2011 yılında Avrupa’da yılın mucidi ödüllerinde sanayi kategorisi ödülü Dramix markalı ürünüyle inşaat sektörünü kısa sürede değiştiren Bekaert firmasından ürünün Belçikalı mucidi Ann Lambrechts’in oldu.

Günümüzde inşaat endüstrisi giderek artan yenilikçi ve sıradışı mimariye imza atıyor. Geçtiğimiz on yıl içerisinde tasarımlar gelişti ve inşaat malzemelerinin daha kullanışlı ve düşük masraflı olmasını sağlamak gibi önemli rekabet alanları olarak ortaya çıktı. Beton dayanımı bu alanda yer alıyor. Yapısal stabilite vererek binanın sağlamlığı betonun gerilme dayanımı ile sağlanır. Geleneksel olarak güçlendirme çubukları ve nervürlü çubuklar betonun dayanımını arttırmak amacıyla kullanılmaktadır.

Maalesef, eski tip nervürlü çubuk çözümleri yüksek maliyetleri ve hantal tasarımı ile inşaat projeleri için mimari olasılıkları kısıtlamaktaydı. Nervürlü çubuklar geleneksel stilde yapılara izin veren genellikle ızgara veya kafes yapısındadır. Yenilikçi tasarım fikirleri, nervürlü çubukların inovasyonu kısıtlayan uygulama kapasitelerini aşmaktaydı. Bu sorunlar 2000 yılında Ann Lambrechts’in çelik tel elemanı pazara sunması ile sona erdi.
Lambrechts’in çelik elemanı güçlendirilmiş beton yapılarda eğilme mukavemetini arttırarak yeni bir mimari olasılıklar dünyasını açtı. İcadı sayesinde betonun eğilme mukavemeti %32 artarak, daha yenilikçi projelerin inşa edilmesini sağladı. Maliyet beklentilerinin dışında, çelik tel elemanın devrimci tasarımı betonun tüm dayanımını arttırdı. Çelik tel betona daha stabil yapı sağlayan ankrajı geliştiren yassı, çengel şekilli uçlar içermekteydi.

Öncekilerin aksine Lambrechts’in çözümü maliyet avantajına sahipti. Eski çözümler, betona eklenecek nervürlü çeliğin artışıyla maliyetleri önemli ölçüde yükseltiyordu. Sadece 55 mm uzunlukla, Lambrecht’in çelik tel elemanı ıslak harç ile etkilryici bir oranda 50 metreküpte 20 kg karıştırılabilmekteydi. Stabiliteden feragat etmeksizin daha az çelik lif gerekmekteydi.

Lambrechts’in çelik elemanları Çin Merkez Televizyonu (CCTV) Beijing’deki merkez binası inşaatında kullanıldı. Yapı yatay ve dikey kısımlarında sürekli döngüler içermekteydi. Bu vizyoner mimari stil sadece Lambrecht’in çelik tellerinin arttırdığı gerilme dayanımı ile mümkün oldu.

Çelik tel elemanlar çeşitli inşaat projelerinde yaygın olarak kullanılıyor. Evler, endüstriyel binalar, tüneller, kamu binaları Lambrechts’in icadı ile inşa ediliyor. Dramix adı verilen bu icat her yıl 5 milyon metreküpten fazla betonu güçlendiriyor. Dramix’i üretip satan Bekaert 28.000 çalışana ve 4.5 milyar dolardan fazla ciroya sahip.

Daha önce bahsettiğim Amy Smith’in düşük teknolojili inovasyon üzerine çalışmaları ve BSH nin sosyal sorumluluk projesi olarak geliştirdiği yağ ile çalışan ocağına benzer bir yaklaşım.

