadır. Terni, İtalya’daki Novamont‘ta bulunan bilimadamları, 1994 yılındaki buluşlarında nişastadaki polimerleri alarak geleneksel plastik gibi üretilebilecek şekilde bir bileşime dönüştürülmesini sağlayan bir proses geliştirdiler. Sonuç: haftalar süresince doğaya karışan bir malzeme.

Bu nişasta esaslı biyoplastikler, alışveriş poşetleri, çözünebilek kaplar, levha örtüler ve hatta araç lastiklerine dönüştürülebiliyor. Ayrıca yenilenebilir, dönüştürülebilir, yeniden kullanılabilir ve toprak içerisindeki kompost halde üç ila sekiz hafta içerisinde toprağa dönüşebilir. 100 ila 400 yılda dönüşümünü tamamlayan normal plastik ürünlerinde göre önemli avantajlara sahip.

Novamont’un kurucu üyesi ve şu anki icra kurulu başkanı (CEO) Catia Bastioli, o ve ekibi nişasta bazlı plastikleri geliştirdikleri zamanki başlangıç problemlerini hatırlıyor. “İlginç bir ürüne sahip olmak kadar onu pazara sunabilmek de önemli bir olay” diyor. “Problemimiz, o zaman için hiç olmayan yeni bir pazar yaratmak zorunda olmamızdı.”

Novamont’un biyo-çözünebilir alışveriş poşetleri 8 cent maliyete sahip (geleneksel bir poşet maliyeti 5 cent civarında). Global iklim değişiklikleri ve artan petrol fiyatları nedeniyle artan bir talebe sahip.

Bugün, Novamont global biyoplastik üretiminin %60′ından fazlasını, biyoplastik üretim hattının kalbi olan 35,000 ton Mater-Bi üretiyor. Almanya’daki Fürstenfeldbruck, biyoçözünür çöp poşetlerini çöp toplama sisteminde test eden ilk şehirdi. Pneo poşetleri atık ağırlığını neredeyse yarı yarıya azaltıp iyi bir performans göstererek, çöp ayrımını çok daha ucuz ve uygun bir hale getirdi.

Henüz bu erken dönemlerinde, 3,500′den fazla belediye aynı yolu izledi. Avrupa Birliği, Goodyear ve BMW Novamont ile yakıt tasarruflu lastikler üretmek için işbirliği yaparken, İtalya’nın en büyük çiftçi birliği Coldiretti, bu teknolojiyi yeni biyorafinerisinde kullanıyor.

Bastioli ve diğer üç bilimadamının başlattıkları, şu anda başarılı bir orta büyüklükte girişime dönüştü. 2006′da 50 milyon €’luk bir ciroya sahip olan Novamont, bugün 120 kişiyi istihdam ediyor. Şirket hala yeni inovasyon atılımları peşinde; 60′tan fazla patente sahip ve kaynaklarının %30′unu araştırma geliştirmeye ayırıyor.

Yükseklerde Uçmak
İsviçreli mucit gökyüzünü daha güvenli bir yer haline getirdi

1997′de Hakan Lans, radar üzerinde hava ve deniz trafiğinde yüksek seviyeli hassasiyet ve güvenlik sağlayan bir güncelleme olan STDMA veri bağlantısını patentledi. Lans bu buluşu ile KOBİ/Araştırma alanında yılın mucidi ödülüne aday gösterildi. Amatör bir pilot olan Hakan Lans, hava trafik kontrolü ile ilgili sorunları çok iyi anlıyordu. Bu yüzden 1981 yılında ABD küresel konumlandırma sistemi (GPS) hakkında okudukları zihninde bir şimşek çakmasına neden oldu: bir uçağın tam konumunu gösteren GPS bilgileri gökyüzündeki diğer pilotlarla paylaşılırsa ne olur? Eğer veri iletimi her saniye tekrarlanır ve kokpit içerisindeki bir ekranda gösterilirse pilot sadece kendi konumunu görmekle kalmaz, aynı zamanda diğer pilotların da konumunu bilebilir. Hava trafik kontrolü doğal olarak aynı ekrana sahip olacak ve bu sayede hava trafiğini daha hassas idare edebileceklerdi.

Bunu gerçekleştirmek üzere, Lans, farklı alıcılar arasında veri dağıtımını sağlayabilecek bir cihaz, STDMA veri bağlantısı üzerinde çalışmaya başladı. GPS sisteminin kullanımıyla, STDMA bugün trafik güvenlik yönetiminde iki dünya standardı ile birleştirildi. Hava trafiğinde, VDL Mod 4 içerisinde ve denizcilikte AIS sisteminin bir parçası olarak kullanıldı.

