Bu başlıkla yayınlayacağım yazılar teknik alet çantanız veya atölyenizin düzeninden ziyade, buluşunuzu kârlı bir işe dönüştürme yolunda ihtiyacınız olan bilgileri içerecek. İlk başlığı tekerleği yeniden icat etmemeniz için yapmanız gereken patent araştırmalarına ayıracaktım. Ancak gizlilik konusu ülkemizdeki bilinç seviyesi ve hassasiyetler göz önüne alındığında ilk sırayı hak ediyor. Zira elinizdeki fikri peşinen ziyan etmenizin ardından ne yaptığınız pek önem arz etmeyecek.
Gizliliğin hangi başlıkları içerdiğine ve gizliliği sağlamak için neler yapmanız gerektiğine başlamadan şunu belirtmek istiyorum. Bu bölümde yer alan yazılar, 7 yıllık profesyonel patent vekilliği geçmişimde edindiğim tecrübe ve bilgilere dayanıyor ama şahsi fikirlerimden ibaret. Özel durumlarınızda, her zaman bu konularda uzman bir firma veya avukat desteğinde ilerlemenizde fayda var.
Aklınızdaki parlak bir fikri buluşa dönüştürmenizin ardından, ticarileştirme çalışmanızda ister kendi başınıza hareket edecek olun, isterseniz bir finansör arayışına girin ilk yapmanız gereken buluşunuzu gizli tutmak ve yeniliğini öldürmemek. Zira her halükarda buluşunuzun ticari olarak pazarlık konusu haline gelebilmesi için bir patent başvurusu yapmanız gerekiyor. Patentlenebilirlik kriterlerinden ilki ise yenilik (novelty) yani buluşunuzun tekniğin bilinen durumuna dahil olmaması.
Avrupa patent sözleşmesine göre tekniğin bilinen durumu “avrupa patent başvuru tarihinden önce, yazılı veya sözlü açıklama, kullanım veya herhangi bir diğer yol vasıtasıyla umuma sunulan herşeyi kapsar.” Bu tanım oldukça geniş. Yani buluşunuzu, size bir rüçhan (öncelik) hakkı sağlayacak patent başvurusu yapmadan önce, aranızda gizlilik sözleşmesi olmayan birilerine şifahen dahi açıklarsanız, tekniğin bilinen durumuna sokmuş; yani yenilik şartını sağlayamamış ve patent alamayacak bir buluş haline getirmiş olabilirsiniz. Bu durum buluşunuzu artık herkesin serbestçe kullanabileceği anlamına gelir.
Bu tehlikeli duruma düşmemek için buluşunuzun resimlerinin çizilmesinde, prototiplenmesinde veya büyük firmalara pazarlanmasında görüştüğünüz kişilere açıklamadan önce buluşunuzu onlara aranızda kalması şartıyla açıkladığınızı ifade eden bir gizlilik sözleşmesi imzalatmalısınız.
Sıkça karşılaştığım bir durum mucitlerin buluşlarını yazıya dökerek bir notere tescil ettirmesi. Bu durum buluşunuzu patentlemediğiniz sürece bir başkasıyla paylaşmanız halinde tekniğin bilinen durumuna düşmekten kurtaramayacak. Türkiye ve A.B.D.’de kanunlarla buluşunuzu kendi ifşanızdan sonra bir yıllık patent başvurusu süresi tanınmış olsa da Avrupa patent sözleşmesinde böyle bir hak verilmemiş (fuar rüçhanı ve kötü niyetli kişilerin açıklamaları hariç). Çok dikkatli olmanız gerekiyor.
Yakında bu yazı ekine model olarak ekleyeceğim bir gizlilik sözleşmesi olacak. Acil ihtiyacı olan mucitler şahsen deniz@inovasyon.com dan talep edebilir. Yol göstermesi bakımından gizlilik sözleşmenizde neler bulunması gerektiğini kısaca listeliyorum:
* Sözleşmenin tarafları, adresleri;
* Nelerin gizli tutulacağına dair bir tanımlama, gizli tutulacak bilgilerin listelenmesi. Modern gizlilik sözleşmeleri tipik olarak hangi unsurların koruma kapsamında olduğunu, varsa yayınlanmamış patent bilgileri, know-how, şemalar, finansal bilgiler, sözlü tanıtımlar, iş planınız vb. bilgileri içerebilir.
* Nelerin gizlilik kapsamında istisnai durumlar oluşturacağı. Genellikle aşağıdakilerden biri oluştuğunda gizlilikle ilgili sınırlamaların geçersiz sayılacağı:
o bilgiyi alan tarafın materyallerle ilgili daha önceden bir bilgiye sahipse
o bilgiyi alan bir başka kaynaktan materyallerle ilgili bilgi edinmişse
o materyaller zaten tekniğin bilinen durumuna dahilse veya
o celpnameye, ör. tanıklık, konu ise. Her halukarda celpname genellikle aşağıdaki hususları geçersiz kılamaz;
* milli güvenliği tehdit edecek veri transferini kısıtlayıcı maddeler;
* gizliliğin süresi (yıl olarak), gizlilik zaman periyodu;
* sözleşmenin bağlayıcılık süresi (yıl olarak);
* tedbir kararının kaldırılması için izin;
* alıcının gizli bilgiyle ilgili zorunlulukları, genellikle aşağıdaki zorunlulukların bazı versiyonlarını içerir:
o verilen bilginin sadece sıralanmış nedenler için kullanılması;
o bilginin söz konusu nedenler için sadece bilmesi zorunlu insanlarla paylaşılması;
o bilginin alıcı tarafından kendi benzeri gizli bilgilerini koruyor gibi gizli tutulması için her türlü önlemin alınması ve
o bilginin zorunlu olarak paylaşıldığı diğer taraflarında kullanımının, açıklamasının ve gizli tutma konusundaki güvencesinin aynı zorunluluklara tabi olması
* izin verilen ifşa durumları – örneğin kanun veya mahkeme kararı gereklilikleri.
Yeni bir buluşa imza atan kişilerin, büyük bir heyecan ile bunu diğer kişilerle paylaşma isteği duyduklarını çok iyi biliyorum. Ama buluşunuzun bir değere dönüşebilmesi için gizli tutulması gerektiğini, paylaşımlarınızda önce gizlilik sözleşmesi imzalatmanız gerektiğini, aksi durumda size hiç bir yarar sağlamayacağını lütfen sakın unutmayın. Buluşunuzla ciddi olarak ilgilenen bütün profesyoneller zaten bu tür bir talep yapmasanız bile size hatırlatacaklardır. Kötü niyetli kişilere karşı dikkatli olmanın buluşu yapanın görevi olduğunu lütfen unutmayın.