Adam Grosser elektriksiz çalışabilen bir soğutucu (buzdolabı) yapımı ve bu hayati aracın köylere ve muayenehanelere getirilmesi hakkındaki bir proje üzerine konuşuyor. Bazı eski teknolojilere ince ayar yaparak çalışan bir sistem ile karşımıza çıkıyor. (View subtitles a basıp Turkish’i seçerek videoda Türkçe altyazıyı açabilirsiniz)

İlk ve hala en yaygın olarak kullanılan biyometrik karakteristik parmak izi. Parmak izi kayıtlarının ilk göstergeleri 4.000 yıl öncesine kadar gitmekte ve milattan önce 300 yıllarında Çinli mahkemelerin hırsızlık davalarında delil olarak el izi kullandığı biliniyor.

Parmak izlerinin her bir bireye özgü ve eşsiz olduğunu 18. yüzyılın sonlarında fark eden ilk batılı bilim adamı Alman anatomist J.C. Mayer’dir. Buna rağmen bu parmak izlerinin polis kayıtlarında ve mahkeme sisteminde yer alması 100 yılı bulmuştur.

1880′de Dr. Henry Faulds parmak izlerinin suçların çözülmesinde yardımcı olacağını belirtmiştir. Kalküta’da dünyanun ilk parmak izi bürosunda çalışan iki Hintli polis memuru, Azizül Hak ve Hem Chandra Bose 1897′de ilk parmak izi sınıflandırma sistemini geliştirirler. Bu sistem, daha sonra patronları Sir Edward Henry tarafından İngiltere’de yaygınlaştırılır. Buradan tüm dünyaya yayılır.

Günümüzün parmak izi okuyucuları, parmak izi deseninin sayısal bir resmini elde ederek, bunu veritabanlarında saklamaktadır. (FBI veritabanında 45 milyon kişinin parmak izi bulunuyor). Bununla birlikte, büyük ölçekli parmak izi toplama konusundaki artan eğilim veri koruma ve kişisel bilgilerin gizliliği savunucularını endişelendiriyor.

Bunun yanında, geçenlerde akademik çevreler, yargıçlar ve medya parmak izinin hukuki geçerliliğini yeniden tartıştı. Çok düşük bir hata oranına rağmen parmak izi kıyaslama subjektif bir durum. Bilgisayarlar iki iz arasındaki  en iyi ayrımı yapamıyor. Görev ancak insanlar tarafından yapılabiliyor ve yapan kişilerin eğitim seviyesi birbirinden farklı. Bu bir zamanların hukuki altın standardı olan parmak izinin delil olarak kullanımını ihtilaflı hale getiriyor.

Bilimsel destek açısından kimlik teknolojisinin en güvenilir formlarından biri DNA izi.  Sir Alec Jeffreys, DNA profilinden ilk olarak 1985′te bahsetti. Günümüze kadar sürekli geliştirildi ve bugün suç dosyaları kadar jenerik ilişkilerde (ebeveynlik testleri) de kullanılıyor. En yaygın kullanılan DNA izi metodu 1990′ların ortalarında popüler olmaya başlayan STR analizidir. O günlerden itibaren birçok ülke kapsamlı DNA veritabanları kuruldu.

Ancak DNA izi doğruluk derecesi bile iris esaslı araştırmaların geçtiğimiz 10 yıl içerisindeki muazzam artışını durduramadı.

1949′da İngiliz oftalmolojist (göz mütehassısı) James Doggart karmaşık desenleri nedeniyle irisin yeni parmak izi olabileceğini belirtti. Daha sonra iris tanıma bilim kurgu filmlerine konu olmaya başladı. Yeni bir biyometrik karakter olarak ise retina veya gözün arkasında uzanan doku gündeme geldi.

1930′ların ortasında bahsedilen retina tarama, 1970′lerin donunda Robert “Buzz” Hill tarafından geliştirilen ilk retina tarayıcı cihazı ile gerçekleşti. Cihaz, her bireyin retinasındaki kan yollarının eşsiz desenini yakalıyordu. Retina tarama, devlet kurumları ve hapishanelerde, ATM’lerde kimlik tanımlama ve hırsızlığının engellenmesi amacıyla kullanıldı.