Hassasiyet ve güvenilirlik açısından iki sistem, hem kurulumu pahalı hem de kısıtlı bir hassasiyete sahip radarlar üzerinde büyük bir atılım teşkil etti. Radar sadece bir uçağın 10 saniye önceki konumunu gösterebilir ve iki uçağın birbirine yakın olması halinde sinyallerini tek bir uçak olarak göstermektedir. Bunun tersine, çok daha ucuz olan uydu esaslı sistemler, sadece uçağın nerede olduğunu göstermekle kalmaz, aynı zamanda nereye uçma niyetinde olduğunu da tespit edebilir.

Uydular, 0.5 ila 10 metre pozisyon hassasiyeti sağlamakta, radar buna ulaşamamaktadır. Aynı zamanda uçağın anlık değişebilen çağrı işareti, yüksekliği, istikameti ve hızı bilgilerini de gösterebilmektedir. Lans’ın STDMA veri bağlantısı, diğer sistemlerden 5 kat fazla olarak trafik sistemindeki 9,000 hareketli objeyi idare edebilmektedir. Bu durum geleceğin yoğun hava trafikleri için STDMA veri bağlantısının en uygun sistem olduğunu göstermektedir.

Avrupa komisyonu bu sistemi hayata geçirmek için yaklaşık 200 milyon Euro harcamış ve Lufthansa, Alitalia ve SAS gibi büyük havayolu firmalarıyla 150,000 uçuş saatinden fazla test etmiştir. Rusya, tamamen Lans’ın veri bağantısı esaslı sisteme geçiş kararı almıştır.

Hiçbir başarı kolay kazanılmaz: Lans İsveç Savunma Enstitüsü ve Stokholm Üniversitesinde 40 yılı aşkın bilimsel araştırma tecrübesi elde ederek yaklaşık 15 yıl ile 25 milyon dolarlık risk sermayesi ile STDMA veri bağlantısını geliştirmek, test etmek ve tecrübe etmek için harcamıştır. Kendine olan inancı onu bu konuda en yukarılara taşımıştır.

Kemikler Oluşuyor
Alman mucit mühendisler vücudun kendini onarmasının bir yolunu buldular

Prof. Schmidt’in geliştirdiği bir madde, vücuda enjekte edildiğinde organ (veya kemik) büyümesini tetikliyor. Doku mühendisliği olarak bilinen ve KOBİ/Araştırma dalında Avrupa’da yılın mucidi ödülüne aday gösterilen çalışmalar, canlı kök hücrelerin mühendislik malzemesi olarak kullanılması ile biyolojik parça ve organların üretimini amaçlıyor.

1970′lerde Stuttgart yakınlarında Tübingen Hastanesinde genç bir doktor olan Schmidt, hiçbir bilinen çözümü olmayan zor vakaları gözlemleme imkanı buldu. Özellikle etkilendiği bir vaka, hasar gören cildinin düzelmesi mümkün olmayan üçüncü dereceden bir yanık yaşamış bir hastaya aitti.

Schmidt’in ifadesiyle “Gerçek vakaları yaşamak ve geniş araştırma imkanlarına sahip olmak, fikrin doğmasında çok ekili oldu”.

Bahsettiği fikir, doku mühendisliği idi: hastanın erişkin kök hücrelerine veri ilişkilendirme işlemi. Schmidt’in geliştirdiği madde, biyolojik parçayı formlayan hücreler ile hem gövde içinde (implant vasıtasıyla) hem de vücut dışında bir hücre kültüründe ilişkiye geçmektedir. Hücreler aynı vücuda ait olduğundan, hastalığın geçişi mümkün olmamakta; bağışıklık sisteminin kabul etmemesi gibi bir durum ortaya çıkmamakta ve organizma, vücut değişikliği ile marazlara neden olan yabancı nesneler ortamda bulunmamaktadır.

