Buna göre üniversitedeki öğretim görevlilerinin yaptığı buluşlar, “serbest buluş” sayılarak patent başvurusu hakkı buluşu yapan hocalarda kalıyordu. Çok yakın zamanda yürürlüğe gireceği düşünülen yeni kanun taslağında ise bu durum değişiyor.

Artık şirketler ve çalışanları arasındaki ilişkide olduğu gibi, üniversitede buluş yapan bir hoca bunu en kısa sürede bağlı olduğu üniversiteye yazılı olarak beyan etmek zorunda olacak. Buna karşılık üniversite, buluşta hak talebinde bulunabilecek. Böylece, üniversitelerde yapılan bilimsel çalışmalar sonucu patentlenebilecek buluşlar ortaya çıktığında, üniversitenin bunu sahiplenmesinin yolu açılıyor.

Tecrübelerim ışığında kişisel görüşüm bunun oldukça faydalı olacağı yönünde. Zira pek çok üniversite personeli, buluş yapsa bile bunun patentlenmesi ile sonrasında bunun ticarileştirilmesi konusunda tecrübesizlik ve maddi problemler yaşıyor. Bu nedenle, zaten kısıtlı kaynaklarla üretilmiş ancak lisans geliri getirebilecek buluşlar heba oluyordu. Halbuki, patentin üniversiteye ait olması ile birlikte üniversitelerin bünyesinde kurulacak teknoloji transfer ofisleri fikri haklara ilişkin süreçleri profesyonelce idare edebilir ve üniversiteler yeni bir gelir kaynağına kavuşabilir.

Gelişme, üniversite-sanayi işbirliğini de olumlu etkileyecektir. Zira henüz az sayıda olsa da üniversitelerle ilişki kurup yeni bir proje geliştirmek isteyen firmalar (örneğin çalıştığım firma), özellikle fikri haklarla ilgili durumlarda maalesef üniversite mensuplarının yeterince bilgi sahibi olmaması nedeniyle büyük sıkıntılar yaşayabiliyor. Süreçte sıradan sayılabilecek basit bir gizlilik sözleşmesi imzalanmasını talep etmemiz bile üniversite tarafından bir tehditmiş gibi algılanabiliyor ve bu durum ticari kaygıları olan sanayiyi, üniversiteden uzaklaştırıyor. Üniversite bünyesindeki teknoloji transfer ofislerinin muhatap alınması işbirliğini kolaylaştıracaktır.

Kanun taslağında başka önemli değişiklikler de var. Bunları da yakında paylaşacağım.

Benzer bir düzenleme, inovasyon odaklı gelişmiş bir sanayi ve rekabetçi bir ekonomiye önemli bir katkı sağlayabilir. Ben üzerime düşeni yapıp bu konuda http://yenianayasa.tbmm.gov.tr/gorusgonder.aspx adresinden görüşümü gönderdim. 31 Aralık 2011′e kadar görüşler toplanıp komisyon uzmanlarınca değerlendirilecek.

Yeni sivil anayasanın bir an önce çıkarak toplumun yenilikçi dönüşümüne katkıda bulunup Türkiye’yi gelişmiş ülkeler arasına sokması dileğiyle.

 2011 09 16 YASED-TEKPOL CALISMASI SUNUM

 YASED_TEKPOL I BOLUM

 YASED_TEKPOL II BOLUM

 YASED_TEKPOL III BOLUM

Yenilikçi, daha verimli ve etkin rüzgar türbini teknolojileri geliştirmek ve hızla büyüyen bu pazardaki yerini sağlamlaştırmak isteyen gelişmiş ülkelerin üretici firmaları arasında büyük bir rekabet var. Devletleri de bu rekabette kendi oyuncularının avantajlı hale gelmesi için açık destekler sağlıyor.

Pazar payına bakıldığında en büyük üç rüzgar türbini üreticisi Danimarkalı Vestas, ABD’den General Electric ve Çinden Sinovel. İlk on firma arasında 3′te Alman firması var.

ABD pazarında GE, patent portföyü ile diğer üreticileri pazardan uzak tutmaya çalışıyor. GE’nin meşhur Enron iflası esnasında Enron Wind’den aldığı değişken hıza sahip rüzgar türbini patentleri gibi varlıkları içeren değerli patent portföyü ile uzun zamandır Japon Mitsubishi’yi bu pazara girme konusunda engellemeye uğraştığı biliniyor.

Enron bu patentleri Zond’dan, o ise iflas sürecindeki Kenentech adlı bir firmadan satın almış. Ancak bu patentlerin en önemlilerinden biri olan 5,083,039 numaralı ABD patenti 1 Şubat 2011′de 20 yıllık koruma süresi sona ereceğinden teknolojisi kamuya mâl olacak. Yani artık herkes kullanabilecek. Yine de GE’nin elinde 7,321,221 6,924,565 6,921,985 ve 5,369,353 (bunun da süresinin dolmasına az kaldı) gibi önemli patentler var.

İnovasyon sürecinde, yeni bir ürünü icat etmek kadar, başkalarına ait korumasız mevcut yenilikçi teknolojilerin adapte edilip pazara sunulması da önem taşıyor. Yukarıda bahsettiğim gibi kamuya mâl olmuş güçlü patentlerle açıklanan teknolojilerin incelenmesi ve hızlı bir biçimde hayata geçirilerek pazara sunulması da yeni icatlar yapmak kadar önemli.

Bu santrallerin çevreye menfi etkilerini azaltmak üzere Siemens ve PetroAlgae firmaları işbirliğine giderek kömür ve biyokütle yakıtlarını kombine etti. Bu konuda Utah Üniversitesinde yapılan deneyde, kömür tozları, PetroAlgae’den alınan bitki esaslı mikrokültürlerle yakıldı. Sadece kömür yakılan bir işlemden %20 daha az nitrojen oksit emisyonu elde edildi.