Ancak bilim adamları iris tanımayı bir bilim kurgu olmaktan çıkartmakta kararlıydı. Parçaları bir araya getirmeye çalışan ve Cambridge üniversitesinde bir bilgisayar uzmanı olan John Daugman, çok sayıda engel olmasına karşın iris üzerindeki dağınıklığın, gözü yeni elektronik parmak izi yapacağı görüşündeydi.

Daugman 1990′da tersine tip yaklaşım içeren bir iris tanımlama algoritması geliştirdi. İris tanımlama algoritması, ilk olarak gözün bir fotoğrafından irisin dış çeperini tanımlamaktaydı. Sadece irisi içeren piksel seti, iki irisin istatistiki olarak anlamlı bir kıyaslamasını sağlamak için gerekli bir  bit desenine çevrilmekteydi.

Daugman’ın algoritmasını içeren kameraya bakıldığında, bir şahıs simültane olarak kendi gözünün resmi için yapılan istatistiki bağımsızlık testinden “kalır” iken diğer bütün gözlere karşı testi “geçme” garantisine sahiptir.  Bu işlem nefes kesici bir hızla gerçekleştirilir. Sistem bir irisi,bir milyon diğer iris ile kıyasladığında algoritmanın çalışma hızı kabaca bir saniye sürer.

İrisle ilişkili araştırmaların çoğu iris tanımayı uzak mesafelerden (10 metre ve üzeri) gerçekleştirmeye çalışır ve havaalanlarında gizli güvenlik uygulamalarında kullanılmak için geliştirilir. Son teknolojiler aynı zamanda yürüme hızındaki birinin iris kamerası önünden geçişi gibi hareket halindeki bireyleri hedef almaktadır.

Bu teknoloji sıkı havaalanı güvenliği ve sınır kontrol noktaları kurmak isteyen hükümetler nezdinde de gittikçe popülerleşiyor.  FBI’da güvenlik ve anti-terör amaçlı olarak biyometrikte inovasyona dönüş için hevesli. FBI desteği ile Batı Virginia Üniversitesi 2008′de yeni nesil biyometrik uzmanları yetiştirmek üzere biyometrik sistemlerle ilgili bir lisans programı başlattı.

Bu aynı zamanda biyometrik ile ilgili ihtilafların süreceği anlamına geliyor. Veri koruma ve özel hayatın gizliliği taraftarları ise kamu güvenliği ile devletlerin “Big Brother” haline gelmemesi arasındaki ince hattın aşılmadığına emin olmaya çalışıyor.

Kaynak: epo.org, Çeviri: inovasyon.com

100 yılı aşkın zamandır halâ aynı temel prensiple çalışan sileceklere sahip arabalar kullanıyor olmamız düşündürücü. Belki de nanoteknoloji ile imal edilecek hidrofobik bir cam kaplamaları ve ultrason gibi alternatif ileri teknolojileri içeren bir çözüm yakındır.

1997′de Robert Bosch’un Bursa fabrikasındayken iyice inceleme imkânı bulduğum; süpürge, silecek kolu, hareket iletim mekanizması ve bir tahrik motorundan oluşan ve ilk olarak 1903 yılında bir kadın mucit, Mary Anderson tarafından icat edilen silecek, zaman içerisinde gelişimini sürdürerek taşıtlar için vazgeçilmez bir temel parçayı oluşturdu.

Bir mühendis olan ve  Wayne State üniversitesi makine mühendisliğinde öğretim görevlisi olarak çalışan Dr. Robert Kearns, 6 çocuğu ve eşiyle yaptığı gezintiler esnasında yağmurun şiddetini değiştirmesi durumunda, örneğin hafif çiseleyen bir yağmur için sürekli silecek hareketinin sabit hızının fazla geldiğini, görüşü olumsuz etkilediğini farketti. Bu sorunu çözmek için 1963′te evinde yaptığı çalışmalar esnasında, basit ama etkili bir fasıla ayarlı (intermittent) silecek kontrol devresi geliştirdi.

