“Yanılmıyorsam 1929 krizini haber veren başlangıç dönemlerinde ünlü General Electric’in araştırma departmanı neon lambalarla ilgili bir ön buluş geliştirir. Yıllar önce bu teknikten Thomas Edison’a büyük dâhi Nikola Tesla uzun uzadıya bahsetmiştir. İcat bazı alışkanlıkları değiştirecek, modern yaşama katkılar sağlayacaktır. GE pazarlama (satış) grubu buluşa hemen sahip çıkar.

Lakin yaklaşmakta olan krizin günlük sorunlarıyla boğuşan GE maliye uzmanları bu işe para ayrılmasının bu aşamada gereksiz olduğunu söyler. Yönetim sonuçta finansçıları haklı bulur ve proje rafa kaldırılır. Tam 2 yıl sonra Fransız mucit Georges Claude ufak bir değişiklikle “Neon” adıyla sahneye çıkar. Böylece dev şirket GE tarihinin en büyük fırsatını kaçırır! Ve sonradan anlaşılır ki krizde gelecek için daima eşgüdüm gerekmektedir!”

İdari binaya girdiğinizde, karışınıza History Channel’in Modern Marvels programı, invent now yarışma standı geliyor. Yarışma finalistlerinin buluş taslakları ve prototipleri burada sergileniyor (bir başka yazıda kısaca tanıtacağım). İdari binada (James Madison Bld.) yönetim ve temyiz kurulu gibi üst seviye birimler bulunuyor. Ayrıca giriş katında bir de icatlar müzesi mevcut.

Jefferson binasında saat 9′daki ilk randevumuzda görüştüğümüz inceleme uzmanı, Türkiye ve Avrupa patent yaklaşımlarıyla kıyasladığımda ABD’yi nasıl bulduğumu sordu. ABD’de patent almayı zorlaştıran Supreme Court kararından bahsederek nasıl uygulanacağını oldukça merak ettiğimi söyledim. Basit bir örnek verdi ama ne Amerikalı meslektaşlarım ne de ben uygulamada bu kadar basit olmayacağından emindik. Çıkıştada uzun süre bu konuyu tartıştık.

Görüştüğüm Amerikan patent vekillerinin çoğu, patent kanunları uygulamalarının bir sarkaç gibi bazen mucitlerin avantajını, bazen toplumun çıkarlarını gözetecek şekilde değiştiğini söylüyor. Son yıllarda bu uygulamaların, -buluş kalitesini yükseltmek bahanesiyle- mucitler için dezavantajlı bir hale geldiğini söylüyorlar. Durumdan rahatsız oldukları belli. İki hafta önce açıklanan ve patent alma ile ilgili hususları düzenleyen yeni kuralların çokluğu (istem sayısından, yeni continuation şartlarına) ve uygulama zorluğu da Amerikan patent vekilleri için hayal kırıklığı içeren bir sürpriz oldu.

Diğer binalarda görüştüğümüz inceleme uzmanlarından biri evinden çalışıyor ve haftada bir gün PTO binasına geliyor. İnceleme raporları üzerinde yaptığımız tartışmalar esnasında evden çalışma fikrinden çok memnun olduklarını gördüm. USPTO için de önemli bir tasarruf sağlıyor.

Mucitleriyle her zaman övünen ve buluşlarıyla yükselmiş bir ülkede, binlerce kişinin çalıştığı patent ofisinin, milyar doların üzerinde yıllık gelire sahip olması ve televizyona her göz attığımda icat veya patentlerden bahseden programlara rastlıyor olmam doğal olmalı.

“Mühendis mantığı diye bir şey olduğu kabul edilir ve bazen mühendisler yaklaşımlarından ötürü eleştirilirler; bazen de övülürler.

Eğer eleştiriliyorsa, “İşte mühendis kafası” denir; övülüyorlarsa “İşte mühendis zekası” denir. İşi zeka kısmından ele alarak bir iki mühendis fıkrası paylaşacağım, hepimize biraz bulaşsın diye…