Büyük diyagram için resme tıklayın

Yosun gibi mikrokültürler, iklim dengeli bir yakıt. Bunun nedeni, bitkinin CO2 salınımının, yetiştirilmesi esnasında atmosferden çektiği CO2′ye eşit olması.

Yüksek karbon içerikleri nedeniyle, yanma esnasında kütlelerine göre büyük oranda enerji sağlıyorlar ve böylece, sıradan kömürlü termik santrallere çevre dostu bir alternatif oluşturuyorlar.  (Kaynak: PoF Güz, 2010)

Yazı, mucitlerin zenginliğe giden yolculuğunun uzun ve zahmetli olduğunu söylüyor. Yıllar süren bir sürecin ardından fikirlerini bir patent ile koruma altına almayı başarsalar bile, fikirlerini ürüne dönüştürecek, bunu üretmeyi, paketlemeyi ve pazarlamayı kabul edecek bir işletme bulmak kolay değil.

Kraft Foods, Clorox, General Mills, Staples, Procter and Gamble ve hatta GlaxoSmithKline gibi uluslararası firmalar ürün fikirlerini toplayan yeni internet siteleri yayınladılar.  Bazıları, firmalarının ar-ge takımlarının özel isteklerini yayınlıyor.

Örneğin Clorox, Mayıs ayında yeni antibakteriyel temizlik ürünleri fikirleri için mucitlerin buluşlarını sunabilecekleri iki aylık bir kampanya yaptı. Kazanan 2500$ peşin ödeme ve satış adedi ile orantılı bir gelire sahip oluyor.

Benzer şekilde General Electric ve çeşitli risk sermayesi ortakları Temmuz ayında yeni nesil elektrik smart gridleri konusunda fikirleri topladı. GE’nin söylediğine göre şirket ilk kez düzenlediği böyle bir organizasyonla 3.000′den fazla başvuru aldı. İlk beş buluş sahibi, buluşlarını geliştirmek üzere 100.000′er bin dolar ödüle hak kazandı.

Mucidin buluşu dikkat çekse bile, yatırımcı bulmak zor. Şirketler genelde telif ücreti veya satışlardan küçük oranlarda kazançlar öneriyor. Bazı şirketler ise buluşun gelişiminin hangi safhada olduğuna ve nasıl bir hukuki korumaya sahip olduğuna (örn. geniş koruma kapsamı tanımlayan bir patent belgesi alması) göre bir defalık ödemeler de yapabiliyor.

Kollu battaniyeleri ile tanınan AllStar Products Group, LLC firması kurucusu ve yöneticisi Scott Boilen, kendisine mucitlerden yılda 10.000′den fazla buluş fikri geldiğini söylüyor. Şirket bunlardan 75 ila 100ü ile lisans anlaşması imzalıyor.  Son örneklerden biri Bay Berger’in Side Sleeper Pro ürünü.

Stu Berger'in vücut pozisyonu düzelten yatağı (Suzy Allman - The Wall Street Journal)

Firma sahibinin söylediğine göre, anlaşma imzalandığında, AllStar genellikle buluşu çeşitli kanallardan tanıtıyor ve en popüler olanlarını Wal-Mart gibi kanallardan satışa sunuyor. AllStar’ın teklifi satış kazancından %1-%4 arasını lisans bedeli olarak buluşçuya ödüyor. Bazı anlaşmalarda patentli buluş için 5.000 ila 50.000 dolar arası ön ödeme olabiliyor. Ürünlerden bazılarının ürün ömrü milyonlarca dolar gelir ile sonuçlanabiliyor.

Mucit Bill Felknor, AllStar ile 2007′de Topsy Turvy adlı başaşağı domates, salatalık ve diğer benzer bitkilerin yetiştirilebildiği bir buluş için lisans anlaşması yapmış. O günden beri ürün 11 milyondan fazla satmış.

Başka dokuz icadı daha olan Felknor, Tops Turvy’nin ona en büyük geliri kazandırdığını ancak bir mucit olmanın hayatı yaşamanın zor bir yolu olduğunu söylüyor.

Texas’da banyo ve mutfak ürünleri üreten Danco firması buluş sahiplerinden yılda 200′den fazla yeni ürün fikri geldiğini ancak bunların 10 ila 15′ini kabul ederek ürüne dönüştürdüklerini söylüyor.

Ülkemizde durumun nasıl olduğuna baktığımızda yolun çok başında olduğumuzu görüyoruz.

Açık inovasyona yönelik projeler bir yana, firmalar ile buluş sahipleri arasında köprü oluşturabilecek, lisans anlaşmasını yapabilecek fikri haklar departmanına sahip firma sayısı bile çok az. Aracı firmalar ise daha çok ileri teknolojiler ile ilgileniyor. Bazı ilaç firmaları ve Arçelik, Vestel ile fikri haklar departmanını kurduğum BSH gibi ev aletleri alanında çalışan firmalar dışındakilere, mucitler ancak web sitelerindeki genel e-mail adreslerinden erişebiliyor. Erişim kanalları genel olarak kapalı. Bu durumda icat sahiplerinin işi iki kat zor oluyor.

TPE tarafından kurulması planlanan ve Sn. Başbakan tarafından da duyurulan patent değerlendirme ajansı, akıllıca yapılandırılır ve iyi yönetilirse mucitleri doğru kanallara yönlendirme konusunda önemli bir boşluğu doldurabilir.

Teknolojiyi geliştiren Sakti3 firması, aynı zamanda Michigan Universitesinde katı hal pilleri konusunda profesör olan Ann Marie Sastry tarafından yönetiliyor. Dr. Sastry aralarında Michigan Eyalet yönetimi, Japon Itochu firması gibi çeşitli kaynaklardan 16 milyon dolar sermaye topladıklarını, yıl sonuna kadar prototipi tamamlamayı planladıklarını söyüyor. Otomotiv dendiğinde ilk akla gelen Michigan eyaletinin, pil üreticilerini kendine çekmek için büyük destekler verdiği biliniyor.