Buluşunu 1963′te başvurduğu ve 1967′de belgeye bağlanan patent başvurularıyla koruma altına aldı. Bu esnada Ford gibi ünlü otomobil firmalarına bu teknolojiyi üretip satma teklifini götürdü. Kearns patentli buluşunun pazarlanmasında başarılı olamadığı gibi, bütün üreticiler Kearns’ın geliştirdiği teknolojiyi içeren fasılalı silecek sistemlerini kullanmaya başladı. Bu durum Kearns’ın bütün hayatını değiştirdi ve artık kendini,  otomotiv devlerine açtığı patent davalarına adadı. 1978′de Ford’a, 1982′de Chrysler’e dava açtı. Mahkeme Ford’un Kearns’ın patentini kasıt olmaksızın ihlal ettiğine karar verdi. Ford temyize gidilmemesi ve davanın kapanması karşılığında Kearns’e 10.1 milyon dolar ödedi. Mahkeme diğer davada Chrysler’in de 18.7 milyon dolar ödemesine karar verdi. Ancak bu karar Kearns’ın hatalarının da etkisiyle temyizde bozuldu.

Konusunu Robert Kearns’ın adalet arayışından alan Flash of Genius filmini, yeni buluşlar yapma konusunda istekli olanlara tavsiye ederim. Onun hayatından, önemli dersler çıkarmak mümkün.

Filmi izlememden sonraki ilk önerim, buluşunuzu (patent başvurusu yapılmış olsa dahi) başkalarıyla paylaşmadan önce karşı tarafa, verilen bilgilerin içeriğinden de bahseden bir gizlilik anlaşması (non-disclosure agreement, NDA) imzalatmanız olacak.

Kearns’ın 5 davasına bakan yargıç Avern Cohn, 2005 yılında vefat eden Kearns’ı “alıngan ve kararlı” olarak tanımlıyor “otomotiv endüstrisine yaptığı katkının eşsiz olduğunu takrir ettirdi” ve “şevki, hüküm verme kapasitesinin önünde” diyor. Kızı da evini mahkeme dosyalarıyla doldurduğunu, hayatının bu mücadeleden ibaret olduğunu söylüyor. Bu süreç eşinden de ayrılmasına neden olmuş.

Kearns patentten doğan haklarını mahkemede sonuna kadar aradı. Ancak bazen, hukuki sürecin uzunluğu ve maddi/manevi maliyeti düşünüldüğünde mahkeme öncesi anlaşmak daha mâkul oluyor. Filmi mutlaka seyredin. Bence 30 milyon doları almalıydı!

Önce buluş konusu yeni su şişesini ihtiyacını doğuran sorunlara bir göz atalım.

• “İngiltere´de 1500 kişi üzerinde yapılan araştırmada, gıda sektöründe paketlemede kullanılan Bisfenol A (BPA) adlı maddenin kanda normal seviyenin üzerinde bulunmasının kalp problemlerini artırdığı belirlendi.”(Kaynak Su Vakfı)

• Deniz biyologları geçtiğimiz yıllarda Büyük Okyanusta, San Fransisco ve Hawaii arasında bir alanda Türkiye’nin yüzölçümünün iki katından fazla büyüklüğe sahip yoğun bir çöp birikiminin oluşturduğu Büyük Pasifik Çöp Alanını (Great Pacific Garbage Patch) keşfetti. Bu alanın %80inden fazlasını plastik atıkları (şişe vs.) oluşturuyor ve bu zehirli çorba büyümeye devam ediyor.

• Dünyada şişelenmiş suya olan talep hızla artıyor ancak bu şişelerin sadece 5′te 1′i geri dönüştürülüyor. Geri kalanı çöp alanlarını dolduruyor.

Bu sorunların doğurduğu tüketicilerin sağlıklı ürün talebini gören Kor Water, ürün farklılaştırma,  Bisphenol-A (BPA) içeren su şişeleri tehlikesine dikkat çekme, boş su şişelerinin atılmasıyla oluşan devasa çöp yığını sorununa bir çözüm üretme motivasyonu ile 2005 yılında “Water ReDesigned” (Su yeniden tasarlandı) sloganı ile ürün çalışmasına başlıyor. Temel amaç estetik, yeniden kullanılabilir bir su şişesi tasarlamak.