Schmidt gelişen doku mühendisliğindeki başlangıç deneylerini, dalak ve karaciğer gibi komplike organlar yerine basit organlar (bağlantı dokuları, kıkırdak dokuları ve kemik dokuları) üretmeye odakladı. 1991′de sadece doku mühendisliği üzerine çalışan bir enstitü kurdu. Çok kısa bir zamanda, 2000 yılında yayınlanan ve bir dönüm noktası olan bir buluşunun patenti ve biyolojik parçalar üretmek için bir madde geliştirme ile sonuçlanan yaklaşık 110 milyon dolarlık bir kurumsal yatırımcı desteği sağladı. Tüm dünyada yaptığı 40 yıllık araştırmaları boyunca, Schimidt 100′den fazla patente imza attı.

Schmidt’in buluşuna dair sonsuz sayıda uygulama ihtimali var.

Avrupa patent ofisi, bünyesinde çalışan 3500 mühendis ve bilimadamından her yıl, yılın mucitleri adaylarını belirlemelerini istiyor. Bu ön eleme ile belirlenen isimler uluslararası bir jüriye bildirilip, jürinin seçimiyle her kategoride 3 finaliste indirgeniyor. Ödül kategorileri; sanayi, KOBİ/araştırma, avrupa dışı ülkeler ve yaşam boyu başarı şeklinde sıralanıyor.

Bu yazıda uzun bir şekilde, yılın sanayi alanındaki avrupalı mucidi adaylarını ve icatlarını anlatmak istiyorum. (Diğerler kategorilerdekileri de bir başka yazıda tanıtmaya çalışacağım) Zira buluşlarını inovasyona dönüştürmek isteyen firmalar ve patent değeri yüksek icatlar gerçekleştirmek isteyen mucit adayları için örnek alınabilecek güzel birer başarı öyküsü oluşturuyorlar.

Sanayi’de yılın Avrupalı mucitleri

Hayatın Ritmi
Hollandalı inovatörler yeni bir kalp pili ile aday gösterildi.
Bu yıl sanayi bölümünün ilk finalisti, 1995′te geliştirip patentledikleri yeni bir kalp pili ile kalp pili kullananların hayatında büyük değişikliklere neden olan Hollandalı mucitler Malcolm Begemann, Willem Boute ve Marijn Van Gemert. Hollanda firması Vitatron’daki çalışmaları esnasında, dinamik, non-lineer yanıt verme oranına sahip, hastadan hastaya adapte edilebilen ve hasta geçmişine göre ayarlanabilen bir kalp pili icad ettiler. Bu buluşları ile 2007 yılın avrupalı mucidi ödülüne sanayi dalında aday oldular. (Patent metni için tıklayın. EP0361517)

Hayati ritmik sinyaller üreterek, kalp atışlarını düzenleyen hücreler, yani doğal kalp pilimiz zarar gördüğünde aynı elektrik sinyallerini sağlamak için farklı bir metot kullanmak gerekir. Yıllardır yapay kalp pili biliniyor olmasına karşın, Malcolm Begemann, Willem Boute ve Marijn Van Gemert; hastadan hastaya adapte edilebilen ve hasta geçmişine göre ayarlanabilen bir kalp pili geliştirilebileceğini düşündüler. İnovasyon, efor miktarı ve optimum kalp atışı oranı gösteren parametreler arasındaki karmaşık ilişki ile ilgili. Ürün aynı zamanda günlük aktiviteler esnasında hastanın psikolojik parametrelerini algılayarak kendini buna uygun şekilde ayarlayabiliyor.

Begemann ve meslektaşları QT aralığındaki (Kalbin elektrik döngüsünde, Q dalgasının başlangıcı ve T dalgasının bitişi arasındaki süre) ilişki yada “eğimi” farkederek, istenen kalp atışı sinyalinin eski modellerde olduğu gibi sabit olması yerine değişken gerçekleştirilmesi gerektiğini düşündüler. Bunun ötesinde, uzun dönemli oran yanıtını sürdürmek için eğrinin, hastanın geçmişine göre bir fonksiyon olarak otomatik adaptasyonu için vasıtalar gerektiğine inanıyorlardı.

Çığır açan bir anda, bu non-lineer ilişkiyi buldular. Patenti yazanlardan Willem Boute’in tanımladığı gibi, “çizim tahtasında hastaların hayatını değiştirebilecek birşey” vardı. Geliştirme sürecinde, bilimadamları, patenti geliştirmek ve son ürünün doktorlar için öncekilere göre karmaşık olmamasını sağlamak için fizikçilerle yakınen çalıştılar.