Dr. Sastry, “Yarış, maliyet eğrisini hızla aşağı indirerek gelişmiş bataryalar geliştirmekte. Yeni teknolojimiz ile  maliyet avantajı olan pil hücreleri üretebileceğimize dair iyimserlik içindeyiz” diyor.

Bu yenilikçi teknolojinin ne olabileceğine dair buradaki patent araştırması bir fikir verebilir.

Challenge.gov da bu hedefe doğru atılmış bir adım. Obama’nın Baş Teknoloji Yöneticisi (CTO) Annesh Chopra ve Baş Enformasyon Yöneticisi (CIO) Vivek Kundra geçtiğimiz günlerde GOV2.0 konferansında yeni bir siteyi duyurdu. CHALLENGE.GOV sitesi çözülmesi gereken 35 sorun belirleyerek bu konularda yarışmalarla, yenilikçi fikirlerini kendileriyle paylaşanlara ödüller ve teşvikler veriyor.

Çözüm önerileri beklenen fikirleri ise şu şekilde sıralamışlar:

• Çocukların seveceği besleyici bir ürün geliştirme – 12.000 $ ödül
• Kolej futbolunda atıkların azaltılması – okul prestij ödülü
• Savunma teknik bilgi merkezi tarafından seçilecek en orjinar araştırma yayını
• Ters osmos membranlarını nasıl geliştirebileceğimize dair bir makale – 100.000$ a kadar para ödülü
• Dijital adliyeler yarışması
• Federal sanal dünyalar yarışması (ABD ordusu için en iyi sanal dünyayı yaratma) – 25.000$
• Kablosuz güç iletimi alanını geliştirme – kablosuz biçimde sürerek mekanik bir turmanıcıyı 5 m/s hızla 1km yükseğe çıkaran takıma tam 1.1Milyon$
• Güçlü Halat Yarışması, Pazardakilerden %50 daha yüksek gerilme mukavemetine sahip bir malzeme geliştirene 2 milyon$

Site ve yarışmalar devlet eliyle yenilikçiliğin nasıl geliştirilebileceğine bizim için de ilginç bir örnek oluşturuyor. Özellikle akademik camianın çalışmalarını pazara dönüştürülebilir ürünlere yöneltmesine yardımcı olacak bir motivasyon sağlayabilir.

Toplantıda vurgulanan önemli bir husus tüm dünyayı etkisi altına alan krize rağmen ülkemizde Ar-ge ivmesinde bir kesinti yaşanmaması için Maliye Bakanlığı yedek bütçesinden 200 milyon liralık kaynağın Tübitak Ar-Ge teşvik bütçesine aktarılmasıydı.

Makina Tanıtım Grubu adına Dalgakıran Kompresör‘ün Adnan Dalgakıran bır sunum yaptı. Sunumda ülkemizde son yıllarda yaşanan gelişmiş ülke olma yolundaki büyük sosyal ve ekonomik dönüşümün ekonomi ayağında makina teknolojilerinin yer alması gerektiğinden bahsederken ülkemizde makine ithalatının ihracatından hala  fazla olması ve cari açıkta ikinci kalemi oluşturuyor olması dikkat çekici.  Sunumda yer alan yukarıdaki tabloda makina sektöründeki ar-ge harcamaları ile ihracatın artışındaki paralellik gösteriliyor.

Vizyon sahibi yöneticilerinin liderliğinde örnek gösterilecek başarılara imza atan sektörün inovatif temsilcilerinden; Durma markasıyla nitelikli pres, makas ve tezgahlar üreten Durmazlar Makina, robot üreticisi Teknodrom, başarılı ar-ge projeleriyle dikkatleri üzerine çeken Gökser makina ve Enerji Bakanlığına bağlı Temsan genel müdürlüğü kurula birer sunum yaptı. (Durmazlar, Teknodrom, Gökser, Temsan sunumları)

Buna rağmen firmaların, teknik çözümler elde etme veya yeni ufuklar açma beklentisine düşmeden, kullanıcıların ürünleriyle ilgili fikirlerini toplamasının ise hayati bir öneme sahip olduğunu düşünüyorum. Cihazın işleyişini kullanıcı beklentilerini önemsemeden değiştirme yönündeki yenilikçi çalışmalar pazarda tutunamıyor ve inovasyonu doğurmuyor.

Bugün Dell ve IBM’in, ürünlerini kullananlara yönelik fikirlerini toplamak için açtığı portal dikkatimi çekti. Firmalarımız için de güzel birer model olabileceğini düşünüyorum.

Dell, IdeaStorm adlı sitesinde, Yeni bir Dell ürün veya hizmeti için fikirlerinizi paylaşın / Diğerlerinin ilginç fikirlerini beğenmeniz halinde puan verin / Dell ve diğer kullanıcılarla paylaşın / Yeni hayata geçirilecek ürün ve hizmetlerimizi görün
başlıkları altında kategorilere ayırdığı kullanıcı önerilerini aynı zamanda diğer kullanıcıların oylamasına sunuyor.

IBM ise Innovation Jam adlı sitesinde, Siemens’in MegaTrends’ine benzer şekilde belirlediği 4 tematik pazarda yeni teknolojiler ışığında çözüm önerilerini sunan binlerce kişinin katılımıyla yapılan büyük bir beyin fırtınası platformu oluşturulmuş. InnovationJam etkinliklerine, IBM çalışanları, aile üyeleri, üniversiteler, iş ortakları ve müşterilerinden oluşan, 104 ülkeden 150,000′den fazla insan katılmış. 72 saat süren oturumlarda katılımcılar 46,000′den fazla fikir postalamış. Bu fikirler IBM’in en gelişmiş araştırma teknolojilerinin incelenmesi ve yükselen iş fırsatları ile gerçek hayatta yaşanan problemlerin çözümü fikirlerinden oluşuyor. IBM CEO’su Samuel J. Palmisano, InnovationJam etkinliğinde elde edilen fikirler doğrultusunda 10 alana toplam 100 milyon dolar kaynak ayıracaklarını söyledi.