Çeşitli endüstriyel tasarım firmalarıyla görüşmelerinin akabinde RKS Design adlı firmayla çalışma kararı alınıyor. RKS ise “Psikoestetik” adını verdiği tasarım stratejisiyle, karşılanmamış duygusal ihtiyaçları ortaya çıkarma ve su içme ritüelinin temel elementlerini belirlemeye dayalı bir çalışma yapıyor. Bu çalışma su şişesini kullananların su içmenin daha iyi ve saf bir yolunu keşfettikleri hissini yakalamalarına dayalı. Bu kahraman evanjelistler markayı inşa edecek viral talebi ateşleyecek buji görevi görecekler.

KOR ONE adı verilen ürünün önceliklerinden biri sağlamlığıydı. Şişe malzemesi ve yapısı, ürünün sürdürülebilirliğine katkı sağlayacak şekilde uzun ömrünü desteklemeliydi. Ürün hem tüketiciler hem de çevre için sağlıklı bir malzemeden yapılmalıydı. Üründen su içmek kolay olmalı ve büyük hacimde, susuzluğu giderecek su sağlayacak bir büyük yudum özelliği olmalıydı. Bir musluk, buzdolabı veya su sebilinden kolayca doldurulabilmeliydi. Kapağı tek elle açılabilmeli ve kapağın kaybedilmesi imkansız olmalıydı. Üstelik tüm bu özellikler, tüketicinin hayat standardını yükselten lüks ve göz alıcı bir görünümde sunulması gerekiyordu. Ürünü aldıklarında tüketiciler en az şu üç alanda kendilerini iyi hissetmeliydi. Kendileri için sağlıklı birşey yapıyorlar, gezegen için doğru olanı yapıyorlar ve evlerinde, ofiste veya yanlarında taşıyıp göstermekten gurur duyacakları üst seviye ürün alıyorlar.

KOR ONE ürününü gerçeğe dönüştürecek en önemli faktör doğru malzeme seçimiydi. Çoğu şişede kullanılan polikarbonat malzeme, hormonlar üzerindeki menfi etkisi kanıtlanan BPA’yı içeriyordu. Cam ise BPA risklerini taşımıyor ancak kolayca kırılıyordu. Aluminyum kırılmıyor ancak Alzheimer gibi sağlık sorunları ile ilişkilendiriliyordu. RKS gitar serisini geliştirirken, Eastman Chemical Company ile işbirliği yapmıştı. Bu firmayla yeniden irtibata geçip, polikarbonata uygun bir alternatif soruldu. Cevap kesin bir “hayır” değildi ama “henüz yok” şeklikdeydi. Firma o sıralarda mükemmel bir berraklığa sahip ve çeşitli kalınlıklarda dayanıklılığı sağlayan yeni bir plastik geliştiriyordu. Bu plastik darbelere dayanıklı, polikarbonal enjeksiyon kalıplarında kullanılabilen ve bulaşık makinesinde güvenle yıkanabilen bir malzemeydi ve BPA içermiyordu. Eastman Tritan markalı bu kopolyester malzeme KOR ONE’in geliştirilmesinde temel parçayı oluşturdu. Tritan’ın berraklığı KOR’un gerekli lüks algısını sağlıyordu.