Ürünün başarıyla ticarileştirildiği ifadesi yapılanlar için hafif kalacaktır. Vitatron ve Medtronic kalp pilleri arasında yerini bulmasının yanı sıra Topaz kalp pilleri (Koleksion I, II ve III) ve en önemlisi firmanın hala kullanılan son teknoloji ürünü dijital kalp pilleri C ve T-serilerinde de kullanılmaktadır.

Vitatron, bu yeni teknolojiyi 1998′de pazara sunmalarından sonra satışlarının iki kat arttığını bildirmektedir. Bu ürün üzerindeki kompleks teknoloji ve son noktadaki araştırmalara rağmen efsanevi başarısı doğal olan, yani en başarılı kalp piline en yakın ortamı oluşturmasında yatıyor.

En iyi süreç
Alman Mucitler Hava Yastıklarının yaygınlaştırılabilmesini sağladı.
1994′te Dr Franz Lärmer ve Andrea Urban mikroelektromekanik sistemleri (MEMS) dünyasında bir devrim olan buluşu, Bosch sürecini geliştirdi. Sanayi kategorisinde Yılın Avrupalı Mucidine aday gösterilmelerini sağlayan inovasyon, bütün MEMS alanlarını etkileyerek araç güvenliği alanında, uygun maliyetli araç güvenlik sistemleri ile yeni bir dünyanın kapılarını açtı.

Bosch Prosesinden önce, araç hava yastığı harika bir fikir olmasına karşın sadece üst sınıflarda kullanılabilecek kadar pahalıydı. Bugün uygun fiyatlı ve hayati bir güvenlik cihazı olması Dr Franz Lärmer ve Andrea Urban’ın (née Schilp) Alman Bosch firmasında çalışırken yaptıkları çığır açan buluşun bir parçası.

Aşındırma prosesi, MEMS dünyasında 30 yılı aşan bir geçmişe sahip, ancak silikonun derin aşındırılmasında problem, sürecin, yanal kısımlarında aşınması ile yapının çarpık duvarlar oluşturması. Lärmer’ın 1994′te yaptığı buluş, silikonun anizotropik aşındırılması, sonraki aşındırma adımından önce florokarbon esaslı bir plazma kullanararak aşınmaya dayanıklı bir katmada tortu oluşturulmasıyla ilgiliydi. İyi ayarlanmış şekilde derin aşındırmaya izin veren bu teknik, artık Bosch prosesi olarak anılıyor. Buluş ile elde edilen teknoloji, pazara havayastığı olarak 1997 yılında sunuldu.

Surface Technology Systems, İngiltereli aşındırma araçları üreticisi, Bosch ile sürecin ticarileştirilmesi ardından ilk lisans alan firma oldu. 1998 ve akabinde 2000 yıllarında, Bosch bu prosesi araçlarda patinaj önleyici sistemler için yeni nesil jiroskoplar üretiminde kullandı.

NEXUS pazar araştırmalarına göre, şu an 33 milyar dolar olan MEMS pazarı %11 büyüme ile 2009′da 57 milyar dolarlık bir seviyeye ulaşacak. Bosch, Lärmer ve Urban’ın icat ettiği süreç ile hızlanma ve jiroskop gibi otomotiv MEMS sensörleri üretiminde liderliğini sürdürerek yılda 50 milyon sensör üretiyor. Tırnak büyüklüğüne varmayan bu çipler, araçların patinaj yapmasını engelliyor. Sensörler aynı zamanda cep telefonları ve dizüstü bilgisayarlar ile DNA çip ve tek kullanımlık kan basıncı sensörlerinde kullanılıyor. Her ürün Bosch prosesini kullanmamakla birlikte, ABS ve havayastığı sistemlerinin kabinde yatan hızlanma sensörleri ve minyatür jiroskopların uygun herkesin ulaşabileceği fiyatla maledilmesi düşünülemezdi.

Yeşile Dönüş
Alman Mucitler dizel motorlarına büyük verimlilik kazandırdı
Siemens’ten Professor Hans Meixner ve Dr Randolf Mock araç motorlarında piezo enjeksiyon teknolojisinin nasıl büyük miktarlarda yakıt tasarrufu sağlayarak emisyon oranlarını düşürdüğünü gösterdi. Sanayi kategorisinde Yılın avrupalı mucidi ödülüne aday gösterilen buluşu, otomotiv sektöründe devrime neden olarak ve modern dizel motorlarda bir endüstri standardı haline geldi.