Bu gün dolayısıyla dünya üzerinde çeşitli bilinçlendirme aktiviteleri yapıldı. Sanıyorum en güzel olanlarından biri, Thomson Scientific tarafından oluşturulan 8 sayfalık rapordu. Dünyada Bugün Fikri Mülkiyet başlıklı rapor, G-8 ülkeleri (Kanada, Fransa, Almanya, İtalya, Japonya, Rusya, İngiltere, ABD) ve Çin ile Güney Kore’nin 1996-2006 yılları arasındaki patent aktivitelerini inceleyerek inovasyon konusunda gelişimlerini gösteriyor.

Rapor 1997′den bu yana, patent aktivitelerinin %72, buluş sayısının ise %34 arttığını, Çin ve ABD’nin sırasıyla %145 ve %470 artışla bu büyümede öncü rolü olduğunu ancak buluşlar konusunda lider olan Japonya’nın liderliğinde sonun başlangıcı olabilecek bir patinaj sürecinde olduğunu ifade ediyor.

Ayrıca, Çin’in akademik kaynaklı buluşlarının 1997′den beri 8 kat artışla diğer ülkelere üstünlük sağladığı ifade ediliyor. Güney Kore’nin ise inovatif bir ülke olarak olgunlaştığını, dünyada buluşlarından doğan haklarını korumak için tüm zamanlardan daha fazla önlem aldığıda raporda yer alıyor. Çin ile ilgili olarak daha önceki yorumlarımı destekler şekilde, kendi ülkelerindeki patent aktiviteleri büyük oranlarda artmışken diğer ülkelerde buluşlarının patent ile korunması yönünde pek aktivite olmadığı da raporda yazılı.

Sanayi alanında yılın mucidi, Alman Bosch GmbH firmasında mikro elektromekanik sistemler (MEMS) konusunda çalışan, Dr Franz Lärmer ve Andrea Urban oldu. Mucitler, literatüre Bosch prosesi olarak geçen, pekçok diğer faydasının yanında hava yastıklarının yaygınlaşmasını sağlayan buluşları ile bu prestijli ödüle hak kazandı.

Yazının devamında tanıtacağım ve “KOBİ – Araştırma” kategorisinde ise kazanan isim İtalyan Novamont S.p.a firmasından Catia Bastioli oldu. Bastioli ve ekibinin gerçekleştirdiği buluş, örneğin doğa dostu çöp poşetleri imalinde kullanılan, nişastadan elde edilen biyolojik çözünürlüğe sahip yenilenebilir bir plastik hammadde.

“Avrupa dışı ülkeler” kategorisinde ödül alan isim ABD, Merck Araştırma Laboratuarlarından Dr Joseph P. Vacca ve ekibi “Crixivan” adlı HIV tedavisinde çığır açan ve hastalığı ölümcül sonuçtan kronik mertebeye çeviren protease inhibitorü ile aldı.

Yaşam boyu başarı ödülünü ise Londra’daki Kennedy Romatoloji Enstitüsünden Professor Marc Feldmann aldı. Sitokinlerin Romatoid Artrit gibi otoimmün bozuklukların iyileştirilmesindeki rolünü bularak dünya çapında milyonlarca insanın tedavisine yardımcı oldu.

Geçen yazımızda, sanayi alanındaki finalistleri tanıtmıştık. Şimdi inovasyon yolunu açan buluşları ile modern hayatımızı önemli derecede etkileyen; KOBİ ve araştırma, avrupa dışından mucitler ve yaşam boyu başarı ödülü finalistlerine kısaca göz atalım.

Mutlu Alışverişler
İtalyan ekibin icadı sayesinde artık plastik poşetler sahiplerinden uzun ömürlü olmayacak

1990′larda Dr. Catia Bastioli liderliğindeki bir grup bilimadamı, normal plastiğin bütün avantajlarına sahip ama kolayca bozunan biyo-çözünebilir plastik geliştirdi. Yılın mucidi ödülüne KOBİ/Araştırma alanında aday gösterilen buluş aynı zamanda sera etkisine neden olan gaz emisyonları ve yenilenemeyen kaynakların tüketimini azaltıyor.

Geleneksel plastiklerin üretimi kirli, petrole dayalı ve doğal olacak çözünemez durumdadır. Terni, İtalya’daki Novamont‘ta bulunan bilimadamları, 1994 yılındaki buluşlarında nişastadaki polimerleri alarak geleneksel plastik gibi üretilebilecek şekilde bir bileşime dönüştürülmesini sağlayan bir proses geliştirdiler. Sonuç: haftalar süresince doğaya karışan bir malzeme.

Bu nişasta esaslı biyoplastikler, alışveriş poşetleri, çözünebilek kaplar, levha örtüler ve hatta araç lastiklerine dönüştürülebiliyor. Ayrıca yenilenebilir, dönüştürülebilir, yeniden kullanılabilir ve toprak içerisindeki kompost halde üç ila sekiz hafta içerisinde toprağa dönüşebilir. 100 ila 400 yılda dönüşümünü tamamlayan normal plastik ürünlerinde göre önemli avantajlara sahip.

Novamont’un kurucu üyesi ve şu anki icra kurulu başkanı (CEO) Catia Bastioli, o ve ekibi nişasta bazlı plastikleri geliştirdikleri zamanki başlangıç problemlerini hatırlıyor. “İlginç bir ürüne sahip olmak kadar onu pazara sunabilmek de önemli bir olay” diyor. “Problemimiz, o zaman için hiç olmayan yeni bir pazar yaratmak zorunda olmamızdı.”

Novamont’un biyo-çözünebilir alışveriş poşetleri 8 cent maliyete sahip (geleneksel bir poşet maliyeti 5 cent civarında). Global iklim değişiklikleri ve artan petrol fiyatları nedeniyle artan bir talebe sahip.