Bir öğretmen, bir doktor ve bir mühendis golf sahasının kenarında, sahanın boşalmasını beklemektedirler. Mühendis: “Bu adamlar ne yapıyor böyle, 15 dakika önce bitirip sahadan çıkmaları gerekirdi.” Doktor: “Bilmiyorum, ama yaptıkları büyük bir terbiyesizlik.” Öğretmen: ” Üstelik çok isabetsiz oynuyorlar. Vurdukları hiçbir top deliğe girmiyor. İşte görevli geliyor, onunla konuşalım.” Görevli: “Kusura bakmayın. Sahadakiler, kör itfaiyeciler. Kulübümüzde geçen sene çıkan yangındaki dumandan gözlerini kaybettiler. Bu yüzden istedikleri zaman burada ücretsiz oynamalarına izin veriyoruz.” Öğretmen: “Ne kadar üzücü, eğer çocukları varsa onlara ücretsiz ders verebilirim.” Doktor: “Çok güzel bir fikir, ben de hastanedeki doktor arkadaşlarla konuşup onlar için bir şeyler yapabilir miyiz diye bakacağım.” Mühendis: “Bu adamlar gündüz değil de, neden geceleri oynamıyorlar?”

Basit bir bakış açısı değişikliği sonuçları olduğu gibi değiştirebiliyor.

Bir matematikçi, bir fizikçi ve bir mühendise bir kırmızı top verip bunun hacmini nasıl bulacaklarını sormuşlar. Matematikçi, bir mezura ile etrafını ölçüp, çevre uzunluğundan hareket ederek formülle yarıçapını hesapladıktan sonra diğer bir formülle yarıçapından hacmini bulacağını söylemiş. Fizikçi ise topu suya batırıp yer değiştiren suyun hacmini ölçerek topun hacmini bulabileceğini söylemiş. Top son olarak mühendisin eline verilmiş, mühendis topu şöyle biraz çevirip bakmış ve sonra, “Bana kırmızı toplar katalogunu bulun.” demiş.

Bazen sorunların çözümü yazılı olarak bir yerlerde duruyor olabilir. Bilgiye erişip bakmak öncelikli olabilir.

Adamın biri bir gün yolda giderken bir kurbağa görür ve kurbağa dile gelir:

- Ben aslında bir insanım, eğer beni bir kere öpersen çok güzel bir prenses haline gelirim.” Adam kurbağayı eline alır ve cebine koyar. Kurbağa tekrar dile gelir:

- Eğer beni öpersen çok güzel bir prenses olacağım ve seninle evlenmeye hazırım.

Adam kurbağayı cebinden çıkarır, şöyle bir bakar ve gülümseyerek yeniden cebine koyar.

Kurbağa yalvarmaya başlar

- Eğer beni öper ve güzel bir prenses haline çevirirsen seninle evlenirim.

Adam tekrar kurbağayı çıkarır, şöyle bir bakar ve gülümseyerek cebine koyar.

Sonunda kurbağa dayanamaz:

- Senin neyin var? Sana çok güzel bir prenses olduğumu ve beni öpersen seninle evleneceğimi söyledim. Neden beni öpmüyorsun?

Sonunda adam konuşur.

- Bak, ben bir mühendisim. Kızlarla uğraşacak vaktim yok, fakat konuşan bir kurbağa çok ilginç geliyor.

Gerçekten de evleniyoruz; çocuk yapıyoruz; dünya işlerine karışıyoruz. Bu dünyadaki birçok ilginç şeyi de bu sırada ıskalıyoruz. Dünya tarihi, aşkların, evliliklerin ya da yapılan çocukların tarihi değil, bir şey bulan ve bir şey yapan insanların tarihi. Dünyadaki ilginç şeyleri ıskalamamanız dileğiyle.”

Meclis…ABD’nin genel refahını sağlamak için…eser sahipleri ve mucitlerin, inhisari hak sağlamak suretiyle eser ve icatlarını sınırlı sürelerde güvence altına alarak, bilim ve faydalı eserlerin ilerlemesine teşvik etme…yetkisine sahiptir.

“The Congress shall have power to…provide for the common defense and general welfare of the United States…To promote the progress of science and useful arts, by securing for limited times to authors and inventors the exclusive right to their respective writings and discoveries;”

Bu okuduğunuz satırlar 1787′de hazırlanan ve hala geçerliliğini sürdüren ABD anayasasının 1. maddesinin 8. fıkrasına ait. Anayasanın 1. maddesinde meclise, inovasyon ile halkın refahını sağlamanın yolunu açması için patent kanunları çıkarma yetkisi veriyor.

ABD’nin bugünkü gelişmişlik seviyesine ulaşmasını sağlayan yeni buluşlardan, patent ofisi tarafından ilk kabul edilen 13 Temmuz 1836 tarihli patent yayınını da burada bulabilirsiniz.