Hans Meixner araştırmalarına 1980′lerde başlamış olmakla birlikte dünya, -yakıt tasarrufunun aniden gazete manşetlerine çıktığı- 1990′ların ortalarına kadar, meslektaşı Randolf Mock ile geliştirdiği bu inovasyona hazır hale gelemedi. Piezo malzemeler (kristaller, seramikler ve polimerler) ile uzun süredir ilgilenen elektronik devi Siemensteki çalışmaları esnasında, bu teknoloji ile dizel motorları daha çevre dostu hale getirmek için uygun zamanın geldiğini düşündü. Piezo anahtar bir elektrik yüküne neredeyse anlık (saniyenin onbinde biri zamanda) yanıt verebilmektedir. Bu, motorlarda kullanıldığında, yakıt akışının daha kati kalibrasyonu ve daha etkin yanması anlamına gelir. Sonuç: daha iyi yakıt ekonomisi, daha düşük emisyon. Piezo anahtar, elektrik akımı uygulandığında genişleyen seramik mazlemeden yapılmaktadır. Benzer bir teknoloji, bilgisayar alanında, piezo kristal yüklendiğinde minik mürekkep damlaları yayan mürekkep püskürtmeli yazıcılarda kullanılmaktadır. Burada fark, yakıt enjeksiyonunda, motor silindirilen yakıt püskürtülmesine izin veren valfin piezo teknolojiyle açılmasıdır.

1980lerde ilk enjeksiyon prototipleri gelecek vadediyordu. Çift gerçekleştirildiğinde yaklaşın %10 yakıt tasarrufu elde edilebiliyordu. 1996ya gelindiğinde ilk test enjektörleri ellerindeydi. dizel motorları için enjeksiyon sistemleri üretimine seri üretim başlatarak ilk avrupalı tedarikçi olmak Siemens VDO’nun sadece 4 yılını aldı. Peugeot 306 dizelin üretime girmesiyle -petrol esaslı rakiplerine göre yakıt verilmiliği ve kullanımı konusunda iyi derece elde etmiştir- bilimadamları yaptıkları işin meyvesini pazarlarda görmüş oldular.

Bugün, piezo teknolojisi neredeyse tüm modern dizel araçlarda kullanılmakta ve sürücülerine %15′e kadar yakıt tasarrufu sağlamaktadır. 2006 sonu itibariyle, siemens tüm dünyada 18 milyon dizel enjektörü ile yaklaşın 5 milyon aracın bu teknolojiyi kullanmasını sağlamıştır. Siemens’e göre sadece dizel müşterileri değil, aynı zamanda benzinli araçlarda bu teknolojinin kullanılması ile %20ye yakın yakıt tasarrufu sağlanacaktır. 2006′da BMW, 335i Twin Turbo 3-litre aracında Siemens VDO’nun piezo direkt enjeksiyonlu benzin teknolojisini kullandı. Yakında benzinli motorlar için bir endüstri standardı haline gelmesi beklenmektedir. Dünyanın iklim değişikliklerini konuştığı bir zamanda Meixner ve Mock’un buluşları hem yakıt tüketiminin düşürülmesi hem de tehlikeli emisyon gazlarının azaltılmasını sağlamıştır. Kısacası, dizel ve benzinli araç motorlarını çevreye daha az zarar verir hale getirdiler.

Kaynak: http://www.european-inventor.org/
Çeviri: Inovasyon.com

“O bir kanguru! , Hayır o bir scooter ! , Hayır o koşan bir adam! , yo o GINGER …!”

Süpermanvari bir girişle hatırlattığım ve henüz halka duyrulmadan önce basının önce “gizemli buluş, ginger, zencefil, tekerlekli şey” gibi adlarla ve “yoksa saatte 60 mil hızla giden bir cadı süpürgesi mi?” gibi söylemlerle merakı tavana vurdurup Amerika’da bir yıl dikkatleri üzerinde toplayan Segway®‘in mucidi Dean Kamen’i tanıtmak istiyorum.

Aslında iyi bir mucidin hayat hikayesini görmek için patent veritabanlarında adını yazmak bile yeterli (tam 554 patent çıktı). Mucit Dean Kamen, 5 Nisan 1951, New York doğumlu. Kendisi -hiç etkisi olmadığını söylese de- Weird Science adlı bir dergide ilüstratör olan bir babanın oğlundan beklendiği gibi hayatını çok başarılı ve ilginç buluşlara adamış. Halen DEKA şirketinde 200 civarında mühendis ve tekniker ile yeni buluşlar üretecek çalışmalarına devam ediyor…