Bugün, Novamont global biyoplastik üretiminin %60′ından fazlasını, biyoplastik üretim hattının kalbi olan 35,000 ton Mater-Bi üretiyor. Almanya’daki Fürstenfeldbruck, biyoçözünür çöp poşetlerini çöp toplama sisteminde test eden ilk şehirdi. Pneo poşetleri atık ağırlığını neredeyse yarı yarıya azaltıp iyi bir performans göstererek, çöp ayrımını çok daha ucuz ve uygun bir hale getirdi.

Henüz bu erken dönemlerinde, 3,500′den fazla belediye aynı yolu izledi. Avrupa Birliği, Goodyear ve BMW Novamont ile yakıt tasarruflu lastikler üretmek için işbirliği yaparken, İtalya’nın en büyük çiftçi birliği Coldiretti, bu teknolojiyi yeni biyorafinerisinde kullanıyor.

Bastioli ve diğer üç bilimadamının başlattıkları, şu anda başarılı bir orta büyüklükte girişime dönüştü. 2006′da 50 milyon €’luk bir ciroya sahip olan Novamont, bugün 120 kişiyi istihdam ediyor. Şirket hala yeni inovasyon atılımları peşinde; 60′tan fazla patente sahip ve kaynaklarının %30′unu araştırma geliştirmeye ayırıyor.

Yükseklerde Uçmak
İsviçreli mucit gökyüzünü daha güvenli bir yer haline getirdi

1997′de Hakan Lans, radar üzerinde hava ve deniz trafiğinde yüksek seviyeli hassasiyet ve güvenlik sağlayan bir güncelleme olan STDMA veri bağlantısını patentledi. Lans bu buluşu ile KOBİ/Araştırma alanında yılın mucidi ödülüne aday gösterildi. Amatör bir pilot olan Hakan Lans, hava trafik kontrolü ile ilgili sorunları çok iyi anlıyordu. Bu yüzden 1981 yılında ABD küresel konumlandırma sistemi (GPS) hakkında okudukları zihninde bir şimşek çakmasına neden oldu: bir uçağın tam konumunu gösteren GPS bilgileri gökyüzündeki diğer pilotlarla paylaşılırsa ne olur? Eğer veri iletimi her saniye tekrarlanır ve kokpit içerisindeki bir ekranda gösterilirse pilot sadece kendi konumunu görmekle kalmaz, aynı zamanda diğer pilotların da konumunu bilebilir. Hava trafik kontrolü doğal olarak aynı ekrana sahip olacak ve bu sayede hava trafiğini daha hassas idare edebileceklerdi.

Bunu gerçekleştirmek üzere, Lans, farklı alıcılar arasında veri dağıtımını sağlayabilecek bir cihaz, STDMA veri bağlantısı üzerinde çalışmaya başladı. GPS sisteminin kullanımıyla, STDMA bugün trafik güvenlik yönetiminde iki dünya standardı ile birleştirildi. Hava trafiğinde, VDL Mod 4 içerisinde ve denizcilikte AIS sisteminin bir parçası olarak kullanıldı.

Hassasiyet ve güvenilirlik açısından iki sistem, hem kurulumu pahalı hem de kısıtlı bir hassasiyete sahip radarlar üzerinde büyük bir atılım teşkil etti. Radar sadece bir uçağın 10 saniye önceki konumunu gösterebilir ve iki uçağın birbirine yakın olması halinde sinyallerini tek bir uçak olarak göstermektedir. Bunun tersine, çok daha ucuz olan uydu esaslı sistemler, sadece uçağın nerede olduğunu göstermekle kalmaz, aynı zamanda nereye uçma niyetinde olduğunu da tespit edebilir.

Uydular, 0.5 ila 10 metre pozisyon hassasiyeti sağlamakta, radar buna ulaşamamaktadır. Aynı zamanda uçağın anlık değişebilen çağrı işareti, yüksekliği, istikameti ve hızı bilgilerini de gösterebilmektedir. Lans’ın STDMA veri bağlantısı, diğer sistemlerden 5 kat fazla olarak trafik sistemindeki 9,000 hareketli objeyi idare edebilmektedir. Bu durum geleceğin yoğun hava trafikleri için STDMA veri bağlantısının en uygun sistem olduğunu göstermektedir.

Avrupa komisyonu bu sistemi hayata geçirmek için yaklaşık 200 milyon Euro harcamış ve Lufthansa, Alitalia ve SAS gibi büyük havayolu firmalarıyla 150,000 uçuş saatinden fazla test etmiştir. Rusya, tamamen Lans’ın veri bağantısı esaslı sisteme geçiş kararı almıştır.

Hiçbir başarı kolay kazanılmaz: Lans İsveç Savunma Enstitüsü ve Stokholm Üniversitesinde 40 yılı aşkın bilimsel araştırma tecrübesi elde ederek yaklaşık 15 yıl ile 25 milyon dolarlık risk sermayesi ile STDMA veri bağlantısını geliştirmek, test etmek ve tecrübe etmek için harcamıştır. Kendine olan inancı onu bu konuda en yukarılara taşımıştır.

Kemikler Oluşuyor
Alman mucit mühendisler vücudun kendini onarmasının bir yolunu buldular

Prof. Schmidt’in geliştirdiği bir madde, vücuda enjekte edildiğinde organ (veya kemik) büyümesini tetikliyor. Doku mühendisliği olarak bilinen ve KOBİ/Araştırma dalında Avrupa’da yılın mucidi ödülüne aday gösterilen çalışmalar, canlı kök hücrelerin mühendislik malzemesi olarak kullanılması ile biyolojik parça ve organların üretimini amaçlıyor.

1970′lerde Stuttgart yakınlarında Tübingen Hastanesinde genç bir doktor olan Schmidt, hiçbir bilinen çözümü olmayan zor vakaları gözlemleme imkanı buldu. Özellikle etkilendiği bir vaka, hasar gören cildinin düzelmesi mümkün olmayan üçüncü dereceden bir yanık yaşamış bir hastaya aitti.

Schmidt’in ifadesiyle “Gerçek vakaları yaşamak ve geniş araştırma imkanlarına sahip olmak, fikrin doğmasında çok ekili oldu”.