Arçelik sitesinde bu konuyla ilgili (henüz) bir bilgi yer almasa da kurumsal dergileri “aydabir” içinde bir açıklama mevcut. “Mavi Işık” (Active Fresh Blue) ile aydınlatılan sebzeliklerde bu ışığın dalga boyu etkisiyle gıdalar, tabiatta olduğu gibi ışık almaya devam ederek tazeliklerini korumakta ve vitamin değerlerini arttırmaktadırlar.

Doyurucu bir bilgiye ulaşamadığımdan yaptığım araştırmalarda bu teknolojinin ilk olarak 2001 yılında “Turuncu ışık” şeklinde Mitsubishi tarafından geliştirilmiş olduğunu gördüm.

Cihaz, fonksiyonunu 590 nanometre dalgaboyunda turuncu ışığı üreten LED’ler ile sağlıyor. Kırmızıya yakın, uzun dalgaboylu ışıkların sebzelerde tomurcuklanma ve çiçeklenmeye neden olduğunu gören japon araştırmacılar turuncu ışığı tercih ediyor. Bu sayede sebzelerinizde klorofil oluşuyor ve buzdolabı rafı içerisinde de fotosenteze devam ediyor. Bu da dolap içerisinden çıkarıldıklarında daha taze görünmelerini sağlıyor.

Durum sadece estetik değil. Mitsubishi’nin yaptığı araştırmaya göre normal bir buzdolabında brokoli’nin C vitamini değeri üç gün sonra %25 düşüyorken, turuncu ışıklı buzdolabında %10 artıyor. Firmanın tespitine göre lahanada vitamin değeri üç günde %14-15 yükseliyor.

Işığı elde etmek için LED kullanımı da çok düşük enerji tüketimine neden oluyor. Firmanın yetkilisi portakalı bir yıl 24 saat bu ışığın altında tutmanın maliyetinin 75 sent olduğunu söylüyor. Bu teknoloji sonrasında Mitsubishi Electric buzdolaplarının satışında %50ye yakın artış olmuş. Masaru Sonoda adlı bir japon profesörü bu teknolojinin avantajını, sebze ve meyvelerin toplandıktan sonra bile hücrelerinin canlı kalmasına borçlu olduğunu söylüyor.

Bu turuncu ışık teknolojisini Japonya dışında satmayı uygun görmemişler. Zira pahalıya mal olacak bu buzdolabına sadece sağlığına düşkün japon halkından talep geleceğini düşünmüşler. Bu yüzden olacak ki bu konudaki çalışmalarıyla ilgili patentleri sadece japonya’da alıp dünyanın geri kalanında başvuru yapmayarak serbest bırakmışlar. JP2002267348 ve JP2006017443 numaralı patentlerde daha detaylı teknik bilgiye erişebilirsiniz. (İngilizce tercümeleri için Japon patent ofisine bakabilirsiniz)

Editör

Türkiye’deki ortaklıkların, hele yıldız karakterde insanların kurduklarının çabuk silindiği bir gerçek iken Exim ile başlayıp Teknoloji holdingi kurarak 1998′den 2006 şubatına tam 8 yıl sürdürdükleri birlikteliklerini bir nedenle bozan ikiliden Emin Bey, Teknoloji Holding ile devam ederken Alphan Bey, yakın zamanda Hollanda merkezli Brightwell grubunu kurdu.

Ancak gördüğüm kadarıyla ortaklık olmasa da her ikisi de enerjilerinden ve yenilikçiliklerinden hiçbirşey kaybetmemiş şekilde yollarına devam ediyorlar.

Emin Hitay, e-iş fikirlerine destek veren risk sermayesi şirketi e-mbrio sayesinde fikir aşamasındaki yeniliklerin inovasyona dönüşmesini sağlamayı hedefliyor.

Brightwell ile Alphan Manas ise kapsamı daha geniş tutup firma misyonunu “Fon eksikliği, pazarlama ve satış yeteneklerinden yoksun olmak ya da küresel pazara açılamamak gibi nedenlerle sanayiinin pek çok alanında gizli kalmış girişimci fikirleri ve girişimci ruhu açığa çıkarmak” olarak tanımlatmış.

İşte Türkiye’nin geleceği adına ümit duymamı sağlayan iki vizyoner insan ve girişimciler için sundukları fırsatlar. Keşke daha fazla Emin Hitay ve Alphan Manas’larımız olsa…

Not: Alphan Bey aynı zamanda Türkiye Füturistler Derneği kurucusu. Evet, hayret edilesi bir durum ama blogu olan iş adamlarımız da var..