Malzeme seçimi akabinde mühendislik ve tasarım ekipleri el ele çalışmaya başladı. Üretilebilir değilse bir harika bir tasarım mükemmel bir tasarım değildir. Güzellik, kullanışlılık olmaksızın pek işe yaramaz ve KOR’un hedefi mevcut şişe fonksiyonelliğini arttırmaktı. Bu safhada en büyük sorun ideal ağızlık büyüklüğünün belirlenmesi ve kapağın çalışma yapısını belirlerken yaşandı.  Bir su şişesinin oluk veya ağızlık kısmı kullanıcı ile etkileşimde en önemli noktadır. Çok küçükse suyun emilmesi veya şişenin sıkılması ya da suyun serbestçe akmasını sağlayacak bir ikinci musluğa ihtiyaç duyulur. Eğer çok genişse, hareket halindeyken su içmek zorlaşır ve ekstrem durumda sızıntıya yol açan yapıyla sonuçlanır. Zorluk kolayca içmeyi sağlayacak ve kullanıcının dudaklarının üstünden hava girişine izin verecek ideal bir ağızlık kısmı tasarlamak ve buz küplerinin girişine izin verebilmek olarak tanımlandı. Yoğun testler sonunda ağızlık için ideal boyut ve şekil belirlendi.

Birçok rakip şişe, bir elle şişeyi tutup diğeriyle tepenin gevşetileceği vidalı üst kısma sahipti. KOR tasarımcıdan sezgisel, tek el ile çalışan ve kullanıcıların kaybetme kaygısı yaşamayacakları bir kapak istedi. Model atölyesinde yapılan testlerle bir dil ve inovatif bir sürgü mekanizması geliştirildi. Bir mandala basıldığında, sürgü açılarak dili geri çekip tutarak serbest bırakmakta ve ağız kısmına engelsiz açık bir erişim sağlamaktaydı. Dil kapatıldığında sürgü yeniden kuruluyordu. Yumuşak entegre contalar KOR ONE bir düz masada yada çantada uzanıyorken bile sızdırmazlığı sağlıyordu.

Günümüzde, algılanan değeri arttırmanın temel taşlarından biri, tasarımın itibarını azaltan vidaların ortadan kaldırılmasıdır. RKS mühendislik takımı KOR ONE’ı bir çin bulmacası gibi birbirine geçen elemanlara sahip şekilde tasarladı. Şişe gövdesi tek parça enjektör kalıbından çıkmış Tritan’dan imal edildi. Trim parçaları şişe üzerine geçmeli yapıdaydı ve tepe kısmı yerine oturtulduğunda kilitleniyorlardı. RKS, KOR ve Eastman üretim partneri Nypro ile şişe gövdesinin merkezdeki kapı ya da çentiğin giderilmesi için yakın şekilde çalıştılar. Normalde, bu çentik plastik akışını optimize etmek için merkezde bulunur. RKS’nin inovasyondan sorumlu başkan yardımcısı Kurt Bosai “Şişe dibinin temiz ve kristal gibi görünmesi için bu çentiği yana taşıdık” diyor. Bu ortakların son ürünün tasarım vaadini yerine getirebilmesi için birlikte çalıştığı çok sayıda olaydan biriydi.

Tasarımda dikili taş (obelisk) şekli seçildi ve dış trimin uzun süre dayanması ve çevreci olması için metalik görünüm sağlayan boyadan kaçınıldı. Şişe gövdesinde yarı şeffaf mavi renk kullanıldı. Kullanıcıların su şişelerini genellikle tepelerinden tutarak taşıdıkları gözlendiğinden tasarımcılar parmakların tepeden geçirilmesine imkan veren bir açıklık tasarladı. Böylece eller dolu konumdayken bile şişeyi parmağa takmak mümkün.

KOR ONE kapağı altında sürpriz bir özellik gizli. Dilin altındaki bir pencere KOR taşını saklıyor.

KOR taşı, üzerinde istediğiniz bir mesajın veya hedefin yazılabildiği küçük yuvarlak bir parça. KOR taşı, yumuşak, esnek kapak kaldırılarak yerine oturtulabiliyor. Her şişe ile birlikte çeşitli özelleştirilebilen taşlar geliyor. Özelleştirdiğiniz KOR taşları yazıdırılabiliyor ve KOR WATER web sitesinden paylaşılabiliyor.

“Sadece bir su şişesinin” yenilikçi bir biçimde ele alınmasıyla, fark yaratan ve bu yazıma da konu olacak kadar dikkatleri üzerine çeken bir ürün elde edildi.