Bahsettiği fikir, doku mühendisliği idi: hastanın erişkin kök hücrelerine veri ilişkilendirme işlemi. Schmidt’in geliştirdiği madde, biyolojik parçayı formlayan hücreler ile hem gövde içinde (implant vasıtasıyla) hem de vücut dışında bir hücre kültüründe ilişkiye geçmektedir. Hücreler aynı vücuda ait olduğundan, hastalığın geçişi mümkün olmamakta; bağışıklık sisteminin kabul etmemesi gibi bir durum ortaya çıkmamakta ve organizma, vücut değişikliği ile marazlara neden olan yabancı nesneler ortamda bulunmamaktadır.

Schmidt gelişen doku mühendisliğindeki başlangıç deneylerini, dalak ve karaciğer gibi komplike organlar yerine basit organlar (bağlantı dokuları, kıkırdak dokuları ve kemik dokuları) üretmeye odakladı. 1991′de sadece doku mühendisliği üzerine çalışan bir enstitü kurdu. Çok kısa bir zamanda, 2000 yılında yayınlanan ve bir dönüm noktası olan bir buluşunun patenti ve biyolojik parçalar üretmek için bir madde geliştirme ile sonuçlanan yaklaşık 110 milyon dolarlık bir kurumsal yatırımcı desteği sağladı. Tüm dünyada yaptığı 40 yıllık araştırmaları boyunca, Schimidt 100′den fazla patente imza attı.

Schmidt’in buluşuna dair sonsuz sayıda uygulama ihtimali var.

Avrupa patent ofisi, bünyesinde çalışan 3500 mühendis ve bilimadamından her yıl, yılın mucitleri adaylarını belirlemelerini istiyor. Bu ön eleme ile belirlenen isimler uluslararası bir jüriye bildirilip, jürinin seçimiyle her kategoride 3 finaliste indirgeniyor. Ödül kategorileri; sanayi, KOBİ/araştırma, avrupa dışı ülkeler ve yaşam boyu başarı şeklinde sıralanıyor.

Bu yazıda uzun bir şekilde, yılın sanayi alanındaki avrupalı mucidi adaylarını ve icatlarını anlatmak istiyorum. (Diğerler kategorilerdekileri de bir başka yazıda tanıtmaya çalışacağım) Zira buluşlarını inovasyona dönüştürmek isteyen firmalar ve patent değeri yüksek icatlar gerçekleştirmek isteyen mucit adayları için örnek alınabilecek güzel birer başarı öyküsü oluşturuyorlar.

Sanayi’de yılın Avrupalı mucitleri

Hayatın Ritmi
Hollandalı inovatörler yeni bir kalp pili ile aday gösterildi.
Bu yıl sanayi bölümünün ilk finalisti, 1995′te geliştirip patentledikleri yeni bir kalp pili ile kalp pili kullananların hayatında büyük değişikliklere neden olan Hollandalı mucitler Malcolm Begemann, Willem Boute ve Marijn Van Gemert. Hollanda firması Vitatron’daki çalışmaları esnasında, dinamik, non-lineer yanıt verme oranına sahip, hastadan hastaya adapte edilebilen ve hasta geçmişine göre ayarlanabilen bir kalp pili icad ettiler. Bu buluşları ile 2007 yılın avrupalı mucidi ödülüne sanayi dalında aday oldular. (Patent metni için tıklayın. EP0361517)

Hayati ritmik sinyaller üreterek, kalp atışlarını düzenleyen hücreler, yani doğal kalp pilimiz zarar gördüğünde aynı elektrik sinyallerini sağlamak için farklı bir metot kullanmak gerekir. Yıllardır yapay kalp pili biliniyor olmasına karşın, Malcolm Begemann, Willem Boute ve Marijn Van Gemert; hastadan hastaya adapte edilebilen ve hasta geçmişine göre ayarlanabilen bir kalp pili geliştirilebileceğini düşündüler. İnovasyon, efor miktarı ve optimum kalp atışı oranı gösteren parametreler arasındaki karmaşık ilişki ile ilgili. Ürün aynı zamanda günlük aktiviteler esnasında hastanın psikolojik parametrelerini algılayarak kendini buna uygun şekilde ayarlayabiliyor.

Begemann ve meslektaşları QT aralığındaki (Kalbin elektrik döngüsünde, Q dalgasının başlangıcı ve T dalgasının bitişi arasındaki süre) ilişki yada “eğimi” farkederek, istenen kalp atışı sinyalinin eski modellerde olduğu gibi sabit olması yerine değişken gerçekleştirilmesi gerektiğini düşündüler. Bunun ötesinde, uzun dönemli oran yanıtını sürdürmek için eğrinin, hastanın geçmişine göre bir fonksiyon olarak otomatik adaptasyonu için vasıtalar gerektiğine inanıyorlardı.

Çığır açan bir anda, bu non-lineer ilişkiyi buldular. Patenti yazanlardan Willem Boute’in tanımladığı gibi, “çizim tahtasında hastaların hayatını değiştirebilecek birşey” vardı. Geliştirme sürecinde, bilimadamları, patenti geliştirmek ve son ürünün doktorlar için öncekilere göre karmaşık olmamasını sağlamak için fizikçilerle yakınen çalıştılar.

Ürünün başarıyla ticarileştirildiği ifadesi yapılanlar için hafif kalacaktır. Vitatron ve Medtronic kalp pilleri arasında yerini bulmasının yanı sıra Topaz kalp pilleri (Koleksion I, II ve III) ve en önemlisi firmanın hala kullanılan son teknoloji ürünü dijital kalp pilleri C ve T-serilerinde de kullanılmaktadır.

Vitatron, bu yeni teknolojiyi 1998′de pazara sunmalarından sonra satışlarının iki kat arttığını bildirmektedir. Bu ürün üzerindeki kompleks teknoloji ve son noktadaki araştırmalara rağmen efsanevi başarısı doğal olan, yani en başarılı kalp piline en yakın ortamı oluşturmasında yatıyor.