Güzel bir strateji ve iyi bir yol haritasıyla başarısız olmaları imkansız.

Ardından ise çok ilginç bir haber posta kutuma düştü. Honda, CR-V serisinin dış tasarımına ilişkin bir patenti reddeden Çin Patent Ofisinin patent inceleme komisyonun bu kararına dava açacağını açıklamış.

Benzer durumları diğer otomobil üreticileri de yaşıyordu. Ama kararlar nedense hep Çin’li taklitçilerin lehine veriliyor. GM’in başı ise Cherry adlı bir firmayla dertte. Önce Cherry markasının GM’in Chevrolet markasıyla ilişkisi yüzünden Çinli firmaya marka ihlali davası açmışlardı. Ardından Daewoo Matis’in Çin’li Cherry tarafından taklit edildiği gerekçesiyle harekete geçti. Ancak Çin patent ofisi ve sanayi bakanlıkları GM’in bu araçla ilgili tasarım tescillerinin diğer ülkelerde başvurulmuş olabileceğini ancak Çin’de patenti bulunmadığını, aracın taklit edilebileceğini açıkladı.

.Toyota ise Geely adlı Çin’li üreticinin Merrie adlı araçlarında logolarını taklit ettiği gerekçesiyle bir dava açmıştı. ÜStelik aynı firma ürünlerinin Toyota motoruna sahip olduğuna dair yanlış bilgi ile tüketicileri yanılttığı nedeniyle haksız rekabet davası da açtı. Davalar başarısız oldu.

Bu arada referansla başladık onunla bitirelim. Eyüp Can, köşe yazısında hükümeti merkez bankası atamasında yaşananlarla ilgili siyasi mucit ilan etmiş ve siyasi buluşlara patent verilse patent alabileceklerini söylemiş. Hoş, ilginç bir yazı.

Ürün Türkiye’ye düşer düşmez orjinal bir fikir üretmekten yoksun ve durumun bir hayır işi olduğunu umursamayan merdiven altı üreticiler garip renk tonlarında ve fikrin tüm orijinalliğini bozan taklitleri işporta yoluyla Türkiye’nin dört bir yanına saldılar. Bu durum, aklıma bu tür bir yeniliğin korunup korunmadığını ve nasıl korunabileceği sorusunu getirdi.

Koruma enstrümanlarınız belli, patent, marka, endüstriyel tasarım tescilleri ve telif hakları. Teknik bir sorun çözümü içermediğinden patentle korunduğunu sanmıyorum. Belki özel bir imal prosesi varsa veya malzemesi varsa korunabilir. Bu ürünü bir endüstriyel tasarım olarak düşünecek olursak kanundaki tasarım tanımına uygun.
Kanun tasarım için “bir ürünün tümü, veya bir parçası veya üzerindeki süslemenin, çizgi, şekil, biçim, renk, doku, malzeme veya esneklik gibi insan duyuları ile algılanan çeşitli unsur veya özelliklerinin oluşturduğu bütünü,” diyor ve “Yeni ve ayırt edici niteliğe sahip tasarımlar belge verilerek korunur.” diye bu yeniliğin korunabileceğini anlatıyor. Ama bir endüstriyel tasarım en fazla 25 yıl korunur.

O halde bu ürünü koruma süre sınırı olmayan bir marka, bir üç boyutlu marka olarak korumak mümkün olur mu? Yurtdışında buna izin veren ülkelerde elbette mümkün. Shapeblog’da bunu tartışmış.

Türkiyedeki marka kanunundaki ilgili maddeler yüzünden bu konu bir hayli tartışmaya açık. Derişin sitesinde özetle bu tür bir marka başvurusunun TPE (Türk Patent Enstitüsü) tarafından reddedileceğini ama TPE’nin red kararı mahkemeye verilirse tescilin mümkün olabileceğini yazıyor. İlginç bir konu..

Yayini yapan turkticaret.net te siteyi barindiran harddisk bozulmus. Yedek almadiklari da uzuun sozlesmemizin bir kenarinda yaziyormus. Sansima yazilar bir veritabaninda duruyordu az once duzelen sitenin en azindan makalelerini (resimler malesef silindi) kurtarabildim. Bugün kaldığımız yerden devam ediyoruz.. (yedek almalı, her zaman, sık sık)