En iyi süreç
Alman Mucitler Hava Yastıklarının yaygınlaştırılabilmesini sağladı.
1994′te Dr Franz Lärmer ve Andrea Urban mikroelektromekanik sistemleri (MEMS) dünyasında bir devrim olan buluşu, Bosch sürecini geliştirdi. Sanayi kategorisinde Yılın Avrupalı Mucidine aday gösterilmelerini sağlayan inovasyon, bütün MEMS alanlarını etkileyerek araç güvenliği alanında, uygun maliyetli araç güvenlik sistemleri ile yeni bir dünyanın kapılarını açtı.

Bosch Prosesinden önce, araç hava yastığı harika bir fikir olmasına karşın sadece üst sınıflarda kullanılabilecek kadar pahalıydı. Bugün uygun fiyatlı ve hayati bir güvenlik cihazı olması Dr Franz Lärmer ve Andrea Urban’ın (née Schilp) Alman Bosch firmasında çalışırken yaptıkları çığır açan buluşun bir parçası.

Aşındırma prosesi, MEMS dünyasında 30 yılı aşan bir geçmişe sahip, ancak silikonun derin aşındırılmasında problem, sürecin, yanal kısımlarında aşınması ile yapının çarpık duvarlar oluşturması. Lärmer’ın 1994′te yaptığı buluş, silikonun anizotropik aşındırılması, sonraki aşındırma adımından önce florokarbon esaslı bir plazma kullanararak aşınmaya dayanıklı bir katmada tortu oluşturulmasıyla ilgiliydi. İyi ayarlanmış şekilde derin aşındırmaya izin veren bu teknik, artık Bosch prosesi olarak anılıyor. Buluş ile elde edilen teknoloji, pazara havayastığı olarak 1997 yılında sunuldu.

Surface Technology Systems, İngiltereli aşındırma araçları üreticisi, Bosch ile sürecin ticarileştirilmesi ardından ilk lisans alan firma oldu. 1998 ve akabinde 2000 yıllarında, Bosch bu prosesi araçlarda patinaj önleyici sistemler için yeni nesil jiroskoplar üretiminde kullandı.

NEXUS pazar araştırmalarına göre, şu an 33 milyar dolar olan MEMS pazarı %11 büyüme ile 2009′da 57 milyar dolarlık bir seviyeye ulaşacak. Bosch, Lärmer ve Urban’ın icat ettiği süreç ile hızlanma ve jiroskop gibi otomotiv MEMS sensörleri üretiminde liderliğini sürdürerek yılda 50 milyon sensör üretiyor. Tırnak büyüklüğüne varmayan bu çipler, araçların patinaj yapmasını engelliyor. Sensörler aynı zamanda cep telefonları ve dizüstü bilgisayarlar ile DNA çip ve tek kullanımlık kan basıncı sensörlerinde kullanılıyor. Her ürün Bosch prosesini kullanmamakla birlikte, ABS ve havayastığı sistemlerinin kabinde yatan hızlanma sensörleri ve minyatür jiroskopların uygun herkesin ulaşabileceği fiyatla maledilmesi düşünülemezdi.

Yeşile Dönüş
Alman Mucitler dizel motorlarına büyük verimlilik kazandırdı
Siemens’ten Professor Hans Meixner ve Dr Randolf Mock araç motorlarında piezo enjeksiyon teknolojisinin nasıl büyük miktarlarda yakıt tasarrufu sağlayarak emisyon oranlarını düşürdüğünü gösterdi. Sanayi kategorisinde Yılın avrupalı mucidi ödülüne aday gösterilen buluşu, otomotiv sektöründe devrime neden olarak ve modern dizel motorlarda bir endüstri standardı haline geldi.

Hans Meixner araştırmalarına 1980′lerde başlamış olmakla birlikte dünya, -yakıt tasarrufunun aniden gazete manşetlerine çıktığı- 1990′ların ortalarına kadar, meslektaşı Randolf Mock ile geliştirdiği bu inovasyona hazır hale gelemedi. Piezo malzemeler (kristaller, seramikler ve polimerler) ile uzun süredir ilgilenen elektronik devi Siemensteki çalışmaları esnasında, bu teknoloji ile dizel motorları daha çevre dostu hale getirmek için uygun zamanın geldiğini düşündü. Piezo anahtar bir elektrik yüküne neredeyse anlık (saniyenin onbinde biri zamanda) yanıt verebilmektedir. Bu, motorlarda kullanıldığında, yakıt akışının daha kati kalibrasyonu ve daha etkin yanması anlamına gelir. Sonuç: daha iyi yakıt ekonomisi, daha düşük emisyon. Piezo anahtar, elektrik akımı uygulandığında genişleyen seramik mazlemeden yapılmaktadır. Benzer bir teknoloji, bilgisayar alanında, piezo kristal yüklendiğinde minik mürekkep damlaları yayan mürekkep püskürtmeli yazıcılarda kullanılmaktadır. Burada fark, yakıt enjeksiyonunda, motor silindirilen yakıt püskürtülmesine izin veren valfin piezo teknolojiyle açılmasıdır.

1980lerde ilk enjeksiyon prototipleri gelecek vadediyordu. Çift gerçekleştirildiğinde yaklaşın %10 yakıt tasarrufu elde edilebiliyordu. 1996ya gelindiğinde ilk test enjektörleri ellerindeydi. dizel motorları için enjeksiyon sistemleri üretimine seri üretim başlatarak ilk avrupalı tedarikçi olmak Siemens VDO’nun sadece 4 yılını aldı. Peugeot 306 dizelin üretime girmesiyle -petrol esaslı rakiplerine göre yakıt verilmiliği ve kullanımı konusunda iyi derece elde etmiştir- bilimadamları yaptıkları işin meyvesini pazarlarda görmüş oldular.

Bugün, piezo teknolojisi neredeyse tüm modern dizel araçlarda kullanılmakta ve sürücülerine %15′e kadar yakıt tasarrufu sağlamaktadır. 2006 sonu itibariyle, siemens tüm dünyada 18 milyon dizel enjektörü ile yaklaşın 5 milyon aracın bu teknolojiyi kullanmasını sağlamıştır. Siemens’e göre sadece dizel müşterileri değil, aynı zamanda benzinli araçlarda bu teknolojinin kullanılması ile %20ye yakın yakıt tasarrufu sağlanacaktır. 2006′da BMW, 335i Twin Turbo 3-litre aracında Siemens VDO’nun piezo direkt enjeksiyonlu benzin teknolojisini kullandı. Yakında benzinli motorlar için bir endüstri standardı haline gelmesi beklenmektedir. Dünyanın iklim değişikliklerini konuştığı bir zamanda Meixner ve Mock’un buluşları hem yakıt tüketiminin düşürülmesi hem de tehlikeli emisyon gazlarının azaltılmasını sağlamıştır. Kısacası, dizel ve benzinli araç motorlarını çevreye daha az zarar verir hale getirdiler.

Kaynak: http://www.european-inventor.org/
Çeviri: Inovasyon.com

Elbette bu rakamlar Çinlilerin 2006′da teknolojide %20 büyüdüğü anlamına gelmiyor. Dünyada yıllık toplam patent başvurusu yapılan buluş sayısının 1 milyon civarında olduğunu düşündüğümüzde nasıl oluyor da Çin’den bu kadar patent başvurusu çıkıyor?

Geçenlerde, Çin-ABD arasındaki ticaret açığının Çin’in lehine büyük artışlar kaydettiğini gösteren açıklamaların hemen ardından, ABD, Çin’in fikri mülkiyet hakları konusunda hassas davranmadığı ve patent ile telif haklarının ihlaline karşı etkin önlemler almadığı gerekçesiyle Dünya Ticaret Örgütü’ne iki şikayette bulundu. Çin patent ofisi başkanı ise ABD’nin, Çin’in bu konuda attığı çok sayıda adımı görmezden gelerek heveslerini kırdığı içerikli ilginç bir açıklama yaptı.

Tom Peters’in Türkiye’ye geldiğinde, yaptığı sunumda ifade ettiği bir durum vardı. Çin, bugünkü ucuz işgücünden kaynaklanan üretim atılımını sadece 200 milyon insanla gerçekleştirdi ve daha tarlalardan kente göçmeyi bekleyen 1 milyar insan var. Ucuz işgücünün, Çin’in iç talebiyle zamanla ortadan kalkıp rekabet şartlarının dengeleneceğini unutun!

Bunun farkında olan gelişmiş ülkelerin global şirketleri, Çin’de üretim merkezleri kurup, kendi ar-ge’leri ve markalarını güçlendirerek Çin’i bir tehditten fırsata çevirmeye çalışıyor. Ancak ucuz işgücünün keyfini(!) sürerken, kabus başlıyor. Taklit. Bunu durdurabilmelerinin tek yolu ise Çin’in, yeni ürünler geliştiren firmaların patent haklarına saygı duyması. Çin’i fikri mülkiyet hakları ihlalleri konusunda daha agresif olmaya zorlamaları işte bu yüzden. Aksi taktirde, Çinli firmaların başkalarının haklarına saygı duymadan yaptığı kopyalardan elde ettiği korsan ürün gelirleriyle beslenen bir yapı, gelişmiş ülkelerin kendi elleriyle doğurduğu bir frankenstein’dan farksız olabilir. Bakın son dört yıldır dünyanın en büyük mal ihracatçısı olan Almanya, taklit ürünler yüzünden yıllık 25 Milyar Euro kaybettiğini (bir başka ifadeyle taklitçilerin kazandığını) söylüyor.

Çin’in ise, Dünya Ticaret Örgütü eliyle önüne yeni bir set çekilmesi korkusu zamanla istenen konularda daha aktif önlemler almasına neden olabilir. İşte Çin’deki inanılmaz patent sayıları (ki yerli patentlerinin pekçoğu uluslararası firmaların o ülkedeki yatırımlarının buluşları) bir anda inanılmaz bir inovasyon potansiyelinin patlamasından ziyade, Çin gelecekte önlem alır ümidini taşıyan firmaların geleceğe yaptıkları birer yatırım veya aldıkları bir piyango biletinden ibaret.

Bu arada yukarıdaki yazıdan Çin’in inovasyon konusunda hiç adım atmadığı düşünülmesin. Yabancı sermaye düşmanlığı yapmadan, kendi ülkesine yatırım yapan bu yaratıcı insanlardan öğrendikleri çok şey var. Bu ise, kendi ayakları üzerinde durup, gelişmiş ülkeler gibi yeni teknolojiler geliştirmelerini, bir inovasyon modeli kurmalarını sağlayacak.

Ülkemizde de firmaların -biraz zorlama ile de olsa- inovasyonu hayata geçireceklerine inanıyorum. Buna inanmamda iki neden var. Biri ortamın düşük kur ve ihracat baskısı ile yüksek katma değerli ürün hayata geçirme, dışarıya satmaya zorlaması ve Tübitak gibi politika belirleyici otoritelerin teknoloji geliştirmek isteyenlere teşviklerle uygun zemin hazırlaması, diğeri ise ülkemize gelen yabancı sermayeli dünya devlerinin, kendi inovasyon odaklı kültürlerini bizim yapımıza, hem çalışanları hem tedarikçileri kanalıyla aşılaması. Üstelik Çin’deki gibi ucuz işgücüne dayanmayan bir model ortaya koymamızın ülke imajımız açısından da olumlu olduğu kanaatindeyim. Tek korkum, kendi bindiği dalı kesmeye eğimli, marjinal bir kitlenin bu trendi bozmak için birşeyler yapmaya yeltenmesi. Dünya ile entegregrasyonumuz arttıkça normalleşmemiz ve gelişmemiz sürecek.